II SA/Ol 390/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Asesor WSA Asesor WSA Protokolant Janina Kosowska Beata Jezielska (spr.) Irena Szczepkowska Lech Ledwożyw po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2005 r. sprawy ze skargi I. D. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Wyrokiem z dnia 20 lipca 2004r. "[...]" Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił decyzję Wojewody z dnia 15 września 2003r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia 24 lipca 2003r. o wymeldowaniu I. D. wraz z małoletnim synem A. z pobytu stałego z lokalu nr "[...]" przy ul. "[...]" w O. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż rozpatrując sprawę organy obydwu instancji wzięły pod uwagę jedynie przesłankę faktycznego opuszczenia lokalu przez I. D., nie uwzględniły zaś elementu psychicznego, polegającego na zamiarze określonego zachowania, w tym przypadku na zamiarze powrotu i przebywania w lokalu, a także nie odniosły się do podnoszonych przez skarżącą okoliczności związanych z opuszczeniem przez nią lokalu. Nakazał poczynić szczegółowe ustalenia w tym zakresie przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Decyzją z dnia 27 stycznia 2005r. Prezydent Miasta O. orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego w lokalu nr "[...]" przy ul. "[...]" w O. I. D. wraz z małoletnim synem A. W uzasadnieniu podano, iż rozpatrując ponownie sprawę o wymeldowanie ustalono, iż małżeństwo I. i M. D. zostało rozwiązane prawomocnym wyrokiem sądu, a przy rozwodzie sąd nie orzekał o sposobie korzystania z mieszkania. Podano, iż I. D. wyprowadziła się z przedmiotowego lokalu w październiku 2002r. i od tego czasu mieszka u rodziców oraz oświadczyła, iż nie jest możliwe wspólne zamieszkiwanie z mężem do czasu uregulowania w sądzie roszczeń majątkowych. Podano, iż przedmiotowe mieszkanie stanowi odrębny majątek M. D., a dochodzenie roszczeń majątkowych przed sądem nie jest zależne od posiadanego zameldowania. Wskazano, iż opuszczenie lokalu przez I. D. spowodowane było narastającym konfliktem między stronami, lecz biorąc pod uwagę uzasadnienia wyroku rozwodowego I i II instancji uznano, iż nie została ona bezprawnie usunięta z lokalu. Wskazano, iż żadne okoliczności nie świadczą o zamiarze jej powrotu do lokalu i dalszego tam przebywania. W związku z tym ustalono, iż zaszły okoliczności o których mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Od decyzji tej odwołała się I. D., zarzucając błędną ocenę zebranych dowodów, a także naruszenie prawa materialnego i procesowego. Podniosła, iż nie opuściła ona przedmiotowego lokalu, lecz zmuszona była z niego uciec, aby ratować życie i zdrowie swoje i swojego dziecka. Na dowód tego powołała skazujący wyrok Sądu Rejonowego z dnia "[...]" r. Ponadto podniosła, iż stwierdzenia zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie stanowią ocenę prawną i wskazanie co do dalszego postępowania i wiążą one organ rozpatrujący sprawę. Skoro zatem Sąd stwierdził, iż opuszczenie miejsca pobytu pod wpływem przymusu ze strony osób trzecich nie może być uznane za opuszczenie w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, to bezpodstawne jest twierdzenie organu, iż nie została ona bezprawnie usunięta z lokalu. Odwołująca się ponadto wskazała, iż organ nie był konsekwentny także przy ustalaniu innych okoliczności sprawy. Zarzuciła także, iż sprawa była załatwiana z naruszeniem terminów załatwiania spraw, określonych w art. 35 Kpa. Decyzją z dnia 17 marca 2005r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podano, iż w toku postępowania przesłuchano I. D. oraz M. D. Powołując się na uzasadnienia wyroków Sądu Okręgowego i Sądu Apelacyjnego wskazano, iż nie wynika z nich aby I. D. została z lokalu usunięta bezprawnie. W ocenie organu odwoławczego z przeprowadzonego postępowania nie wynika także, aby I. D. zamierzała wrócić do przedmiotowego lokalu w celu dalszego tam przebywania, zaś toczące się sprawy odnośnie roszczeń majątkowych nie mają wpływu na posiadanie stałego zameldowania. W związku z tym organ uznał, iż dalsze zameldowanie I. D. i jej syna w przedmiotowym lokalu stanowiłoby