VI SA/Wa 288/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Bosakirska Sędzia WSA Maria Jagielska (spr.) Asesor WSA Andrzej Czarnecki Protokolant Andrzej Siwek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi Rady Izby Notarialnej w [...] na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2004r. Nr [...] w przedmiocie powołania M. S. na stanowisko notariusza oddala skargę Rada Izby Notarialnej w [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2004r. o sygn. [...] utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia [...] grudnia 2003r. o powołaniu M. S. na stanowisko notariusza i wyznaczeniu siedziby kancelarii notarialnej w [...]. Decyzji zarzuciła naruszenie przepisu art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991r, - Prawo o notariacie ( Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 369 ). i wniosła o uchylenie decyzji zaskarżonej i poprzedzającej ją. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] stycznia 2004r., wydanej wskutek złożonego przez Radę Izby Notarialną w [...] wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Sprawiedliwości ponownie nie zgodził się z zarzutem Rady, iż powołana na stanowisko notariusza M. S. nie spełnia określonego w art. 11 pkt 2 ustawy – Prawo o notariacie tj. warunku nieskazitelności charakteru, który to brak uniemożliwia, zdaniem Rady, wykonywanie zawodu notariusza. Organ ocenił, iż stwierdzenie kandydatki na notariusza, na posiedzeniu Rady, że mąż będzie pomagał jej w pozyskiwaniu klientów nie może dezawuować przymiotu nieskazitelności charakteru, o którym mowa w art. 11 pkt 2 Prawa o notariacie. Zdaniem organu, Rada przyłożyła niewspółmierną wagę do treści wypowiedzianego przez M. S. zdania, nie czyniąc kandydatce żadnych innych zarzutów, a przecież na pojęcie "nieskazitelności charakteru" składa się szereg przymiotów. Jedno niezręcznie wypowiedziane zdanie nie może przesądzić, iż kandydatowi na stanowisko notariusza zarzuci się brak przymiotu nieskazitelności charakteru i tym samym odmówi się mu powołania go na stanowisko notariusza. W uzasadnieniu złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargi, Rada Izby Notarialnej w [...], zwana dalej skarżącą, podtrzymała swoje negatywne stanowisko wyrażone we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i wcześniej w opinii do wniosku M. S. o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenia jej siedziby kancelarii w [...]. Podkreśliła, że wypowiedź kandydatki, niczym nie wymuszona i nie sprowokowana, a dotycząca sposobu wykonywania zawodu notariusza i sposobu zarabiania pieniędzy jest wygłoszeniem jej poglądu w tym przedmiocie. Nawet więc wypowiedź jednorazowa nie może być lekceważona, bo dowodzi ukształtowanych cech charakteru i sposobu myślenia, a Minister zbyt pobłażliwie potraktował tę okoliczność i ocenił wypowiedź ubiegającej się o wpis w sposób dowolny z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów. W piśmie z dnia [...] stycznia 2005r. skarżąca podniosła nowe zarzuty naruszenia art. 7 i 77 Kpa. poprzez błąd w ustaleniach faktycznych polegających na uznaniu, że M. S., zwanej dalej uczestnikiem postępowania, przysługuje walor nieskazitelności charakteru oraz na uznaniu że istnieje uzasadnienie dla tworzenia kolejnej kancelarii notarialnej w [...]. Zarzucono naruszenie art. 7, 77 i 84 Kpa. poprzez niepowołanie dowodu z opinii biegłego na okoliczność zaspokojenia popytu na usługi notarialne w obrębie obszaru podległego Izbie Notarialnej w [...], a w szczególności porównania stopnia zaspokojenia popytu w [...] i w [...]oraz poprzez niepowołanie dowodu z opinii biegłego na okoliczność wpływu utworzenia kolejnej kancelarii notarialnej dla powstania zagrożenia korupcją. Zgłoszono również zarzut naruszenia art. 7 Kpa. poprzez nieuwzględnienie interesu społecznego w postaci utworzenia kolejnej kancelarii w [...] zamiast w [...], gdzie brak jest w ogóle kancelarii notarialnej. Dalej, Rada podniosła zarzut naruszenia art. 2 Prawa o notariacie poprzez wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej w [...] pomimo faktu, że wpłynie to negatywnie na dochody innych notariuszy posiadających kancelarie w tym mieście i zagrozi zaufaniu publicznemu do notariuszy. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zarzut zgłoszony przez Radę jest nietrafny, a Rada nie zgłosiła żadnych innych zarzutów pod adresem kandydatki. Uczestnik postępowania – M. S. wniosła o oddalenie skargi, a w złożonym do Sądu piśmie z dnia [...] stycznia 2005r. podkreśliła, że jej wypowiedź dotyczyła możliwości wykonywania przez nią zawodu notariusza w sytuacji, gdy mąż wykonuje zawód radcy prawnego i została błędnie zinterpretowana przez Radę Izby Notarialnej w [...], a zgłoszony przez skarżącą zarzut braku nieskazitelności charakteru uważa za krzywdzący. Podkreśliła, że prawdziwym powodem złożenia skargi była chęć niedopuszczenia do otwarcia kolejnej kancelarii w [...], czego dowodem była propozycja Rady objęcia przez uczestnika postępowania kancelarii notarialnej w [...] i wtedy nie był podnoszony zarzut nieskazitelności charakteru, a przecież niezależnie od miejsca usytuowania kancelarii, wymóg nieskazitelności charakteru obowiązuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( dz. U. nr 153, poz. 1269 ), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej w zakresie jej zgodności z prawem tak materialnym, jak też procesowym. Badając zaskarżone rozstrzygnięcie pod tym kątem należy stwierdzić, że złożona skarga nie jest uzasadniona. Minister Sprawiedliwości działając na wniosek M. S. z dnia [...] grudnia 2002r, powołał ją na stanowisko notariusza i wyznaczył siedzibę kancelarii notarialnej w [...] na podstawie art. 10, art. 11 pkt 1 -3 i art. 12 pkt 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991r. – Prawo o notariacie ( Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 369 ). Zgodnie z tymi przepisami notariusza powołuje i wyznacza siedzibę jego kancelarii Minister Sprawiedliwości, na wniosek osoby zainteresowanej, po zasięgnięciu opinii właściwej rady notarialnej ( art. 10 p.o n. ), z tym że notariuszem może zostać osoba, która spełnia wymogi określone w art. 11 pkt 1 - 7 p.o n. W rozpatrywanej sprawie, wnioskująca o wpis M. S. wykonywała zawód radcy prawnego przez wymagany przepisem art. 12 pkt 2 p.o n. okres i w związku z tym, musiała spełniać wymagania określone art. 11 pkt 1 – 3 cyt. ustawy, w tym wymóg nieskazitelnego charakteru. Rozpatrując zarzuty skargi, w pierwszym rzędzie należy odnieść się do waloru wydanej przez Radę Izby Notarialnej w [...] negatywnej opinii złożonego wniosku i jego wpływu na podjęcie przez Ministra Sprawiedliwości decyzji o powołaniu. Jak już wielokrotnie akcentował w swoich orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny opinia rady właściwej izby notarialnej jest wyłącznie wymogiem formalnym niezbędnym dla oceny prawidłowości następnego działania, jakim jest podjęcie decyzji o powołaniu na stanowisko notariusza. Opinia wydawana na podstawie art. 10 p.o n. jest wyrażeniem stanowiska, o którym mowa w art. 106 § 1 Kpa. Jednak z brzmienia przepisu art. 10 p.o n. wynika jednoznacznie, że wyrażona opinia nie jest wiążąca dla organu i podlega ocenie jak każdy inny dowód zebrany w sprawie ( wyrok z dnia 10 września 2001r. II SA 1488/00 ). Tak więc Minister Sprawiedliwości, nie będąc związany opinią, winien był rozważyć argumenty przedstawione w opinii i dokonać ich oceny zgodnie z zasadą art. 80 Kpa. Sąd, dokonując kontroli legalności rozstrzygnięcia Ministra Sprawiedliwości w badanej sprawie, ocenił iż organ ten nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów i dokonał oceny opinii Rady w sposób rzetelny bez elementów dowolności w tym zakresie. Rada, jak podkreślił organ, zarzucając wnioskodawczyni, że nie spełnia wymogu nieskazitelnego charakteru, o czym miało świadczyć wypowiedzenie poglądu o braku kolizji w wykonywaniu przez nią zawodu notariusza podczas, gdy mąż wykonujący zawód radcy prawnego będzie pomagał we pozyskiwaniu przez nią klientów, skoncentrowała się wyłącznie na tej wypowiedzi. Oceniając, czy wnioskodawczyni spełnia wymóg określony w art. 11 pkt 2 p.o n., Rada pominęła wysoką ocenę walorów wnioskodawczyni, wykonującej dotychczas zawód radcy prawnego, dokonaną przez Okręgową Izbę Radców Prawnych. Pojęcie nieskazitelności charakteru zostało zdefiniowane w orzeczeniu NSA z dnia 18 listopada 1999r. ( II SA 1131/99 ) jako całokształt cech indywidualnych, zdarzeń i okoliczności składających się na wizerunek notariusza jako osoby zaufania publicznego z uwzględnieniem zdarzeń i faktów tak z życia zawodowego, jak też spoza tej sfery. Sąd, nie odmawiając prawa Radzie właściwej izby do wyrażenia opinii również w zakresie oceny przymiotu nieskazitelnego charakteru ubiegającego się o nominację, podkreśla że ocena