I SA/Wa 1013/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech (spr.), Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz, WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska, , Protokolant Monika Chorzewska – Korczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lipca 2005 r. sprawy ze skargi Z.P. i W.P. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] października 2003 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz Z.P. i W.P. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Wa 1013/04 UZASADNIENIE Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] października 2003 r., nr [...] odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Biura Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego z dnia [...] września 1947 r., nr [...]. W uzasadnieniu decyzji Minister Infrastruktury przedstawił następujący stan sprawy: z wnioskiem o stwierdzenie nieważności "decyzji Biura Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego (z siedzibą w J. [...]., ul. [...]) z dnia [...] września 1947 r., nr [...] o przejęciu we władanie i przekazanie nieruchomości w użytkowanie postronnym osobom fizycznym", która miała dotyczyć nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] (dawnej [...]), oznaczonej jako [...] nr [...], KW [...], o pow. [...] m2 wystąpił W.P. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] października 2003 r., nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w tej sprawie. Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpił W.P. Wnioskodawca nadesłał opis nieruchomości położonej w mieście A. przy ul. [...], pow. [...], gm. [...], sporządzony w dniu [...] listopada 1947 r. przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny Biuro Obwodowe, J. koło O., ul. [...], a nadto przedstawił dokument potwierdzający akt darowizny nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] na rzecz E.L. i W.P. Minister Infrastruktury stwierdził, że zgodnie z art. 156 § 1 kpa, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji administracyjnej, jeżeli zaistniały przesłanki wymienione w pkt 1-7. Oznacza to, że dla wszczęcia i prowadzenia postępowania nieważnościowego niezbędny jest przedmiot, czyli decyzja administracyjna. Pomimo przeprowadzonych poszukiwań nie udało się odnaleźć decyzji Biura Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego (z siedzibą w J. koło O., ul. [...]) z dnia [...] września 1947 r., nr [...]. Również wnioskodawca nie nadesłał do akt sprawy tej decyzji. Przesłany przy wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy opis nieruchomości położonej w A. przy ul. [...] został sporządzony przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny Biuro Obwodowe, J. koło O. oraz oznaczony nr [...], jednak opatrzono go datą [...] listopada 1947 r., a nie jak wskazał W.P. we wniosku o stwierdzenie nieważności datą [...] września 1947 r. Opis ten nie posiada cech decyzji administracyjnej, w szczególności nie wskazuje organu, który wydał decyzję, podstawy prawnej oraz rozstrzygnięcia. Minister Infrastruktury stwierdził, iż organ nadzoru prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie, skoro nie dysponował treścią decyzji, która była przedmiotem tego postępowania. Na decyzję Ministra Infrastruktury i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wnieśli skargę Z.P. i W.P. żądając uchylenia decyzji Biura Okręgu Likwidacyjnego w J. z dnia [...] listopada 1947 r. nr [...], gdyż została podjęta z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu skargi podali, że obydwie zaskarżone decyzje niesłusznie oddalają wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Biura dawnego Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego z dnia [...] listopada 1947 r, nr [...] o przejęciu ich nieruchomości w W. przy ul. [...] (dawnej [...]) oznaczonej jako [...] nr [...] KW [...]. Jako uzasadnienie oddalenia wniosku podano, że przyczyną są trudności z odnalezieniem dokumentu zawierającego wyżej wymienioną decyzję Biura Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego. Tego typu uzasadnienie nie może być przyjęte. Nie jest możliwe zaprzestanie starań o odzyskanie utraconego majątku tylko dlatego, że kompetentne urzędy nie radzą sobie z odszukiwaniem akt dawnego Urzędu Likwidacyjnego. Warto, aby zarówno Urząd Mieszkalnictwa jak i Ministerstwo Infrastruktury wykazały nieco więcej troski i starań o sprawne załatwienie spraw obywateli do czego zachęca art. 7 kpa oraz inne przepisy. Skarżący dostarczyli Urzędowi Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, a także Ministerstwu Infrastruktury wystarczającą ilość ważnych informacji i dokumentów nie tylko ukierunkowujących te poszukiwania, ale pozwalających na przeprowadzenie wnioskowanego postępowania nawet w przypadku nie odnalezienia poszukiwanego dokumentu. Miedzy innymi dostarczyli kopię dokumentu "opis nieruchomości" sporządzony w dniu [...] listopada 1947 r. przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny Biuro Obwodowe, J. koło O. ul. [...]