II SA/Wa 436/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło, Asesor WSA Jacek Fronczyk, Asesor WSA Janusz Walawski (spr.), Protokolant Karolina Tomzik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2005 r. sprawy ze skargi K.A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Na wstępie należy podać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 czerwca 2004 r. sygn. akt II SA 4781/03 uchylił decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, odmawiające przyznania K.A. świadczenia w drodze wyjątku. Sąd w uzasadnieniu wyroku podał m.in., że organ wydając zaskarżone decyzje nie odniósł się do okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy, a w szczególności nie dowiódł, czy istotnie krótki okres ubezpieczenia skarżącego nie został spowodowany szczególnymi okolicznościami. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] listopada 2004 r. nr jw. W stanowisku przedstawionym w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej i podtrzymanym w decyzji utrzymującej ją w mocy organ podał, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia nastąpiła w związku z niespełnieniem łącznie przez wnioskodawcę przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). Nieodniesienie się do stosunkowo krótkiego okresu w stosunku do wieku wnioskodawcy (40 lat) stażu ubezpieczenia (7 lat, 2 miesiące i 13 dni), do chwili orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, doprowadziłoby do przyznawania świadczeń w drodze wyjątku wnioskodawcom o niewspółmiernie różnych okresach ubezpieczenia. Przerwy w zatrudnieniu wnioskodawcy nastąpiły w okresie gdy nie występowały trudności w znalezieniu pracy, a w tym czasie był on osobą zdolną do pracy. Decyzja o opiece nad żoną i dziećmi była suwerenną decyzją wnioskodawcy. Decyzja drugoinstancyjna stała się przedmiotem skargi złożonej przez K. A. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, której zarzucił naruszenie przepisu art. 83 ust. 1 przedmiotowej ustawy oraz naruszenie przez organ art. 7, 9, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa. oraz "naruszenie bezstronności w procesie decyzyjnym poprzez wyznaczenie mgr W.G., który to kolejny raz orzekał w tej sprawie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej uchylenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na zarzut "bezstronności" organ podał, że jedynym upoważnionym przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydawania decyzji w sprawach z wniosków o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest Dyrektor Departamentu Świadczeń Emerytalno - Rentowych, W.G. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w art. 1 § 1 i 2 stanowi, że sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. W świetle tych kryteriów skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 118 z późn. zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione w przytoczonym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie. Podkreślić należy, iż pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, iż ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego organ jest zobowiązany do bezwzględnego przestrzegania przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Z mocy art. 7 tej ustawy zobowiązany był do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobowiązany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz do uzasadnienia według wymogów określonych w art. 107 § 3 Kpa. Zdaniem Sądu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie naruszył powyżej określonych reguł procesowych. Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, ze przesłankami warunkującymi przyznanie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych świadczenia w drodze wyjątku są: 1) niespełnienie warunków dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wiek, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Świadczenie, o którym mowa w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, należy uznać za wyjątkowe także z tego powodu, że są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 84 ustawy). Nie mają one również charakteru roszczeniowego, bowiem ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jednym z warunków niezbędnych do uzyskania świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest niemożność uzyskania przez ubezpieczonego prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności. Przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia i związanego z nim obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Jak trafnie podniósł organ w odpowiedzi na skargę, decyzja o opiece nad żoną i dziećmi była decyzją własną skarżącego. Powinien się on liczyć lub brać pod uwagę, że taka decyzja może wywołać sytuację w jakiej znalazł się skarżący. Fakt nieopłacania przez niego składek na ubezpieczenie społeczne spowodowało, że w świetle obowiązujących przepisów prawa nie może otrzymać świadczenia w drodze wyjątku, które jest świadczeniem wypłacanym z budżetu państwa. Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy, Sąd doszedł do wniosku, że niespełnienie przez skarżącego warunków wymaganych w ustawie nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym. W związku z powyższym, należy stwierdzić, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiając skarżącej przyznania świadczenia w drodze wyjątku oparł swoje rozstrzygnięcie na wyczerpujących ustaleniach, jak również poddał szczegółowej analizie zebrany w sprawie materiał dowodowy, a wydając zaskarżoną decyzję prawa nie naruszył. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł, jak w sentencji.