taka winna dokonywać się w oparciu o cały zgromadzony w sprawie i niepodważalny materiał dowodowy dający możliwie pełny obraz postawy etyczno moralnej wnioskującego o nominację. Dlatego trudno zgodzić się z twierdzeniem skargi, że jednorazowa wypowiedź osoby ubiegającej się o nominację na stanowisko notariusza, wygłoszona na posiedzeniu Rady Izby Notarialnej, miałaby stanowić o sposobie myślenia tej osoby jako prawnika oraz być przekazem ukształtowanych cech charakteru i miałaby stanowić podstawę do negatywnej oceny charakteru uczestniczki postępowania. Należy stwierdzić, że Minister nie zlekceważył, jak twierdzi skarżąca, wypowiedzi ubiegającej się o nominację, rozważył tę okoliczność i prawidłowo ocenił, iż pojedyncze, jednozdaniowe stwierdzenie, zdaniem skarżącej uniemożliwiające nominację, nie może zdyskredytować osoby ubiegającej się o powołanie jej na stanowisko notariusza i świadczyć o braku przymiotu nieskazitelnego charakteru. Uwzględnienie przez Ministra Sprawiedliwości zarzutu zgłoszonego przez skarżącą, z pominięciem innych dowodów istniejących w sprawie, prowadziłoby do naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów i naruszenia określonej w art. 7 Kpa. zasady wszechstronnego i obiektywnego zbadania sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu strony i interesu społecznego. Sąd nie dopatrzył się w badanej sprawie naruszeń wskazanych przez skarżącą w piśmie uzupełniającym skargę. Podnoszony przez skarżącą, dopiero w postępowaniu sądowoadministracyjnym, zarzut naruszenia art. 7 i 77 § 1 Kpa. poprzez błąd polegający na uznaniu, że istnieje uzasadnienie dla tworzenia kolejnej kancelarii w [...], naruszenie interesu społecznego poprzez utworzenie kancelarii w [...] zamiast w [...], nie znalazł uznania Sądu. Organ odniósł się w decyzji I instancji do podnoszonego w opinii argumentu skarżącej braku zasadności tworzenia kolejnej kancelarii w [...] i jak wynika z uzasadnienia okoliczność ta była przez organ zbadana. W składanym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżąca nie powróciła do tej kwestii i ograniczyła się do kwestionowania powołania M. S. na stanowisko notariusza z uwagi na niespełnienie przez nią wymogu nieskazitelności charakteru. Nie można więc organowi, który już raz rozprawił się z podnoszonym pierwotnie argumentem niecelowości tworzenia kolejnej kancelarii notarialnej w [...] i które to stanowisko nie zostało przez skarżącą kwestionowane w składanym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, czynić zarzutu, że dopuścił się błędu w ustaleniach faktycznych polegających na bezpodstawnym uznaniu celowości utworzenia dodatkowej kancelarii w [...], nie zaś w [...], co dodatkowo narusza interes społeczny. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7, 77 § 1 i 84 Kpa. poprzez niepowołanie biegłego na wskazaną okoliczność, warto zauważyć, że skarżący nie wnosił w trakcie postępowania administracyjnego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność zaspokojenia popytu na usługi notarialne w [...] i w [...], a więc nie może zarzucać organowi, że ten monitorując działalność kancelarii notarialnych w Polsce i posiadając niezbędne dane o ich pracy, nie uznał za właściwe powołać biegłego. Zgodnie z art. 84 § 1 Kpa. organ może zwrócić się do biegłego o wydanie opinii, gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne. Trudno uznać, że sprawa wymagała takich właśnie specjalnych wiadomości, których organ nie mógł uzyskać we własnym zakresie. Przecież do Ministra Sprawiedliwości należy zapewnienie prawidłowego rozmieszczenia kancelarii notarialnych, gdyż to on jest odpowiedzialny za zaspokojenie swobodnego dostępu do usług notarialnych. Na mocy § 11 pkt 4, wydanego na podstawie art. 42 § 2 ustawy p.o n. ,rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 1991r, w sprawie nadzoru nad działalnością organów samorządu notarialnego ( Dz. U. Nr 42, poz. 188 ) Minister ustala plan siedzib kancelarii notarialnych. Jak podniósł pełnomocnik Ministra na rozprawie przed sądem administracyjnym, z danych posiadanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości wynika, że utworzenie nowej kancelarii w [...] jest uzasadnione i nie grozi naruszeniem rentowności kancelarii istniejących. Za niezrozumiały należy uznać argument skarżącej, że nadmiar kancelarii sprzyja korupcji. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) orzekł jak w sentencji.