. W samym tytule tego dokumentu jest wiele cennych informacji zwłaszcza na temat Urzędu Likwidacyjnego, które powinny posłużyć do odszukania jego akt w archiwach państwowych. Omawiany dokument był integralną częścią decyzji Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w J. z dnia [...] listopada 1947 r.(we wniosku podali datę [...] września 1947 r. co jest oczywistym błędem maszynowym). Dokument ten zawiera wiele zapisów przeniesionych z wymienionej decyzji: - potwierdzenie przejęcia nieruchomości już w dniu 1 maja 1945 r. - zakwalifikowanie nieruchomości do grupy majątków opuszczonych, - przekazanie nieruchomości w zarząd osobie postronnej. Jak wynika z tego dokumentu (który w przypadku nie odnalezienia poszukiwanej decyzji należy potraktować jako dokument równorzędny) nieruchomość została przejęta przez Urząd Likwidacyjny z rażącym naruszeniem prawa, gdyż bezprawne było: 1. przejęcie (zawłaszczenie) nieruchomości w dniu 1 maja 1945 r., a zatem bez jakichkolwiek podstaw prawnych (dekret w sprawie majątków opuszczonych i poniemieckich z dnia 8 marca 1946 r. został opublikowany i wdrożony dopiero 19 kwietnia 1946 r.), 2. utrzymywanie nieruchomości na stanie Urzędu Likwidacyjnego przez ponad 2 lata bez sporządzenia wymaganej inwentaryzacji majątku w myśl art. 7 ust 2 pkt b, 3. zakwalifikowanie do grupy majątków opuszczonych, co było niezgodne z art. 1 ust 4 dekretu, gdyż od 1940 r. W.P. dzierżawiła tę nieruchomość, 4. przekazanie nieruchomości w zarząd i użytkowanie osobie fizycznej, gdyż w świetle przepisów dekretu Urząd Likwidacyjnych nie posiadał żadnych uprawnień do takiego postępowania. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty przedstawienia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługiwała na uwzględnienie, chociaż z innych przyczyn niż podniesione w skardze. Zgodnie z art. 66 § 3 kpa jeżeli podanie wniesiono do organu administracji publicznej, a właściwym w sprawie jest sąd powszechny, to organ winien zwrócić podanie wnoszącemu z odpowiednim pouczeniem. Przepis ten ma zastosowanie nie tylko do trybu zwykłego, ale także do nadzwyczajnych trybów weryfikacji z tych względów, iż jeżeli w trybie zwykłym nie był właściwy do rozpoznania sprawy organ administracji publicznej, to nie może być także właściwy do stwierdzenia nieważności. Podstawą prawną przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] (dawnej [...]) były przepisy dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87 ze zm.). W myśl przepisów tego dekretu wszelki majątek (ruchomy i nieruchomy) osób, które w związku z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r. utraciły jego posiadanie, a następnie go nie odzyskały, jest majątkiem opuszczonym w rozumieniu tego dekretu. Uważa się również za opuszczony majątek (ruchomy i nieruchomy), będący w posiadaniu osób trzecich na podstawie umowy, zawartej z właścicielem, jego prawnymi następcami, osobami prawa ich reprezentującymi lub działającymi w interesie tych osób, jeśli umowa ta miała na celu uchronienie tego majątku od utraty w związku z wojna lub okupacją (art. 1 § 1 i 2). Osobom, które w związku z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r. utraciły posiadanie majątku, należy na ich wniosek przywrócić posiadanie tego majątku, chyba że podlega przejęciu na rzecz Państwa według przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. R. P. Nr 3, poz. 17). Wnioski o przywrócenie posiadania w trybie przewidzianym w dekrecie można składać do dnia 31 grudnia 1948 r. (art. 15 i 22 § 1). Za zgodą okręgowego urzędu likwidacyjnego na wniosek osoby uprawnionej (art. 15) właściwa władza, zarządzająca majątkiem, może przywrócić jej posiadanie majątku (art. 19). Do rozpoznania wniosku o przywrócenie posiadania, jeżeli ono nie nastąpiło w trybie art. 19, właściwy jest sąd grodzki miejsca, w którym znajduje się opuszczony majątek. Postępowanie toczy się według przepisów kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli przepisy tego dekretu nie stanowią inaczej (art. 20). W sytuacji, gdy przywrócenie posiadania nie nastąpiło, tytuł własności nieruchomości nabywał Skarb Państwa przez przedawnienie (zasiedzenie) zwane w teorii prawa przemilczeniem co do nieruchomości z upływem 10 lat, a co do ruchomości z upływem 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym wojna została zakończona. Oznacza to, że do rozpoznania wniosków o przywrócenie posiadania majątków opuszczonych właściwy sąd powszechny, a nie organ administracji publicznej W takiej sytuacji organ administracji winien zastosować przepis art. 66 § 3 kpa, a nie przepis art. 157 § 3 kpa, gdyż odmowa stwierdzenia nieważności decyzji jest też rodzajem załatwienia sprawy administracyjnej, podczas gdy w niniejszej sprawie nie jest dopuszczalna droga postępowania administracyjnego. Z tych wszystkich względów sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] października 2003 r. wypełnia przesłankę z art. 156 § 2 kpa i na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.