II SA/Bk 180/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia NSA Ireneusz Henryk Darmochwał, sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2005 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] lutego 2005 r. Nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącego J. M. kwotę 68,40 zł (sześćdziesiąt osiem złotych czterdzieści groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.- Zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania J. M. zam. w Z., ul. S. [...] od decyzji dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] stycznia 2005 r. Nr [...] przyznającej pomoc w formie zasiłku celowego na częściowe zaspokojenie zgłoszonych potrzeb, tj. na zakup żywności, środków czystości i opłacenie energii elektrycznej w wysokości 70,00 zł, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił następujący stan sprawy: Pan J. M. w piśmie z dnia 15 grudnia 2004 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., zwanego w dalszym ciągu niniejszej decyzji "MOPS", zwrócił się z prośbą, o przyznanie mu zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych. W trakcie przeprowadzonej w dniu 28 grudnia 2004 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego związanej z rozpatrzeniem tej prośby, J. M. sprecyzował swoje żądanie wnioskując o przyznanie mu zasiłku celowego na zakup żywności, środków czystości i pokrycia kosztów zużycia energii elektrycznej w wysokości 49,30 złotych. Dyrektor MOPS decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. przyznał J. M. pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości 70,00 złotych. Uzasadnienie decyzji przyznającej tę pomoc zawiera na wstępie stwierdzenie o sprecyzowaniu wniosku z dnia 15 grudnia 2005 r. w trakcie aktualizacji wywiadu środowiskowego. Następny fragment uzasadnienia decyzji zawiera opis warunków materialnych i rodzinnych strony oraz sposób obliczania do celów pomocy społecznej dochodów stanowiących podstawę przyznania zasiłków, a także wysokość zasiłków okresowych przyznanych stronie pod koniec 2004 i na początku 2005 roku w kwotach 73,94 zł na 2 miesiące i 97,63 zł na 4 miesiące. Dalszy fragment uzasadnienia zawiera treść i wyjaśnienie przepisu ustawy o pomocy społecznej regulującego przyznawanie zasiłków celowych oraz przepisu warunkującego przyznanie zasiłku stosownie do możliwości organu pomocy społecznej. W uzasadnieniu podano też, że w projekcie budżetu miasta na rok 2005 przewidziano środki na zasiłki celowe w wysokości 280.000 zł, a ustalony przez burmistrza harmonogram realizacji tych wydatków przewiduje na miesiąc styczeń 2005 roku kwotę 18.000,00 zł, która to kwota nie zabezpieczy nawet najbardziej niezbędnych potrzeb podopiecznych MOPS. Dlatego przyznany stronie zasiłek celowy w wysokości 70,00 zł na częściowe pokrycie kosztów zakupu żywności, środków czystości i opłacenie energii elektrycznej powinien częściowo zaspokoić potrzeby zgłoszone w tym zakresie przez stronę i adekwatny jest do wysokości środków posiadanych przez MOPS. W końcowym zdaniu uzasadnienia, dyrektor MOPS wyjaśnił też stronie, że w opłacie kosztów zużycia energii elektrycznej powinien partycypować też brat J. M., który zamieszkuje w tym samym domu. Pan J. M. w odwołaniu z dnia 15 stycznia 2005 r. od tej decyzji żąda jej uchylenia. Twierdzi, że w sprawie MOPS rażąco dopuszcza się naruszenia ustawy o pomocy społecznej i rażącej dyskryminacji jego osoby. Wysokość przyznanego mu zasiłku w kwocie 70,00 zł, jak i przyznany odrębną decyzją zasiłek okresowy w wysokości 97,63 zł nie zaspokoją podstawowych jego potrzeb bytowych umożliwiających bytowanie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Wydana decyzja jest, jego zdaniem, samowolą administracyjną oraz dowolnością organu, gdyż rażąco narusza ustawę o pomocy społecznej oraz dopuszcza się dyskryminacji jego osoby i niehumanitarnego traktowania, a także narusza interes społeczny. Decyzja, zdaniem skarżącego, nie rozstrzyga w całości złożonego wniosku, co jest rażącym naruszeniem Kodeksu postępowania administracyjnego i ustawy o pomocy społecznej. Wysokość przyznanego zasiłku celowego uniemożliwi mu realizację podstawowych potrzeb, takich jak: zakup niezbędnej odzieży, żywności, opłacenie energii elektrycznej. Przyznanie tylko częściowej pomocy jest, jego zdaniem, rażąco sprzeczne z ustawą o pomocy społecznej. Zarzuca brak w decyzji uzasadnienia wysokości przyznanego mu zasiłku. W końcowym akapicie odwołania zarzuca władzom miasta marnotrawstwo środków, a jako przykłady tego marnotrawstwa podaje budowę lotniska i kosztowny remont prywatnej hali produkcyjnej. Przeznaczenie tych środków na pomoc społeczną spowodowałoby zaspokojenie potrzeb bytowych mieszkańców miasta. Dyrektor MOPS nie znalazł podstaw do zmiany decyzji na podstawie art. 132 k.p.a. i przesłał odwołanie wraz z aktami sprawy do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po przeanalizowaniu akt sprawy zważyło, co następuje: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) określa zadania organów administracji publicznej i innych podmiotów w zakresie pomocy społecznej, rodzaje świadczeń i zasady oraz tryb ich udzielania. Ogólnym, zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich własnych wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej nie jest zatem, jak wyobraża to sobie J. M., zaspokajanie wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych a jedynie wspieranie osób i rodzin w ich własnych wysiłkach zmierzających do zaspokajania owych potrzeb. Zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględnione, jeżeli mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Możliwości te limitowane są natomiast wielkością środków, którą dysponują organy pomocy społecznej. