I OZ 83/06

Dnia 7 lutego 2006 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2006 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia skarżącego - Z. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2005 roku, sygn. akt I SA/Wa 1035/04 o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu Warszawskiego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zmiany trybu odbywania studiów postanawia: oddalić zażalenie IOZ 83/06 Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 listopada 2005 roku, sygn. akt I SA/Wa 1035/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", odmówił skarżącemu Z.S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż Z. S., w związku z zamiarem wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lipca 2005 roku (sygn. akt I S.A./Wa 1035/04) oddalającego skargę Z. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu Warszawskiego z dnia [...] w przedmiocie zmiany trybu odbywania studiów, wnioskiem z dnia 8 września 2005 roku (uzupełnionym pismem z dnia 30 września 2005 roku) wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Wniosek skarżącego został rozpoznany - wydanym przez referendarza sądowego - postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 października 2005 roku. W dniu 2 listopada 2005 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw Z. S. od powyższego postanowienia, wobec czego straciło ono moc, a sprawa wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpoznaniu. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach wynika, iż skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości około 1.380 złotych brutto. Wnioskodawca podniósł, że spłaca zaciągnięty kredyt konsumpcyjny, którego miesięczna rata wynosi 114,98 złotych. Oświadczył również, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Skarżący wyjaśnił ponadto, że posiada książeczkę oszczędnościową PKO a vista, jednak zgromadzone na tym rachunku środki pieniężne należą do osoby trzeciej posiadającej stałe pełnomocnictwo do rozporządzania wkładem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przytaczając treść art. 243 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 p.p.s.a. podniósł, że instytucja prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym i powinna być stosowana w przypadkach wyjątkowych, wobec osób, których sytuacja materialna, bytowa jest trudna. Każdy wnoszący sprawę do sądu powinien zaś liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie od obowiązku ponoszenia tych kosztów musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Zdaniem Sądu pierwszej instancji Z. S. nie wykazał należycie, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W ocenie Sądu zasadnicze znaczenie ma fakt posiadania przez wnioskodawcę stałego źródła dochodu. Nie jest zatem osobą ubogą, pozbawioną zupełnie środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Sąd uznał, iż wysokość uzyskiwanego przez skarżącego dochodu pozwala na przyjęcie, iż dysponuje on wystarczającymi środkami finansowymi na pokrycie kosztów ustanowienia adwokata celem sporządzenia skargi kasacyjnej. Istotne jest również, że skarżący nie posiada nikogo na utrzymaniu i uzyskiwany dochód przeznacza wyłącznie na potrzeby własne. Bez znaczenia jest natomiast, podnoszona przez skarżącego, okoliczność, że zgromadzone na książeczce oszczędnościowej środki pieniężne należą do osoby trzeciej. Zdaniem Sądu pierwszej instancji przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy nie stanowi również fakt spłacania zaciągniętego kredytu konsumpcyjnego. Sąd podkreślił, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. W zażaleniu na powyższe postanowienie Z. S. wniósł o jego uchylenie w całości oraz podjęcie takich środków prawnych, które umożliwią skarżącemu uzyskanie fachowej pomocy prawnej koniecznej w sporządzeniu i wniesieniu skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lipca 2005 roku. Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji przemilczenie w uzasadnieniu faktycznym postanowienia, istnienia - niczym nieuzasadnionej - różnicy pomiędzy stawkami opłat za czynności adwokackie przewidzianymi przez rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, a wysokością opłat zażądanych przez adwokatów za swoje czynności od skarżącego; różnicy stanowiącej pięcio/dziesięciokrotność stawek przewidzianych przez prawo. Drugim zarzutem podniesionym przez skarżącego, jest formalistyczne tłumaczenie swego rozstrzygnięcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, bez podania dlaczego w jego przypadku nie zachodzi okoliczność wyjątkowej sytuacji, pozwalającej na przyznanie prawa pomocy z urzędu. W uzasadnieniu zażalenia Z. S. wskazał, że Sąd pierwszej instancji przemilczał okoliczność, według jakich stawek opłat za czynności adwokackie ocenił zdolność do ich zapłaty przez skarżącego - stawek przewidzianych przez prawo czy żądanych przez adwokatów. Skarżący zaznaczył, że od początku twierdził, że jest w stanie zapłacić opłaty za czynności adwokackie przewidziane przez Ministra Sprawiedliwości. Problem tkwi w tym, co uczynić, aby adwokaci nie żądali wygórowanych opłat za fachową pomoc. Na dowód niemożności zapłacenia kwot żądanych przez pełnomocników, do których zwracał się o pomoc prawną przy sporządzeniu skargi kasacyjnej, skarżący podał, iż dokonuje wszelkich zakupów kilkusetzłotowych i większych w systemie kredytu ratalnego, o spłatach rozłożonych na co najmniej 24 miesięczne raty. Termin do wniesienia i opłacenia skargi kasacyjnej wynosi 30 dni. W takiej sytuacji nie ma czasu i możliwości na zebranie odpowiednich środków pieniężnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Art. 246 § 1 p.p.s.a., wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania /przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym/ lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny /przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym/. Strona winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym. W jasnym i wyczerpującym uzasadnieniu dał wyraz swojemu stanowisku, iż skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Nie może odnieść zamierzonego skutku zarzut skarżącego, iż Sąd pierwszej instancji przemilczał fakt różnicy pomiędzy rynkowymi stawkami za czynności adwokackie a stawkami określonymi w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 164, poz. 1348 ze zm.). Podnieść należy, iż wysokość wynagrodzenia adwokatów z wyboru określana jest zgodnie, z przewidzianą w art. 3531 Kodeksu cywilnego, zasadą swobody umów, w trybie negocjacji pomiędzy pełnomocnikiem a mocodawcą. Wspomniane wyżej rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości określa m.in. minimalne stawki opłat za czynności adwokackie oraz zakreśla maksymalne opłaty stanowiące podstawę zasądzenia przez sądy kosztów zastępstwa prawnego, niezależnie od wysokości tych opłat ustalonych w umowie między adwokatem a klientem (§ 2 ust. 1 wskazanego rozporządzenia). Przedmiotem rozważań Sądu jest zdolność strony do poniesienia kosztów zastępstwa adwokackiego przy uwzględnieniu powyższych okoliczności jak też możliwości wyboru pełnomocnika w aspekcie możliwości finansowych strony i szeroko rozwiniętego rynku fachowej pomocy prawnej. Jak już wspomniano prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. W przedmiotowej sprawie postępowanie sądowoadministracyjne toczy się od kwietnia 2004 roku. Skarżący winien zatem się liczyć z możliwością zakończenia sporu w sposób dla niego niekorzystny i ewentualną koniecznością złożenia środka odwoławczego, a tym samym z obowiązkiem poniesienia kosztów postępowania z tego tytułu. W tym celu skarżący powinien poczynić odpowiednie oszczędności, na które, jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, pozwalają regularne dochody. Fakt spłacania kredytu konsumpcyjnego nie może zaważyć na ocenie istnienia po stronie skarżącego przesłanek przyznania prawa pomocy. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji.