IV SA/Wa 662/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędziowie sędzia NSA Otylia Wierzbicka, asesor WSA Anna Szymańska (spr.), Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi J.N. na postanowienie Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych z dnia [...] października 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych odpisów materiałów archiwalnych uchyla zaskarżone postanowienie i utrzymane nim w mocy postanowienie organu pierwszej instancji Postanowieniem z dn. [...].09.2004 r. Dyrektor Archiwum Państwowego w L. odmówił wydania J.N. uwierzytelnionych kopii dokumentów z akt niemieckiej listy narodowej w zakresie informacji o przodku wnioskodawcy. W uzasadnieniu stwierdzono, że J.N. zwrócił się o wydanie uwierzytelnionych kopii dokumentów z akt niemieckiej listy narodowej. Uwierzytelnione kopie pełnią w obrocie prawnym funkcję równorzędną z zaświadczeniami i stosuje się do nich przepisy art. 217 – 219 kpa. Przepisy te zaś przewidują obowiązek wydania zaświadczenia w wypadku istnienia uzasadnionego interesu prawnego wnioskodawcy albo w związku z "ciążącym na nim" wymogiem wynikającym z przepisów prawa. Akty władz okupacyjnych na obszarze RP uznawane są za nielegalne, a żaden przepis prawa polskiego nie wymaga wykazania się przez obywatela wpisem na niemiecką listę narodową. Ponadto wnioskodawca nie ma interesu prawnego w uzyskaniu takiego dokumentu, a jedynie interes faktyczny. Wskutek zażalenia wniesionego przez J.N. Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych postanowieniem z dnia [...].10.2004 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazano, iż organy niemieckie działają na podstawie ustawy federalnej z dn. 22.02.1955 r. w sprawie regulowania kwestii obywatelstwa, który to akt dopuszcza m.in. dowody z niemieckiej listy narodowej. Zdaniem organu II instancji faktem, który uwzględniają niemieckie urzędy jest rzekome ustalenie w okresie okupacji przynależności etnicznej wskazanej osoby. Niedopuszczalne byłoby zatem wywodzenie skutków z nieprawomocnego aktu władz okupacyjnych i podtrzymanie ważności wrogich i bezprawnych aktów władz Trzeciej Rzeszy Niemieckiej. Organ ocenił interes prawny żalącego według krajowego systemu norm, nie można wykluczyć tego interesu na gruncie prawa obcego, lecz warunkiem musiałaby być niesprzeczność z prawem krajowym, co w niniejszej sytuacji nie występuje. W skardze do sądu administracyjnego J.N. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu I instancji. Zarzucił błędną wykładnię art. 217 § 2 pkt 2 kpa, zdaniem skarżącego ma on interes w otrzymaniu kopii dokumentów, a żądając ich wydania w żaden sposób nie narusza porządku RP. W odpowiedzi na skargę Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, aczkolwiek zarzut w niej podniesiony nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia. Organy obydwu instancji rozpatrując wniosek J.N., jako podstawy rozstrzygnięcia wskazały przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, dotyczące wydawania zaświadczeń. Dokonały oceny żądania wnioskodawcy mając na względzie przesłanki wskazane w art. 217 § 2 kpa. Zgodnie z tym przepisem zaświadczenie wydaje się, jeżeli tj. urzędowego potwierdzenia faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa, bądź osoba ubiega się o wydanie zaświadczenia ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. Jednocześnie uznały, że uwierzytelnione kopie dokumentów archiwalnych pełnią funkcję równorzędną z zaświadczeniami tj. stanowią urzędowe potwierdzenie stanu faktycznego lub prawnego i w związku z tym stosuje się do nich przepisy art. 217 – 219 kpa. Zdaniem Sądu w niniejszym składzie powyższe twierdzenie, że uwierzytelnione kopie dokumentów archiwalnych pełnią funkcję równorzędną z zaświadczeniami w rozumieniu kpa nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach. Co prawda w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide wyrok NSA z dn. 26.01.2001 r., sygn. akt I SA 1924/00) pojawia się taka teza, jednak w ocenie sądu wykładnia art. 28 pkt 5) ustawy z dn. 14.07.1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (tj. Dz. U. z 2002 r., Nr 171, poz. 1396 ze zm.) nie pozwala na formułowanie tego rodzaju wniosku. Powołany wyżej przepis wyraźnie przewiduje następujące formy udostępniania materiałów archiwalnych: wydawanie uwierzytelnionych odpisów, wypisów, wyciągów i reprodukcji przechowywanych materiałów oraz wydawanie zaświadczeń na podstawie tych materiałów. Dodatkowo, o czym stanowi art. 28 pkt 3) powołanej ustawy, materiały archiwalne mogą być udostępnione w formie oryginałów do wglądu. Wobec powyższego można stwierdzić na gruncie ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, że materiały archiwalne podlegają udostępnieniu dla celów wskazanych w art. 2 ust. 1 ustawy