II GSK 35/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz, Sędziowie NSA Stanisław Biernat (spr.), Bożena Wieczorska, Protokolant Aleksandra Kuc, po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2005 r. sygn. akt VI SA/Wa 1924/04 w sprawie ze skargi T. S. w przedmiocie wymierzenia grzywny z powodu bezczynności organu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej patentu na wynalazek 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie 2. zasądza na rzecz T. S. od Urzędu Patentowego RP kwotę 550 zł (pięćset pięćdziesiąt zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 lipca 2005 r., sygn. akt VI SA/Wa 1924/04, oddalił skargę T. S. w przedmiocie wymierzenia grzywny Prezesowi Urzędu Patentowego RP z powodu bezczynności organu, po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 grudnia 2003 r., sygn akt II SAB 195/03. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego został wydany w następującym stanie sprawy. Urząd Patentowy decyzją z 6 października 1992 r. udzielił na rzecz P.B.P. B. z D. patentu na wynalazek "Sposób zabezpieczenia budowli, zwłaszcza budowli istniejących" (nr patentu 163338). Współtwórcą tego wynalazku był skarżący w rozpoznawanej sprawie T. S. Urząd Patentowy dokonał 12 stycznia 1994 r. wpisu o udzielenie patentu na powyższy wynalazek do rejestru patentowego. Pismem z 2 czerwca 2003 r. skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji z 12 stycznia 1994 r. o wpisie patentu. W odpowiedzi Urząd Patentowy poinformował wnioskodawcę, że wniosek jest bezprzedmiotowy. T. S. wniósł skargę na bezczynność organu. Po rozpoznaniu skargi Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 2 grudnia 2003 r., sygn. akt. II SAB 195/03 zobowiązał Urząd Patentowy do wydania decyzji w sprawie wniosku skarżącego z 2 czerwca 2003 r. W dniu 15 lipca 2004 r. T. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę o wymierzenie grzywny Prezesowi Urzędu Patentowego na podstawie art. 154 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270), zwanej dalej p.p.s.a., z powodu niewykonania wymienionego wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że pomimo znacznego upływu czasu (7 miesięcy) od wydania wyroku Urząd Patentowy nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. W związku z tym skarżący wezwał Prezesa Urzędu Patentowego do wydania decyzji, zaznaczając, że wezwanie to należy traktować jako wypełnienie warunku do wniesienia skargi o wymierzenie grzywny. W ocenie skarżącego, Urzędu Patentowego nie usprawiedliwia okoliczność, że akta sprawy znajdowały się w Sądzie Okręgowym w K., gdyż wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego w Warszawie nie zawierał żadnej klauzuli, która warunkowałaby bieg terminu do wykonania wyroku od zwrotu wypożyczonych do Sądu Okręgowego akt postępowania w sprawie patentu. Podniósł również, że Urząd patentowy nie występował o zwrot tych akt, wypożyczonych w 1999 r. W celu umożliwienia udzielenia odpowiedzi na skargę, do Urzędu Patentowego zostały przesłane akta sprawy z Sądu Okręgowego w K. za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej. W jego ocenie nie jest możliwe rozpatrzenie wniosku skarżącego z 2 czerwca 2003 r., gdyż z akt sprawy wynika, że toczy się postępowanie cywilne przed Sądem Okręgowym w K. o wywłaszczenie obecnie uprawnionego z patentu i przeniesienie praw wyłącznych na rzecz twórców. Wydanie decyzji w sprawie unieważnienia prawa z patentu Urząd Patentowy uzależnił od uprzedniego rozstrzygnięcia sporu toczącego się przed Sądem Okręgowym. W odpowiedzi na skargę podniesiono również, że decyzja o udzieleniu patentu została wydana w dniu 6 października 1992 r., a nie jak błędnie wskazywał skarżący w dniu 12 stycznia 1994 r., kiedy to patent został wpisany do rejestru patentowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę stwierdził w uzasadnieniu, że do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należy zastosować art. 286 § 2 p.p.s.a. Według tego przepisu termin do załatwienia sprawy przez organ administracyjny liczy się od doręczenia organowi akt sprawy. Sąd I instancji wskazał, że, jak wynika z akt sprawy o sygn. II SAB 195/03, Urzędowi Patentowemu został doręczony jedynie odpis wyroku kończącego postępowanie w tej sprawie, zaś akta administracyjne sprawy zostały zwrócone Sądowi Okręgowemu w K. Urząd Patentowy otrzymał je dopiero w związku z wniesieniem przedmiotowej skargi. Sąd uznał, że nawet gdyby należało przyjąć, że termin do wykonania wyroku jest liczony zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a., to w świetle art. 286 § 2 p.p.s.a. termin ten nie rozpoczął biegu. T. S. wniósł od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżając orzeczenie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie w całości i domagając się rozpoznania skargi, ewentualnie uchylenia tego wyroku i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 154 § 1 w związku z art. 286 § 2 p.p.s.a. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie zobowiązujący Urząd Patentowy do wydania decyzji zapadł pod rządami ustawy z 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sadzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.), zwanej dalej: ustawą o NSA, a nie pod rządami ustawy p.p.s.a. Skarżący wskazał, że w ustawie o NSA nie było przepisu odpowiadającego unormowaniom art. 286 § 2 p.p.s.a. Tym samym ustalenie terminu wykonalności wyroku wydanego w poprzednim stanie prawnym na podstawie unormowań późniejszych jest stosowaniem prawa wstecz. Zdaniem skarżącego, nie ma także zastosowania w rozpoznawanej sprawie art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zm.), zwanej dalej: Przepisy wprowadzające, gdyż przepis ten dotyczy spraw, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. a postępowanie nie zostało zakończone do dnia wejścia w życie p.p.s.a., przewidując ich kontynuację według nowego stanu prawnego. Niedopuszczalna jest sytuacja, że termin do wykonania wyroku Sądu dwukrotnie rozpoczyna swój bieg: raz według starego, a drugi raz według nowego stanu prawnego. Zdaniem skarżącego, sentencja wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 grudnia 2003 r. odpowiadała wymogom prawa na podstawie którego został on wydany (art. 26 ustawy o NSA). Termin, w jakim wyrok miał być wykonany, wynikał z przepisów k.p.a., regulujących terminy załatwiania spraw. Analizując przepisy art. 286 § 1 i 2 p.p.s.a. skarżący stwierdził, że Sąd dokonał błędnej ich wykładni. Wywodził, że art. 286 § 1 traktuje jedynie o zwrocie akt administracyjnych organowi przez sąd administracyjny. W sytuacji gdy akta nie są zwracane organowi przez sąd administracyjny, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego nigdy nie podlegałby wykonaniu, bowiem gdyby Naczelny Sąd Administracyjny nie doręczał akt administracyjnych organowi, nie zostałaby spełniona przesłanka z art. 286 § 2 p.p.s.a. do rozpoczęcia biegu do wykonania wyroku. Nie można, w ocenie skarżącego, przyjąć, że termin do wykonania wyroku rozpocznie bieg dopiero od chwili zwrotu akt przez sąd powszechny, któremu w niniejszej sprawie akta zostały wysłane po wydaniu wyroku, gdyż sąd ten nie uczestniczył w procedurze sądowoadministracyjnej i nie dotyczył go art. 286 § 1 i 2 p.p.s.a. Zdaniem skarżącego nawet gdyby dopuścić zastosowanie art. 286 § 2 p.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie to w sytuacjach w których nie będzie miał miejsca zwrot akt zgodnie z § 1 tego przepisu, trzeba wskazać inny początek biegu terminu do wykonania wyroku ze skargi na bezczynność organu. Tym momentem w ocenie skarżącego powinien być dzień uprawomocnienia się tego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Postępowanie w sprawie wymierzenia organowi administracyjnemu grzywny w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność jest szczególną kategorią postępowania sądowoadministracyjnego. Przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jest to, czy wystąpiły w danej sprawie przesłanki określone w art. 154 p.p.s.a. W niniejszej sprawie niesporne jest, że Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając skargę T. S. na bezczynność Urzędu Patentowego wyrokiem z 2 grudnia 2003 r., sygn. akt. II SAB 195/03 zobowiązał organ do wydania decyzji w sprawie wniosku skarżącego z 2 czerwca 2003 r., a organ tego wyroku nie wykonał. Skarżący zarzucił w skardze kasacyjnej błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisu art. 154 § 1 p.p.s.a. traktując to jako naruszenie prawa materialnego. Z taka kwalifikacją należy się zgodzić, ponieważ przepis ten, jakkolwiek zamieszczony w ustawie proceduralnej, jest materialnoprawną podstawą wymierzenia grzywny organowi administracyjnemu, który nie wykonał wyroku sądowego. Skarżący zakwestionował stanowisko Sądu I Instancji, że termin do wykonania przez Urząd Patentowy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 grudnia 2003 r., nie zaczął biec, ponieważ nie spełnione zostało wymaganie z art. 286 § 1 p.p.s.a., tj. zwrot przez sąd akt administracyjnych organowi administracji publicznej wraz z odpisem orzeczenia. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że trafny jest zarzut zawarty w skardze kasacyjnej, że art. 286 § 1 p.p.s.a nie miał zastosowania w odniesieniu do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 grudnia 2003 r., ponieważ ten wyrok został wydany przed wejściem w życie p.p.s.a. Stosownie do obowiązującego wówczas art. 57 ustawy o NSA, orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego były prawomocne od dnia ich wydania. W dniu wejścia w życie p.p.s.a., tj. 1 stycznia 2004 r., postępowanie sądowoadministracyjne było zatem zakończone. Nie było zatem podstaw do stosowania art. 97 Przepisów wprowadzających, a tym samym do stosowania przepisów p.p.s.a. W stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2003 r. nie było przepisu ustawowego, który byłby odpowiednikiem art. 286 § 1 p.p.s.a. Jednakże również wówczas Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do § 8 ust. 2 zarządzenia Nr 17 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie biurowości Naczelnym Sądzie Administracyjnym, po ukończeniu postępowania wszczętego na podstawie skargi zwracał akta organów administracji państwowej obu instancji organowi, który je nadesłał, doręczając odpis orzeczenia sądu z uzasadnieniem. Należy jednak zauważyć, że nie zawsze następuje zwrot akt administracyjnych organowi administracji publicznej po wydaniu prawomocnego orzeczenia; wystarczy wspomnieć o sytuacji unormowanej w art. 55 § 2 p.p.s.a., a w poprzednim stanie prawnym: w art. 39 ust. 1 ustawy o NSA. Ponadto może wystąpić przypadek, gdy sąd zwróci akta sprawy administracyjnej innemu organowi lub sądowi. Taka sytuacja wystąpiła w sprawie rozstrzygniętej przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 2 grudnia 2003 r., II SAB 195/03. Jak wynika z akt sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie zwrócił się 12 września 2003 r. do Sądu Okręgowego w K. o przesłanie akt administracyjnych w związku ze skargą T. S. Sąd Okręgowy przesłał akta przy piśmie z 2 października 2003 r. Po wydaniu wyroku akta administracyjne zwrócono Sądowi Okręgowemu przy piśmie z dnia 10 stycznia 2004 r. Urzędowi Patentowemu został natomiast doręczony odpis wyroku wraz z uzasadnieniem w dniu 16 stycznia 2004 r. Wbrew stanowisku wyrażonemu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku, należy przyjąć, że termin do wykonania przez Urząd Patentowy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 grudnia 2003 r., II SAB 195/03, zaczął biec od dnia doręczenia organowi tego wyroku. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżony wyrok naruszył prawo przez błędną wykładnię, a w jaj wyniku także niewłaściwe zastosowanie art. 154 § 1 p.p.s.a. i wyrok ten uchylił na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien rozważyć przesłanki wymierzenia grzywny organowi określone w art. 154 § 1 p.p.s.a., a w razie stwierdzenia ich wystąpienia w sprawie, ocenić czynniki które mogłyby decydować o wysokości grzywny. W tym kontekście należy zważyć, że, jak wynika z akt sprawy, Urząd Patentowy dysponował aktami sprawy administracyjnej przesłanymi mu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przy piśmie z 22 września 2004 r. w celu umożliwienia sporządzenia odpowiedzi na skargę w sprawie VI SA/Wa 1924/04. Organ zwrócił akta administracyjne 26 października 2004 r. wraz z odpowiedzią na skargę. Urząd Patentowy miał także możliwość wystąpienia bezpośrednio do Sądu Okręgowego w K. o udostępnienie akt administracyjnych, realizując obowiązki sformułowane w art. 7, 12 § 1 i 77 § 1 k.p.a. W razie przeszkód w załatwieniu sprawy w terminach określonych w art. 35 k.p.a., organ miał obowiązek zawiadomienia o tym strony w trybie art. 36 k.p.a. W razie przyjęcia przez Urząd Patentowy, że wydanie decyzji administracyjnej zależy od uprzedniego wydania orzeczenia przez sąd powszechny, powinien on wydać postanowienie o zawieszeniu postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4/ k.p.a. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.