IV SA/Wa 714/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat - Rembelska Sędziowie Asesor WSA Wanda Zielińska - Baran Asesor WSA Jakub Linkowski (spr.) Protokolant Artur Dral po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lipca 2005 r. przy udziale - sprawy ze skargi Z. S. A. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie opłaty za korzystanie ze środowiska 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymana nią w mocy decyzje organu I instancji w części dotyczącej opłaty podwyższonej w kwocie 2.311,97 zł; 2. zaskarżona decyzja w zakresie określonym w punkcie 1 nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz Z. S.A. w W. kwotę 340 zł (trzysta czterdzieści zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2005r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., - po rozpatrzeniu odwołania Z. Spółka Akcyjna z siedzibą w W. - utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] grudnia 2004 r., określającą wysokość należnej opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza za III kw. 2003 r. dla Z. S.A. w kwocie 10.435,86 zł (słownie: dziesięć tysięcy czterysta trzydzieści pięć złotych osiemdziesiąt sześć groszy). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium Odwoławcze podało, że w dniu 30 września 2004 r. Marszałek Województwa [...] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie określenia wysokości należnej opłaty za korzystanie ze środowiska przez Z. S.A. W dniu [...] grudnia 2004 r. Marszałek Województwa [...] wydał decyzję określającą wysokość należnej opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza za III kw. 2003 r. dla Z. S.A. w kwocie 10 435,86 zł Od tej decyzji Z. wniosły odwołanie, w którym Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji lub jej zmianę poprzez zmniejszenie wysokości opłaty o wyliczone przez Urząd Marszałkowski opłaty podwyższone za brak wymaganego pozwolenia na emisję zanieczyszczeń do powietrza. Strona wskazała, iż do dnia 31 grudnia 2001 r. korzystała ze środowiska na mocy wymaganej przepisami decyzji, zaś w dniu 12 grudnia 2001 r. wystąpiła z wnioskiem o przedłużenie terminu obowiązywania ww. decyzji. Decyzja o pozwoleniu na wprowadzanie do powietrza gazów lub pyłów została jednakże wydana dopiero w dniu 30 lipca 2003 r. Odwołująca się podkreśliła, iż ewidentna opieszałość postępowania organów administracji w przedmiotowej sprawie narusza ogólne zasady postępowania administracyjnego i tym samym nie może wywołać ujemnych skutków dla strony postępowania. Kolegium Odwoławcze wskazało, że zgodnie z przepisem art. 273 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 ze zm.), opłata za korzystanie ze środowiska jest ponoszona za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, pobór wód lub składowanie odpadów. W myśl przepisu art. 275 cytowanej ustawy, do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska są obowiązane podmioty korzystające ze środowiska, które, zgodnie z dyspozycją art. 284 ust. 1, ustalają we własnym zakresie wysokość należnej opłaty i wnoszą ją na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego. Opłatę tę, jak wskazuje art. 285 ust. 1 i 2 ww. ustawy, ustala się według stawek obowiązujących w okresie, w którym korzystanie ze środowiska miało miejsce, zaś wnosi się ją do końca miesiąca następującego po upływie każdego kwartału. Przepis art. 276 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska stanowi, iż podmiot korzystający ze środowiska bez uzyskania wymaganego pozwolenia lub innej decyzji ponosi opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska. Zasadę tę precyzuje przepis art. 292 powołanej ustawy, który stanowi, iż podmiot korzystający ze środowiska ponosi opłaty podwyższone o 100% w przypadku braku wymaganego pozwolenia na wprowadzanie do powietrza gazów lub pyłów, pobór wód lub wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi. Zgodnie z przepisem art. 281 ust. 1 ww. ustawy, do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy - Ordynacja podatkowa, z tym, że uprawnienia organów podatkowych przysługują marszałkowi województwa albo wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska. Postępowanie w przedmiocie opłat za korzystanie ze środowiska wszczyna się, w myśl art. 282 ustawy Prawo ochrony środowiska, z urzędu albo na wniosek podmiotu korzystającego ze środowiska, którego dotyczy opłata. W myśl przepisu art. 51 