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że w projekcie budżetu miasta na rok 2005 przewidziano kwotę 280.000,00 zł na zasiłki celowe, a ustalony przez burmistrza miasta harmonogram realizacji wydatków budżetowych na poszczególne miesiące 2005 roku przewiduje wydatkowanie w styczniu 2005 roku kwoty 18.000,00 zł, która nie zabezpieczy nawet niezbędnych potrzeb osób potrzebujących takiej pomocy. Stąd też przyznany M. zasiłek w wysokości 70,00 zł nie zaspokoi z pewnością wszystkich jego potrzeb. Jak już wyżej wspomniano, nie taki jest bowiem cel działania publicznych organów pomocy społecznej. Celem tym jest bowiem jedynie wspieranie osób potrzebujących pomocy w ich własnych wysiłkach, a nie pełne zaspokajanie tych potrzeb. Dlatego Kolegium nie może podzielić używanych przez skarżącego w stosunku do organu pomocy społecznej takich formułek jak dyskryminacja, niehumanitarne traktowanie strony, rażące naruszenie prawa, naruszenie interesu strony, itp. Nie da się bowiem w postępowaniu organu pierwszej instancji udowodnić żadnego z tych epitetów racjonalnymi dowodami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustosunkowując się do treści ostatniego akapitu odwołania strony pragnie natomiast stwierdzić, że Kolegium nie jest organem właściwym do dokonywania oceny polityki władz miasta. Ocen takich i to tylko z punktu widzenia zgodności z prawem, mogą dokonywać inne organy państwa (np. wojewoda, Regionalna Izba Obrachunkowa, Najwyższa Izba Kontroli itp.). Ostatecznej merytorycznej oceny takiej polityki mogą natomiast dokonać jedynie wszyscy mieszkańcy miasta w akcie najbliższych wyborów. Tylko wszyscy mieszkańcy miasta są władni ocenić, czy przeznaczanie w corocznych budżetach miasta większych środków finansowych na bieżącą konsumpcję (w tym między innymi na pomoc społeczną) jak domaga się tego skarżący, a tym samym pozostawianie miasta w zastoju czy też nawet skazywanie go na dalszą degradację jest właściwsze niż przeznaczanie tych środków na inwestycje i remonty, a więc w istocie na rozwój miasta i dokonać wyboru władz w nowym składzie osobowym, czy też wybrać dotychczasowe władze uznając taką ich politykę za właściwszą z punktu widzenia interesów wszystkich mieszkańców miasta, a nie tylko klientów pomocy społecznej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. pan J. M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając organowi odwoławczemu rażące naruszenie przepisów ustawy o pomocy społecznej, a w szczególności przepisów art. art. 3, 15, 16, 38 ust. 3, 39 ust. 1 oraz 106 ust. 3 ustawy, a także naruszenie przez organ obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu. Zdaniem skarżącego, decyzja w sprawie zasiłku celowego nie rozstrzyga o całości złożonego wniosku, a wysokość przyznanego zasiłku nie zaspokaja podstawowych (niezbędnych) potrzeb bytowych umożliwiających bytowanie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Skarżący twierdzi, że obowiązkiem organu odwoławczego jest ponowne i rzetelne rozpatrzenie sprawy z zachowaniem wszelkich wymogów wynikających z przepisów k.p.a., w szczególności zarzutów dotyczących ustalenia wysokości udzielanej pomocy, jak i kryteriów jej udzielenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga została uwzględniona, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania (art. 10 k.p.a.), które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z przepisem art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych materiałów i dowodów oraz zgłoszonych żądań. Dyspozycja przytoczonego przepisu została naruszona przez organ odwoławczy w sposób ewidentny, albowiem organ nie zawiadomił skarżącego, przed wydaniem decyzji, o możliwości ustosunkowania się od zebranego materiału i zgłoszenia swoich żądań i dowodów. O tym, iż naruszenie przepisu art. 10 § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy świadczy okoliczność przedłożenia przez skarżącego (na rozprawie), decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] stycznia 2005 r., uchylającej decyzję organu I instancji przyznającą skarżącemu dodatek mieszkaniowy i umarzającej postępowanie organu I instancji. Przedłożona decyzja, rzutująca na sytuację majątkową skarżącego, została wydana po wydaniu decyzji organu I instancji, a przed wydaniem decyzji organu odwoławczego w przedmiocie zasiłku celowego. Gdyby zatem skarżącemu zapewniono czynny udział w postępowaniu odwoławczym mógłby on wnosić o uwzględnienie zmian zaszłych w jego sytuacji materialnej. Stąd uprawniony jest wniosek, że naruszenie przez organ odwoławczy przepisu art. 10 § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Konstatacja powyższa obliguje z kolei Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Uchylenie zaskarżonej decyzji z przyczyn proceduralnych nie pozwala Sądowi na dokonywanie oceny podnoszonych zarzutów merytorycznych, albowiem racjonalna ocena prawidłowości stosowania przepisów prawa materialnego przez organ odwoławczy, wymaga uprzedniego ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, poczynionego z zachowaniem wymaganych prawem reguł postępowania administracyjnego. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądzając na rzecz skarżącego koszty dwukrotnego przejazdu do sądu na rozprawę.-