II SA/Ka 2584/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.), Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Protokolant sek. sąd. Agnieszka Wita, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2005 r. sprawy ze skargi D.T. i H.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P.Ś. z dnia [...] r., nr [...] Decyzją nr [...], wydaną w dniu [...]r. Prezydent Miasta P.Ś. odmówił przyznania D.T. dodatku mieszkaniowego. Przedmiotowa decyzja wydana została na podstawie art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 ze zm.) oraz w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 27 grudnia 2001 r. w sprawie sposobu przeprowadzania wywiadu środowiskowego, wzoru kwestionariusza wywiadu oraz oświadczenia o stanie majątkowym wnioskodawcy i innych członków gospodarstwa domowego, a także wzoru legitymacji pracownika upoważnionego do przeprowadzenia wywiadu (Dz. U. Nr 156, poz. 1828). W uzasadnieniu organ administracyjny powołał się na okoliczność, iż w toku postępowania wyjaśniającego oraz przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca w okresie pobierania wypłacanego wcześniej dodatku mieszkaniowego zakupiła samochód osobowy marki [...]. Zdaniem organu I instancji posiadane przez wyżej wymienioną środki finansowe, w tym ewentualna pomoc od krewnych, powinny zostać w pierwszej kolejności przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny, do których należy między innymi zapłata czynszu za zajmowany lokal. W tym stanie rzeczy fakt nabycia i utrzymywania rzeczonego pojazdu świadczy o rażącej dysproporcji pomiędzy rzeczywistą sytuacją materialną strony a średnim miesięcznym dochodem brutto jej trójosobowego gospodarstwa domowego, zadeklarowanym przez wyżej wymienioną w wysokości [...] zł przy jednoczesnym ponoszeniu wydatków na mieszkanie w kwocie [...] zł. Mając na uwadze powyższe Prezydent Miasta P.Ś. podniósł, iż w sprawie zachodzi przesłanka, która zgodnie z art. 7 ust. 3 przywołanej ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. uzasadnia odmowę przyznania dodatku mieszkaniowego. W odwołaniu złożonym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., D.T. wyraziła niezadowolenie z decyzji wydanej przez organ I instancji powołując się na okoliczność pozostawania w niedostatku. Nadto podniosła, że posiadany pojazd marki [...] zakupiony został przez jej brata zamieszkałego w N., który zobowiązał się do udzielania skarżącym pomocy finansowej w trudnej sytuacji materialnej i życiowej spowodowanej ciężką chorobą ich [...] dziecka. W tym miejscu strona podkreśliła, że córka po przebytych [...] i dlatego sporny samochód był nieodzowny w związku z koniecznością regularnego dowożenia tej osoby na wizyty lekarskie oraz zabiegi przeprowadzane w ramach niezbędnej rehabilitacji. Decyzją z dnia [...]r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium powołało się na art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. podkreślając, iż organ właściwy do rozpoznania wniosku o dodatek mieszkaniowy może odmówić przyznania rzeczonego świadczenia, jeżeli w wyniku wywiadu środowiskowego ustali, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy. Przepis ten stanowi zatem podstawę odmowy przyznania spornego świadczenia pomimo spełnienia przez zainteresowaną osobę kryteriów warunkujących jego otrzymanie. Mając na uwadze powyższe Kolegium wywiodło, że decyzja stanowiąca przedmiot odwołania nie narusza obowiązującego prawa, gdyż ustalona w toku przeprowadzonego postępowania okoliczność, że w posiadaniu gospodarstwa domowego skarżących znajduje się samochód osobowy upoważniała Prezydenta Miasta P.Ś. do odmowy uwzględnienia wniosku D.T. o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Przedmiotowy dodatek przyznaje się bowiem osobom, które znajdują się w niedostatku i nie są w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb bytowych, do których nie zaliczają się utrzymanie i eksploatacja pojazdu. Ustosunkowując się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, organ II instancji wskazał, iż nie uzasadniają one uchylenia kwestionowanej decyzji ponieważ nie zmieniają faktu, że deklarowane przez D.T. dochody są niższe niż faktyczny rozmiar jej wydatków. Istnieje bowiem wyraźna sprzeczność pomiędzy wykazaną w złożonej deklaracji wartością średniego miesięcznego dochodu jej rodziny ([...] zł) a wysokością kosztów bieżącego utrzymania (w tym zobowiązania z tytułu czynszu wynoszącego [...] zł) przy jednoczesnej konieczności uiszczania opłat związanych z eksploatacją posiadanego samochodu. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego D.T. oraz jej współmałżonek – H.T. oświadczyli, iż nie zgadzają się z rozstrzygnięciem podjętym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wnosząc "o ponowne rozpatrzenie ich prośby". Skarżący ponownie powołali się na okoliczność, że samochód marki [...] został zakupiony przez zamieszkałego w N. brata D.T. i jest wykorzystywany wyłącznie w celu dowożenia ich [...] córki na wizyty lekarskie oraz zabiegi odbywane w ramach rehabilitacji. W tym miejscu skarżący raz jeszcze podkreślili, że znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, która uległa dalszemu pogorszeniu w efekcie odmowy przyznania ich dziecku [...]. Nadto dodali, że koszty utrzymania i eksploatacji posiadanego samochodu osobowego pokrywane są przez matkę H.T. – R.T., co znajduje potwierdzenie w załączonym do skargi oświadczeniu tej osoby. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Kolegium ponownie odwołało się do argumentacji podniesionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wywodząc, iż skarżącym prawidłowo odmówiono przyznania dodatku mieszkaniowego. Okoliczność posiadania przez wyżej wymienionych pojazdu osobowego świadczy bowiem o rażącej dysproporcji pomiędzy deklarowanymi dochodami ich rodziny a jej faktycznym stanem majątkowym. Tym samym w sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca wydanie rozstrzygnięcia odmownego w oparciu o art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zarówno bowiem zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem nie mogą one pozostać w obrocie prawnym. W punkcie wyjścia należy jednak stwierdzić, że skarga w niniejszej sprawie wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., a więc w okresie, w którym postępowanie sądowoadministracyjne toczyło się według przepisów ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Trzeba w tym miejscu zauważyć, że wspomniany akt prawny z dniem 1 stycznia 2004 r. utracił moc. Obecnie w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym stosowana jest ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie przy tym z art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zasady przyznawania świadczenia pieniężnego w postaci dodatku mieszkaniowego, obowiązujące w dacie wydania zaskarżonej decyzji, uregulowane zostały w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 ze zm.). Stosownie zatem do treści art. 17 ust. 1 przywołanej ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r., w latach 2003 i 2004 dodatek mieszkaniowy przysługiwał osobom, o których mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy, jeżeli średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie przekraczał 160% kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym lub 110% tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym, obowiązującej w dniu złożenia wniosku. W tym miejscu trzeba jednak podkreślić, iż na mocy art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r., organ właściwy do wydania decyzji w sprawie dodatku mieszkaniowego mógł odmówić przyznania rzeczonego świadczenia, jeżeli w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalił, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji o dochodach gospodarstwa domowego a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, nieuzasadniająca przyznania pomocy finansowej na wydatki mieszkaniowe. Należy tu wyjaśnić, że pod pojęciem dysproporcji należy rozumieć "brak proporcji, symetrii, równowagi, brak harmonijnego stosunku między przedmiotami, zjawiskami, cechami występującymi łącznie, niewspółmierność, niesymetryczność" (patrz: Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom I, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r., s. 490). Dysproporcja wymieniona w cytowanym art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych powinna być nadto rażąca a zatem "dająca się łatwo stwierdzić, wyraźna, oczywista, niewątpliwa, bezsporna, bardzo duża" (tamże, tom III, s. 24). Mając na uwadze powyższe godzi się podnieść, że organ orzekający o przyznaniu spornego świadczenia upoważniony był do podjęcia rozstrzygnięcia odmownego wyłącznie w sytuacji, gdyby poczynione w toku postępowania administracyjnego ustalenia faktyczne wskazywały jednoznacznie, że sytuacja materialna, w tym wysokość wydatków zainteresowanej rodziny odbiegała w sposób wyraźny i nie budzący wątpliwości od deklarowanego rozmiaru jej dochodów. Decyzja taka powinna zatem zostać poprzedzona szczegółowym postępowaniem wyjaśniającym a nadto poparta wyczerpującym uzasadnieniem, zawierającym gruntowne i obszerne omówienie przesłanek stanowiących podstawę wyrażonego w jej treści stanowiska. Przedstawiony wyżej pogląd jest zgodny z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (patrz: wyrok z dnia 13 lutego 2003 r., sygn. akt I SA 1684/02). Tymczasem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. oparło swą decyzję o założenie, iż na stwierdzenie rażącej dysproporcji, o której mowa w przywołanym art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r., pozwalał w niniejszej sprawie sam fakt, że skarżący posiadają i korzystają z samochodu osobowego. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie takie budzić może uzasadnione wątpliwości. Trzeba bowiem zaakcentować, że organ odwoławczy nie dokonał ustaleń w zakresie wysokości kosztów, jakie ponoszone były w związku z eksploatacją rzeczonego pojazdu. Z kolei brak dokładnych danych dotyczących rozmiaru przedmiotowych wydatków uniemożliwia formułowanie wniosku, iż nie znajdują one pokrycia w deklarowanej kwocie dochodów, przypadającej na gospodarstwo domowe zainteresowanych. Warto tu zwrócić uwagę, że posiadany przez D. i H.T. samochód marki [...] wyprodukowany został w roku [...] i przedstawiał wartość zaledwie [...] zł a zatem nie sposób przychylić się do poglądu by niewspółmierność pomiędzy kosztem zakupu rzeczonego auta oraz wydatkami na jego utrzymanie a dochodem uzyskiwanym przez wyżej wymienionych była oczywista i nie wymagała poparcia dokładnymi danymi liczbowymi. W konsekwencji trudno także zgodzić się z twierdzeniem aby okoliczności sprawy wskazywały jednoznacznie, że udzielenie pomocy finansowej na wydatki mieszkaniowe byłoby nieuzasadnione. W ocenie Sądu na aprobatę nie zasługuje również argumentacja, zgodnie z którą skarżący powinni byli wydatkować posiadane środki finansowe w pierwszym rzędzie na uiszczenie opłat czynszowych a nie na utrzymanie i eksploatację samochodu, gdyż nie należy to do podstawowych potrzeb bytowych gospodarstwa domowego. Organ II instancji nie ustosunkował się bowiem do podnoszonej przez D.T. okoliczności, że sporny pojazd jest niezbędny w celu dowożenia jej [...] córki na zabiegi lecznicze i wizyty u lekarza. Nieuwzględnienie przywołanych wyjaśnień przy jednoczesnym braku podjęcia czynności zmierzających do ich weryfikacji rzutuje w sposób bezpośredni na wadliwość zaskarżonej decyzji. Treść oświadczeń złożonych w przedmiotowej kwestii przez skarżących wskazuje bowiem, że posiadany samochód służyć może przede wszystkim realizacji elementarnej potrzeby ich rodziny jaką niewątpliwie jest leczenie i rehabilitacja dziecka. Przedstawione powyżej zagadnienia nie zostały należycie wyjaśnione przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., co zdaniem Sądu stanowi naruszenie uregulowań zawartych w art. 7 oraz art. 77 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Rzeczone uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy gdyż brak dokładnych ustaleń w powyższym zakresie spowodować mógł nieuzasadnioną odmowę przyznania dodatku mieszkaniowego. Dlatego przy ponownym rozpoznaniu sprawy nieodzowne będzie precyzyjne określenie wysokości wydatków, jakie ponoszone są przez skarżących w związku z korzystaniem z samochodu. Organ administracyjny powinien nadto ustosunkować się do wyjaśnień wyżej wymienionych, zgodnie z którymi posiadany pojazd wykorzystywany jest przede wszystkim do transportu ich [...] dziecka wymagającego dowożenia na zabiegi. Dopiero bowiem wyjaśnienie powyższych okoliczności umożliwi dokonanie prawidłowej oceny co do możliwości odmowy przyznania spornego świadczenia na podstawie art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. Ponieważ nieprawidłowość obciążająca zaskarżoną decyzję dotyczy także rozstrzygnięcia zapadłego w I instancji, właściwe będzie aby czynności zmierzające do dokonania wskazanych wyżej ustaleń przeprowadzone zostały przez Prezydenta Miasta P.Ś. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w związku z naruszeniem art. 7 oraz art. 77 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), działając na podstawie art. 132 i art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) oraz art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 , poz. 1271 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd nie orzekł o zasądzeniu na rzecz skarżących kosztów postępowania sądowego, gdyż do zamknięcia rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie niniejszego wyroku nie wystąpili oni z wnioskiem o przyznanie należnych kosztów a tym samym utracili prawo do zgłoszenia żądania w tej kwestii (art. 210 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).