I FSK 1049/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Stanik Sędziowie NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka Jan Zając ( spr.) Protokolant Krzysztof Cisłak po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2006r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 1122/05 w sprawie ze skargi "Y." Spółki z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia 15 marca 2005 r. (...) w przedmiocie stanowiska wierzyciela wobec zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 7 lipca 2005 r., III SA/Wa 1122/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia 14 stycznia 2005 r., (...), stwierdził, że uchylone postanowienia nie mogą być wykonane w całości oraz zasądził od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz skarżącej kwotę 340 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie ze skargi "Y." Sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia 15 marca 2005 r., (...) w przedmiocie stanowiska wierzyciela wobec zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego. Sąd ustalił, że zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Celnej w W. utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 14 stycznia 2005 r., w którym uznał za nieuzasadnione zarzuty skarżącej spółki, podniesione w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd zważył, że jak stanowi art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli tylko przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej. W tym świetle powołanie się przez organ celny na przepis art. 12a rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji może mieć tylko pomocnicze znaczenie, gdyż co do zasady o stosowaniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w przypadkach nieuregulowanych rozstrzyga sama ustawa. Sąd zgodził się z Dyrektorem Izby Celnej w W., że skoro ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie reguluje kwestii udzielania pełnomocnictwa, to w sprawie ma zastosowanie art. 32 Kpa, zgodnie z którym strona postępowania może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego udziału. Stosownie do przepisu art. 40 par. 2 Kpa ustanowienie pełnomocnika przez stronę odnosi ten skutek, że jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Biorąc pod uwagę powyższe przepisy, a także przepis art. 28 Kpa Sąd nie zgodził z twierdzeniem skarżącej spółki, iż doręczenie jej bezpośrednio, z pominięciem pełnomocników, zarówno upomnienia, jak i tytułu wykonawczego, naruszało art. 10 par. 1 Kpa. W ocenie Sądu, rację ma Dyrektor Izby Celnej w W., gdy twierdzi, że doręczenie upomnienia jest czynnością poprzedzającą wszczęcie postępowania egzekucyjnego, zaś doręczenie odpisu tytułu wykonawczego wszczyna to postępowanie. Dopiero zatem od momentu skutecznego doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, organ egzekucyjny ma do czynienia ze stroną, której uprawnienia są regulowane tak w art. 10 par. 1, jak i art. 32 oraz art. 40 Kpa. W tym kontekście uzasadnione jest twierdzenie organu celnego, że zgodnie z art. 32 Kpa zarówno upomnienie, jak i tytuł wykonawczy muszą być doręczone bezpośrednio zobowiązanemu. Uzasadniony jest natomiast, zdaniem Sądu, zarzut prowadzenia postępowania egzekucyjnego już po upływie terminu określonego w art. 225 Ordynacji podatkowej, gdyż przepis ten stanowi, że jeżeli odwołanie nie zostało rozpatrzone w terminie określonym w art. 139 par. 3, a decyzja do tego czasu nie została wykonana, jej wykonanie ulega wstrzymaniu z mocy prawa w granicach określonych w odwołaniu do dnia doręczenia decyzji organu odwoławczego. Sąd stwierdził, iż nie ulega wątpliwości, że skarżąca spółka w swoim odwołaniu wniosła o uchylenie decyzji Naczelnika Urzędu Celnego (...) w W. (...) z dnia 30 czerwca 2004 r. w całości oraz o umorzenie postępowania. Nie ulega również wątpliwości, że tytuł wykonawczy wystawiony został dopiero w dniu 21 września 2004 r., natomiast zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, wystawione w dniu 23 września 2004 r., zostało doręczone bankowi Bank "A." SA. w dniu 30 września 2004 r. Ostatecznie, co podkreślił sam organ celny w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, należność wynikająca z przywołanej decyzji Naczelnika Urzędu Celnego (...) w W. została wyegzekwowana w dniu 5 października 2004 r. W ocenie Sądu, wstrzymanie wykonania decyzji nie oznacza wyłącznie, że niemożliwe jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego, gdyż przewidziane w art. 225 Ordynacji podatkowej wstrzymanie wykonania decyzji z mocy prawa jest środkiem ochrony stron postępowania podatkowego, którego sens i istota sprowadza się do zakazu wykonania decyzji aż do czasu wydania i doręczenia stronie postępowania decyzji przez organ odwoławczy. Prowadzenie egzekucji w momencie, gdy z mocy prawa wykonanie decyzji zostało wstrzymane, stanowiło naruszenie tego zakazu. W tym czasie bowiem nie jest możliwe nie tylko wystawienie tytułu wykonawczego, lecz także podjęcie innych czynności w już wszczętym postępowaniu egzekucyjnym. Sąd powołał się na przepisy art. 56 par. 1, par. 3 i par. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i stwierdził, że Dyrektor Izby Celnej w W., zajmując w sprawie stanowisko jako wierzyciel, nie mógł tych okoliczności pominąć, lecz powinien je w swoim stanowisku uwzględnić. Pominięcie tych okoliczności stanowiło naruszenie art. 33 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej. Ponieważ naruszenie tego przepisu mogło mieć, w ocenie Sądu istotny na wynik sprawy, należało na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a", art. 152 i art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzec jak w sentencji wyroku. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Dyrektor Izby Celnej w W. zarzucił, iż został on wydany z naruszeniem art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ w wyniku naruszenia przepisów prawa materialnego mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 33 pkt 2 i art. 34 par. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 2002 nr 110 poz. 968 ze zm./. Wskazując powyższe naruszenia wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Autor skargi kasacyjnej stwierdził, że treść zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, iż orzeczenie to narusza przepisy prawa materialnego przez błędną jego wykładnię - /art. 174 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. Naruszenie to przejawia się obrazą art. 33 pkt 2 i art. 34 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz w związku z art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" oraz art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazał, iż zgodnie z treścią art. 33 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej. W myśl art. 34 par. 1 tej ustawy zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym, że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Dyrektor Izby Celnej w W. podkreślił, że w obu swoich postanowieniach odniósł się do kwestii wymagalności egzekwowanego obowiązku i wskazał organowi egzekucyjnemu datę, z którą nastąpiło wstrzymanie z mocy prawa decyzji będącej podstawą do wystawienia tytułu wykonawczego (...). Zaznaczył, iż w dniu wystawienia przez wierzyciela tytułu wykonawczego należność była wymagalna. Obowiązek ten był również wymagalny nie tylko w dniu nadania przez organ egzekucyjny klauzuli wykonalności ww. tytułowi wykonawczemu, ale też i w dniu doręczenia go zobowiązanemu. A zatem, skoro w dniu wystawienia tytułu wykonawczego należność była wymagalna, wierzyciel nie mógł uznać, że zgłoszony, na podstawie art. 33 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zarzut jest zasadny. Uznanie przez wierzyciela zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów w sprawie prowadzenie egzekucji administracyjnej wiązałoby się jednocześnie z koniecznością umorzenia przez organ egzekucyjny prowadzonego postępowania egzekucyjnego /art. 34 par. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji/. Organ administracji podzielił pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, iż prowadzenie egzekucji w momencie, gdy z mocy prawa wykonanie decyzji zostało wstrzymane, stanowiło naruszenie zakazu wykonania decyzji do czasu wydania i doręczenia stronie postępowania decyzji przez organ odwoławczy. Podkreślił jednak, że zakaz ten został naruszony przez organ egzekucyjny a nie przez wierzyciela. Zgodził się ze stwierdzeniem Sądu, iż w niniejszej sprawie prowadzone postępowanie egzekucyjne powinno zostać, na podstawie art. 56 par. 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zawieszone oraz, że zawieszenie postępowania jest obowiązkiem organu egzekucyjnego, który stosownie do postanowień art. 56 par. 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wydaje w tej kwestii postanowienie. Stwierdzono, że wierzyciel w swoim postanowieniu wskazał datę, z którą nastąpiło wstrzymanie z mocy prawa wykonania decyzji będącej podstawą do wystawienia tytułu wykonawczego (...), tak by organ egzekucyjny mógł wydać stosowne postanowienie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie jako bezzasadnej i stwierdzono, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2005 r., III SA/Wa 1122/05 jest prawidłowy i zasadnie uchyla wydane przez Dyrektora Izby Celnej w W. w postępowaniu egzekucyjnym postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać: oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Z kolei art. 183 tej ustawy stanowi, iż Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 par. 2 ustawy, a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany był granicami skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1. naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2. naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Autor skargi powinien wskazać na konkretne, naruszone przez Sąd zaskarżanym orzeczeniem przepisy prawa materialnego lub procesowego. W odniesieniu do prawa materialnego winien wykazać, na czym polegała dokonana przez Sąd I instancji ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie. Wobec braku zarzutów naruszenia przepisów postępowania dla Naczelnego Sądu Administracyjnego wiążący jest stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji. Badanie zarzutów przeciwegzekucyjnych ma na celu badanie prawidłowości postępowania egzekucyjnego. A zatem przedmiotem rozstrzygania w niniejszej sprawie powinna być kwestia wymagalności należności w całym postępowaniu egzekucyjnym, a więc także w dacie jej wyegzekwowania. Wszak Dyrektor Izby Celnej rozpoznawał zarzut przeciwegzekucyjny już po wyegzekwowaniu wynikającej z decyzji należności. Dlatego nie do przyjęcia jest zaprezentowana w skardze kasacyjnej wykładnia, w myśl której prawidłowe stosowanie art. 33 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wymaga stwierdzenia, że należność była wymagalna w dniu wystawienia tytułu wykonawczego. Wszak niniejsza sprawa dostarcza przekonywającego argumentu, że wraz z upływem czasu /w tym przypadku nierozpoznanie w terminie odwołania/ kwestia wymagalności należności ulega zmianie. I Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo to zagadnienie przedstawił stwierdzając, że Dyrektor Izby Celnej nie mógł tej okoliczności pominąć. Dlatego brak jest podstaw do zakwestionowania wykładni art. 33 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dokonanej przez Sąd I instancji. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się więc do rozstrzygnięcia czy w dacie wyegzekwowania należności wierzytelność była wymagalna. Sam wnoszący skargę kasacyjną przyznaje, że w dacie wyegzekwowania należności nie była ona wymagalna, a mimo to oddalił zarzut przeciwegzekucyjny. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutu naruszenia prawa materialnego. Rozważania powyższe prowadzą do wniosku, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw w rozumieniu art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wobec stwierdzenia, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ orzekł jak w sentencji.