II FSK 299/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Kubiak (sprawozdawca), Sędzia NSA Sylwester Marciniak, Sędzia NSA Krystyna Nowak, Protokolant Marta Sarnowiec, po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Andrzeja M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 lipca 2005 r. sygn. akt I SA/Gl 1515/04 w sprawie ze skargi Andrzeja M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 23 sierpnia 2004 r. (...) w przedmiocie ulgi płatniczej - umorzenia zaległości podatkowej oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 1 lipca 2005 r., I SA/Gl 1515/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Andrzeja M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 23 sierpnia 2004 r. w przedmiocie ulgi płatniczej - umorzenia zaległości podatkowej. W uzasadnieniu wyroku podano, że skarżący pismem z dnia 26 kwietnia 2004 r. skierowanym do Wójta Gminy N. wniósł o umorzenie podatku od środków transportowych za pierwsze półrocze 2004 r., z uwagi na trudną sytuację majątkową jego rodziny. W toku postępowania organ pierwszej instancji zwrócił się do Powiatowego Urzędu Pracy w R., Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R. oraz Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. o udzielenie informacji pozwalających na ustalenie kondycji finansowej skarżącego. Andrzej M. został wezwany do osobistego stawiennictwa w Urzędzie Gminy celem złożenia oświadczenia o stanie majątkowym oraz dostarczenia dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej i zdrowotnej jego i jego rodziny. Skarżący odmówił osobistego stawiennictwa, przedstawiając jednocześnie miesięczne stałe wydatki rodziny oraz wysokość otrzymywanej renty inwalidzkiej. Andrzej M. podkreślił również, że wyjaśnienia odnoszące się do dochodu, zdrowia i majątku rodziny, w tym oświadczenie z dnia 15 grudnia 2003 r. pozostają aktualne. Decyzją z dnia 8 czerwca 2004 r. Wójt Gminy N. odmówił skarżącemu umorzenia zaległości w podatku od środków transportowych za pierwsze półrocze 2004 r. za samochód ciężarowo-uniwersalny marki "AVIA". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 23 sierpnia 2004 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Zdaniem organu odwoławczego Wójt Gminy N. dokonał prawidłowej oceny całokształtu okoliczności rozpatrywanej sprawy, uwzględniając między innymi fakt, że skarżący sam przyczynia się do swojej ciężkiej sytuacji finansowej. Mimo umorzenia zaległości podatkowych w latach poprzednich, Andrzej M. nie podjął jakichkolwiek czynności zmierzających bądź do osiągnięcia dochodów przy wykorzystywaniu przedmiotowego środka transportowego bądź jego likwidacji i wyrejestrowania z ewidencji pojazdów. Organ odwoławczy przyznał, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej uprawniającej go do korzystania z pomocy państwa lub gminy w postaci zasiłków. Po stronie skarżącego występuje zatem przesłanka "ważnego interesu", o jakiej mowa w art. 67 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./. Okoliczność ta jednak może lecz nie musi prowadzić do pozytywnego dla podatnika rozstrzygnięcia. Jednocześnie podkreślono, że Andrzej M. uzyskując wcześniej szereg ulg w postaci umorzenia zaległości podatkowych uznał, iż pomoc taka należy mu się bezwarunkowo. W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie podnosząc, że organ pierwszej instancji był dwukrotnie informowany o braku możliwości czasowego wyrejestrowania samochodu. Skarżący zaznaczył, że żądanie zapłacenia podatku od środków transportowych w wysokości 300 zł jest nierealne w sytuacji, gdy dochód przypadający w rodzinie na osobę wynosi 205 zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, oddalając skargę, w pierwszej kolejności odwołał się do treści art. 67 par. 1 i par. 2 Ordynacji podatkowej wskazując, że wszelkie zwolnienia i ulgi podatkowe stanowią wyjątek od zasady sprawiedliwości podatkowej, a ich zastosowanie nie może odbywać się w drodze wykładni rozszerzającej /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 1992 r., SA/Po 596/92 - Wspólnota 1993 nr 20 str. 14/. Jednocześnie zaakcentowano, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, w tym decyzji wydawanych na podstawie powołanego przepisu, sprowadza się do badania, czy w procesie