poprzez możliwość osobistego ich przejrzenia, poprzez sporządzenie kserokopii dokumentu i uwierzytelnienia tej kopii, a w końcu poprzez wydanie zaświadczenia w trybie kpa sporządzonego na podstawie tychże materiałów. Organ wydaje zaświadczenie w ramach swej właściwości, gdy chodzi o potwierdzenie faktów lub stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez niego ewidencji, rejestrów lub innych danych. Źródłem informacji, która zostaje zawarta w zaświadczeniu są materiały znajdujące się w dyspozycji organu. Samo jednak zaświadczenie, które jest jedynie czynnością techniczną, aktem wiedzy odnośnie faktów lub stanu prawnego wynikającego z dokumentów archiwalnych, formułuje właściwy organ samodzielnie, w ramach posiadanych kompetencji. Nie może ograniczyć się do skopiowania dokumentu, z którego ten fakt bądź właściwy stan prawny będzie wynikał. Stąd też powoływana ustawa o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach rozróżnia te dwie formy udostępniania materiałów. Konsekwencją zaś ustalenia odpowiedniej formy udostępnienia jest możliwość oraz podstawy zaskarżenia zarówno czynności jaką jest udostępnienie uwierzytelnionej kopii bądź odmowa wykonania tej czynności, jak również wydanie lub odmowa wydania zaświadczenia. W przypadku żądania wydania zaświadczenia, jak trafnie podnoszą organy, znajdą zastosowanie przepisy art. 217 – 219 kpa. Wydanie zaświadczenia nie podlega zaskarżeniu w trybie instancyjnym, natomiast odmowa wydania zaświadczenia, bądź zaświadczenia o treści żądanej wymaga wydania postanowienia, na które służy zażalenie, a następnie skarga do sądu administracyjnego. Wydanie zaświadczenia warunkowane jest spełnieniem jednej z dwóch przesłanej, które zostały wskazane w art. 217 § 2 kpa. Wydając rozstrzygnięcie w sprawie organy dokonały analizy tych przesłanek wskazując, iż żadna z podstaw do żądania wydania zaświadczenia nie wystąpiła. Należy podzielić stanowisko, iż w wypadku żądania przez skarżącego wydania zaświadczenia, organy miałyby obowiązek zbadać istnienie jednej z tych przesłanek. Jak natomiast wynika ze znajdującego się w aktach wniosku, treści zażalenia oraz skargi, J.N. domaga się udostępnienia materiałów archiwalnych w formie uwierzytelnionych kopii dokumentów, nie zaś zaświadczenia wydanego w oparciu o te dokumenty. Wobec powyższego za wadliwe należy uznać dokonywanie przez organy oceny tego żądania w świetle przepisów kpa regulujących kwestie zaświadczeń. W takiej sytuacji znajdzie bowiem zastosowanie ustawa o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, nie zaś kpa. Zgodnie zaś z art. 16 ust. 3 dyrektor archiwum może odmówić udostępnienia materiału archiwalnego w uzasadnionych wypadkach. Udostępnienie tych materiałów będzie możliwe po upływie 30 lat od ich wytworzenia, przy czym konieczne będzie zbadanie, czy taka czynność nie naruszy prawnie chronionych interesów Państwa i obywateli. Udostępnienie materiałów ma służyć określonym celom. Cele te to potrzeby nauki, kultury, techniki oraz gospodarki (art. 16 ust. 1). Udostępnienie dla tych potrzeb jest bezpłatne. Nie oznacza to, iż nie jest możliwe udostępnienie w celach innych, niż wskazane w art. 16 ust. 1. Stosownie bowiem do art. 2 ust. 1 ustawy narodowy zasób archiwalny służy także potrzebom obywateli. Jeżeli zatem wnioskodawca wskaże cel, który zostanie oceniony jako nie naruszający prawnie chronionych interesów Państwa i obywateli, wówczas brak podstaw do odmowy wydania kopii dokumentu. Jak wskazano powyżej, J.N. domagał się wydania uwierzytelnionych kopii dokumentów, znajdujących się w archiwum. Organy natomiast rozstrzygnęły sprawę poza granicami żądania określonego przez stronę, uznając, iż wnosi on o wydanie zaświadczenia. Wobec powyższego naruszono przepisy postępowania, a uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. W przypadku żądania wydania zaświadczenia prawidłowe byłoby zastosowanie przepisów kpa, natomiast żądanie wydania kopii dokumentów winno być rozpatrzone na gruncie przepisów ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Ponieważ skarżący wyraźnie żąda wydania uwierzytelnionych kopii dokumentów, organy ponownie rozpatrując wniosek jako podstawę prawną rozstrzygnięcia przyjmą normy ustawy z dn. 14.07.1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Uznając zatem, iż zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu I instancji naruszają przepisy prawa procesowego (art. 61 § 1 kpa) oraz przepisy prawa materialnego, a to art. 28 pkt 5) ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, Sąd uchylił obydwa rozstrzygnięcia na zasadzie art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając powyższe na uwadze, Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) ustawy z dn. 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak na wstępie.