fikcję meldunkową. Ponadto w obecnym stanie prawnym meldunek to rejestracja faktycznego pobytu i nie ma związku z uprawnieniami do lokalu. Na tę decyzję skargę wniosła I. D., zarzucając rażące naruszenie prawa poprzez niezastosowanie się do oceny prawnej wyrażonej w wyroku Sądu z dnia 20 lipca 2004r. Wskazała, iż organ głównie skoncentrował się jedynie na ustaleniu aktualnego zamiaru przebywania skarżącej w przedmiotowym lokalu, a nie charakteru jego opuszczenia, a ustalenia te opierał jedynie na wnioskach wypływających z wyroków rozwodowych. Ponadto zarzuciła, iż rozstrzygnięcie organu nie honoruje oceny prawnej wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, który przyjął iż skarżąca nie opuściła lokalu dobrowolnie lecz została do tego zmuszona na skutek działań swojego męża. Do skargi dołączyła szereg dokumentów, w tym wyrok skazujący Sądu Rejonowego z dnia "[...]"r. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do kwestii załączonego wyroku wskazano, iż dotyczy on okresu w którym skarżąc nie zamieszkiwała już w przedmiotowym lokalu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zatem rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, obowiązujące w dacie orzekania przez organy administracji. Oceniając zaskarżone decyzje pod tym kątem stwierdzić należy, iż wydane zostały z naruszeniem prawa skutkującym ich uchylenie. Przede wszystkim podkreślić należy, iż niniejsza sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny Olsztynie, który wyrokiem z dnia 20 lipca 2004r. "[...]" uchylił poprzednie decyzje organów dotyczące wymeldowania I. D. oraz jej syna A. z pobytu stałego z lokalu nr "[...]" przy ul. "[...]". Zgodnie z art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Wskazać należy, iż w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku Sąd nakazał organom administracji nie tyko ustalenie kwestii zamiaru powrotu i przebywania w przedmiotowym lokalu, ale także charakteru jego opuszczenia. W ocenie Sądu okoliczności te nie zostały jednak wyjaśnione. Słuszny jest zarzut skarżącej, iż prowadząc postępowania wyjaśniające organ pierwszej instancji ograniczył się jedynie do ustaleń odnośnie zamiaru powrotu skarżącej do przedmiotowego lokalu, zupełnie pomijając kwestię dotyczącą charakteru opuszczenia przez nią lokalu. Nie można bowiem uznać, aby wystarczający w tym zakresie był fakt powołania się na uzasadnienie wyroku rozwodowego. Zgodnie bowiem z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, a zwłaszcza art. 7 i 77 § 1 to na organie administracji ciąży obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Zatem ustalenia poczynione przez sąd cywilny nie zwalniają organu administracji z prowadzenia własnego postępowania w tym zakresie. Należy przy tym zwrócić uwagę na fakt, iż z niezrozumiałych względów organ zupełnie zignorował powoływaną już w odwołaniu okoliczność, iż M. D. został skazany prawomocnym wyrokiem z dnia "[...]" r. (a zatem innym niż wyrok dołączony do skargi) za psychiczne i fizyczne znęcanie się nad skarżącą w okresie, gdy jeszcze zamieszkiwała w przedmiotowym lokalu, co może mieć istotne znaczenie dla oceny czy opuszczenie przez nią lokalu miało charakter dobrowolny. Należy także zauważyć, iż wprawdzie w aktualnym stanie prawnym meldunek stanowi rejestrację miejsca faktycznego miejsca pobytu, lecz w dalszym ciągu zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001r. Nr 81 poz. 960 ze zm.) przesłanką niezbędną do wymeldowania osoby w drodze decyzji administracyjnej jest fakt opuszczenia przez nią lokalu. W związku z tym nadal zachowują swoją aktualność poglądy wyrażane w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż przez opuszczenie lokalu należy rozumieć jedynie dobrowolne wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego, bez dopełnienia obowiązku meldunkowego (tak np. w wyroku NSA z dnia 21 marca 2001r. sygn. akt V SA 2950/00, opublik. LEX nr 80643). W związku z tym konieczne jest uzupełnienie postępowania we wskazanym kierunku. Wobec powyższego w ocenie Sądu zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały one wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.