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa, zaległością podatkową (a zatem również zaległą opłatą) jest podatek (opłata) niezapłacony w terminie płatności. Od zaległości takiej, w myśl art. 53 § 1 i 4 tej ustawy, naliczane są odsetki za zwłokę od dnia następującego po dniu upływu terminu płatności lub terminu, w którym płatnik lub inkasent był obowiązany dokonać wpłaty podatku na rachunek właściwego organu. Przepis art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej stanowi z kolei, iż jeżeli w trakcie postępowania właściwy organ stwierdzi, że zobowiązany, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub w części podatku (opłaty), organ ten wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania. Nie ulega wątpliwości i nie jest kwestionowane przez Odwołującą się Spółkę, iż w okresie od dnia 31 grudnia 2001 r. do dnia 30 lipca 2003 r. nie posiadała Ona ważnego pozwolenia na wprowadzanie do powietrza gazów lub pyłów i mimo tego wprowadzała do powietrza gazy i pyły, jak również, że należna opłata za korzystanie ze środowiska nie została wniesiona w określonym cytowaną wyżej ustawą terminie. Kolegium stwierdziło, iż odwołująca się Spółka, mając świadomość, iż nie posiada pozwolenia na wprowadzanie do powietrza gazów lub pyłów, wprowadzała te gazy i pyły do środowiska, winna zatem zdawać sobie sprawę, iż na podstawie obowiązujących przepisów takie korzystanie ze środowiska rodzi konieczność poniesienia opłaty podwyższonej o 100%. Kolegium Odwoławcze nie zgodziło się z poglądem wyrażonym w uzasadnieniu odwołania, iż podwyższenie opłat nie powinno być stosowane, bowiem wniesienie wniosku o wydanie decyzji o dopuszczalnej emisji należy traktować jako czasową legalizacją emisji gazów lub pyłów. Cytowane wyżej przepisy art. 276 ust. 1 i art. 292 ustawy Prawo ochrony środowiska wyraźnie wskazują jako przesłankę powstania obowiązku poniesienia opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska, fakt korzystania ze środowiska bez uzyskania wymaganego pozwolenia (art. 276 ust. 1), w braku wymaganego pozwolenia (art. 292), i wskazane przepisy nie ustanawiają od tej zasady żadnych odstępstw ani nie pozostawiają właściwym organom swobody podjęcia rozstrzygnięcia. Odnosząc się do zawartego w uzasadnieniu odwołania zarzutu przewlekłości postępowania organu właściwego w sprawie wydania pozwolenia na wprowadzanie do powietrza gazów lub pyłów Kolegium stwierdziło, iż nie mógł być on przedmiotem badania w niniejszej sprawie. W zakończeniu uzasadnienia swojej decyzji Kolegium odwoławcze podało, że złożenie wniosku w dniu 18 grudnia 2001 r., tj. na 14 dni przed upływem ważności posiadanego pozwolenia (z czego 6 dni to dni wolne od pracy), niemal uniemożliwiało zachowanie ciągłości pozwoleń na korzystanie ze środowiska przez odwołującą się Spółkę. Kolegium wskazało także, że Z. S.A. mogły skorzystać z przewidzianych w obowiązujących przepisach środków zwalczania bezczynności organu właściwego w sprawie wydania pozwolenia na wprowadzanie do powietrza gazów lub pyłów. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyły Z. S.A. z siedzibą w W. wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji w części dotyczącej opłaty podwyższonej w kwocie 2.311,97 zł. Skarżąca Spółka zarzuciła, iż zaskarżona decyzja jak też decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie art. 276 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska oraz z naruszeniem art. 7 k.p.a. w zw. z art. 45 Konstytucji RP poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy a w szczególności pominięcie faktu, że wydanie pozwolenia na wprowadzanie do powietrza gazów i pyłów nastąpiło z naruszeniem art. 35 k.p.a. bez winy strony postępowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 276 ust. 1 ustawy dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska stanowi, iż podmiot korzystający ze środowiska bez uzyskania wymaganego pozwolenia lub innej decyzji ponosi opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska. Art. 292 powołanej ustawy, stanowi natomiast, że podmiot korzystający ze środowiska ponosi opłaty podwyższone o 100% w przypadku braku wymaganego pozwolenia na wprowadzanie do powietrza gazów lub pyłów, pobór wód lub wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi. Z akt sprawy wynika, że Z. S.A. do dnia 31 grudnia 2001 r. korzystały ze środowiska na mocy wymaganej przepisami decyzji, zaś w dniu 12 grudnia 2001 r. wystąpiły z wnioskiem o przedłużenie terminu obowiązywania ww. decyzji. Decyzja o pozwoleniu na wprowadzanie do powietrza gazów lub pyłów została jednakże wydana przez Prezydenta W. dopiero w dniu [...] lipca 2003r. Okoliczność ta, zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, powinna zostać uwzględniona przez organy orzekające w sprawie dotyczącej wysokości należnej opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza za III kw. 2003r. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd stwierdził, że decyzje organów obu instancji, orzekających w sprawie, pozostają w sprzeczności z wyrażoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, traktowanej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego jako pochodna zasady państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP). Zasada ta poddaje ochronie konstytucyjnej zaufanie obywatela nie tylko do litery prawa, ale także do sposobu działania organów państwowych. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 21 grudnia 1998 r. sygn. akt OPS 13/98, odpowiadając na pytanie prawne zgłoszone przez skład orzekający, czy wszczęcie postępowania administracyjnego o wydanie decyzji przewidzianej w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 31 grudnia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska wyłącza stosowanie art. 86b ust. 7 w sytuacji kiedy organ, przed którym wszczęto postępowanie, nie załatwia sprawy (nie wydaje decyzji) w terminie przewidzianym w art. 35 kpa – stwierdził, że: "Niezałatwienie przez organ administracji państwowej w terminie przewidzianym w art. 35 kpa sprawy o ustalenie rodzajów i ilości substancji zanieczyszczających powietrze dopuszczonych do wprowadzania do powietrza przez jednostkę organizacyjną w drodze decyzji, o której mowa w art. 30 ust. 1 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska nie wyłącza samo przez się stosowania przepisu art. 86b ust. 7 tej ustawy". W uzasadnieniu uchwały wskazano jednak, że w sprawie o wymierzenie opłaty za wprowadzenie zanieczyszczeń do powietrza, gdy jednostka organizacyjna nie posiada decyzji, o której mowa w art. 30 ustawy nie można całkowicie abstrahować od przyczyn i okoliczności, z powodu których jednostka organizacyjna nie posiada tej decyzji. Zastosowanie przepisów o charakterze represyjnym (jakim jest art. 86b ust. 7) "nie może prowadzić do rezultatu, który byłby sprzeczny z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi wywodzonymi z klauzuli demokratycznego państwa prawnego - zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa oraz zasady bezpieczeństwa prawnego. Podmiot, który nie dopełnił obowiązku administracyjnego musi mieć możliwość obrony i wykazania, że niedopełnienie obowiązku jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności. Odrzucenie tego poglądu (...) mogłoby prowadzić w poszczególnych sprawach do kolizji także z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości". Pomimo, że w sprawie niniejszej mają zastosowanie przepisy ustawy dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska nie zaś przepisy ustawy z dnia 31 grudnia 1980r. o ochronie i kształtowaniu środowiska to jednak, zdaniem składu orzekającego w sprawie niniejszej, przedstawione w uchwale NSA stanowisko odnośnie możliwości zastosowania opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska, wynikającej z faktu nieuzyskania w terminie przewidzianym w art. 35 k.p.a. wymaganego pozwolenia, pozostaje w pełni aktualne. W rozpoznawanej sprawie, wobec uprawdopodobnienia przez skarżącą Spółkę – Z. że nie ponosi ona odpowiedzialności za brak pozwolenia na wprowadzanie do powietrza gazów lub pyłów i że spowodowane zostało to wyjątkowo przewlekłym rozpatrywaniem sprawy (od 12 grudnia 2001r. do 30 lipca 2003r.) przez właściwy organ, bezwzględne podwyższenie o 100% opłaty za gospodarcze korzystanie ze środowiska byłoby trudne do pogodzenia z konstytucyjnymi zasadami państwa prawa, w tym zasady sprawiedliwości. Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji powinny zbadać jaki wpływ na brak pozwolenia na wprowadzanie do powietrza gazów lub pyłów miał fakt wyjątkowo przewlekłego rozpatrywania sprawy w przedmiocie udzielenia tego pozwolenia. Brak bowiem ustaleń w tym zakresie skutkuje tym, iż nie można uznać aby organy w pełni ustaliły stan faktyczny. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.