dochodzenia do tej decyzji organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub ważny interes społeczny uzasadniający umorzenie zaległości podatkowej lub odsetek oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 1999 r., SA/Sz 1031/98 - Temida /CD/, Gdańsk 2005/. W ocenie Sądu organy podatkowe prawidłowo ustaliły sytuację materialną skarżącego, a przyjęte w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy rozstrzygnięcie nie wykracza poza granice dopuszczalnego uznania administracyjnego. Skład orzekający podkreślił, że Andrzej M. odmawiając udziału w postępowaniu administracyjnym, pozbawił się możliwości przedstawienia organowi podatkowemu dodatkowych argumentów i dowodów potwierdzających słuszność jego żądania. W dalszej części uzasadnienia zwrócono uwagę na konieczność uwzględnienia w takich jak rozpatrywana sprawach ważnego interesu publicznego. Z tego względu za trafne uznano spostrzeżenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., które podkreśliło, że gospodarkę finansową w gminie prowadzi się na podstawie budżetu, którego głównym źródłem są podatki. Odmowa ich uiszczenia może spowodować, że organy gminy nie będą mogły udzielać jakichkolwiek świadczeń osobom najbardziej potrzebującym, chorym, żyjącym w skrajnej nędzy. Wbrew twierdzeniom skarżącego, nie można przyjmować, że brak wolnych środków finansowych rodzi automatycznie obowiązek przyznania ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej. W ślad za organami podatkowymi Sąd przyznał, że trudna sytuacja majątkowa Andrzeja M. jest również efektem jego biernej postawy. Nawet jeśli ze względów zdrowotnych niemożliwe było wykorzystanie pojazdu w celu osiągnięcia dochodu, to skarżący powinien był przekazać samochód na złom bądź dokonać jego sprzedaży na części. Tym bardziej, że organ podatkowy umarzając zaległości z tytułu podatku od środków transportowych w latach poprzednich starał się pomóc skarżącemu w podjęciu działań zmierzających do rozwiązania zaistniałego problemu. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Andrzej M. wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy także pod nieobecność skarżącego. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: 1. naruszenie prawa materialnego, to jest art. 67 Ordynacji podatkowej przez błędną jego wykładnię oraz 2. w związku z naruszeniem art. 67 Ordynacji podatkowej, naruszenie art. 67 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że odmowa udzielenia ulgi płatniczej w znacznym stopniu pogorszyła sytuację finansową skarżącego. Organy podatkowe zamiast chronić dobro rodziny i inwalidy znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, doprowadziły do jej pogorszenia wskutek błędnej wykładni art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej i uchybienia przepisom art. 67 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie skarżącego uznaniowy charakter decyzji podatkowej oraz konieczność ochrony interesu publicznego związanego ze ściąganiem należności podatkowych, nie mogą być podstawą do nieuwzględnienia wniosku strony. Podejmowanie rozstrzygnięć w ramach tzw. uznania administracyjnego nie oznacza bowiem dowolności w zakresie tego typu decyzji. Autorka skargi kasacyjnej zwróciła uwagę, że Andrzej M. ze względu na stan zdrowia utracił możliwość zarobkowania i przebywa obecnie na rencie inwalidzkiej. W tej sytuacji obowiązek zapłacenia podatku spowoduje jedynie przejście określonej kwoty ze środków przeznaczonych na pomoc społeczną do środków z wpływów z zobowiązań publicznoprawnych. Rozważając przesłanki przyznania ulgi, o jakich mowa w art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej podniesiono, że zawężenie ustawowych wymagań umarzania zaległości podatkowych do przypadków, w których podatnik, wskutek uiszczenia podatku, miałby pozostawać bez środków do życia i korzystać z pomocy społecznej, jest niedopuszczalną interpretacją na niekorzyść podatnika /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 1995 r., SA/Po 539/95/. Zdaniem strony "interes podatnika" należy rozumieć bardziej szeroko, mając na uwadze nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale także normalną sytuację ekonomiczną, w tym wysokość uzyskiwanych dochodów, jak również konieczność ponoszenia wydatków np. związanych z kosztami leczenia członków najbliższej rodziny podatnika /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 1999 r., SA/Sz 1753/98/. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 183 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, Naczelny Sąd Administracyjny, poza przypadkami nieważności postępowania, jest związany granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że podniesione przez skarżącego zarzuty wyznaczają zakres sądowej kontroli legalności wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny jest zatem uprawniony do rozpatrywania sprawy wyłącznie w ramach sformułowanych przez stronę podstaw kasacyjnych. W konsekwencji, jeżeli skarżący wskaże konkretne przepisy prawa materialnego lub prawa procesowego, które - jego zdaniem - zostały naruszone, Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny badać, czy nie doszło w danym przypadku do uchybienia innym przepisom. Niedopuszczalne jest również samodzielne precyzowanie, uściślanie lub korygowanie przez Sąd zarzutów kasacyjnych /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2004 r., GSK 10/04 - Monitor Prawniczy 2004 nr 9 str. 392; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2004 r., FSK 102/04 - nie publ./. W rozpoznawanej skardze kasacyjnej jej autor wskazał na naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej przez jego błędną wykładnię oraz naruszenie art. 67 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Na wstępie wyjaśnić należy, że prawidłowa konstrukcja zarzutu kasacyjnego wymaga powołania przez stronę konkretnego przepisu prawa z oznaczeniem właściwych jednostek redakcyjnych /numeru artykułu, paragrafu, ustępu, litery/. W niniejszej sprawie skarżący nie określił w petitum skargi kasacyjnej, któremu z paragrafów art. 67 Ordynacji podatkowej - w jego ocenie - uchybił Sąd. Jednakże z uzasadnienia skargi kasacyjnej jednoznacznie wynika, że chodzi w danym przypadku o par. 1 powołanego przepisu. Ustosunkowując się do sformułowanych przez skarżącego zarzutów należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że przedstawiona w skardze kasacyjnej argumentacja zmierza do wykazania, iż zarówno organy podatkowe, jak i Sąd pierwszej instancji dokonały niewłaściwej oceny sytuacji majątkowej Andrzeja M. i w konsekwencji błędnie uznały, że żądanie umorzenia zaległości podatkowej nie zasługiwało na uwzględnienie we wnioskowanym zakresie. Obok obszernych wywodów dotyczących interpretacji pojęć "interesu podatnika" i "interesu publicznego", autor skargi kasacyjnej podniósł między innymi, że przy badaniu istnienia przesłanek przewidzianych w art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej nie uwzględniono w sposób prawidłowy okoliczności, iż jedynym dochodem skarżącego jest renta inwalidzka oraz zasiłek społeczny. W konkluzji rozważań zaakcentowano natomiast, że rozpatrzenie wniosku w sprawie o umorzenie zaległości podatkowej wymaga wyczerpującego ustalenia faktycznej sytuacji materialnej, rodzinnej i osobistej podatnika oraz jego rzeczywistych możliwości finansowych. Twierdzenia zawarte w skardze kasacyjnej prowadzą do wniosku, że skarżący dąży w istocie do zakwestionowania stanu faktycznego sprawy i jego oceny przyjętej w decyzjach organów podatkowych oraz zaskarżonym wyroku. W doktrynie i orzecznictwie sądowym wielokrotnie wyjaśniano, że próba zwalczania ustaleń faktycznych wymaga podniesienia zarzutu naruszenia prawa procesowego /por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Zakamycze 2005, str. 410, 458-459 i powołane tam orzecznictwo/. Rozpatrywany środek zaskarżenia nie zawiera podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wiążące dla Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostają zatem ustalenia przyjęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. W tej sytuacji, z uwagi na brak zakwestionowania stanu faktycznego nie jest możliwe dokonanie oceny zasadności zarzutu naruszenia art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 67 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Niepodważenie trafności ustaleń faktycznych, na gruncie rozpatrywanej sprawy, czyni bezskutecznym zarzut uchybienia przepisom prawa materialnego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.