I SA/Łd 692/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA P. Kiss, Sędzia NSA T. Porczyńska, Asesor WSA C. Koziński (spr.), Protokolant J. Wegner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2005 roku sprawy ze skargi A. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz strony skarżącej kwotę 100,- zł tytułem zwrotu kosztów sądowych; 3. określa, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Pan A. G. w okresie od 4 listopada 1993 r. do 30 listopada 1998 r. prowadził działalność gospodarczą (PHU A) i za ten okres nie opłacał składek na własne ubezpieczenie społeczne. W dniu 16 kwietnia 1997 r. skarżący wystąpił do wierzyciela – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł.– o rozłożenie na raty powstałej zaległości pieniężnej. Pismem z dnia 26 maja 1997 r. nr [...] wierzyciel wyraził zgodę na spłatę tej zaległości w dwunastu ratach, jednakże z uwagi na niedotrzymanie warunków układu ratalnego (zobowiązany uregulował tylko sześć rat) układ ten został zerwany w dniu 8 kwietnia 1998 r. Celem ściągnięcia nieuregulowanych zobowiązań z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, wierzyciel wystawił w dniu 15 października 1998 r., 18 listopada 1998 r. i 2 grudnia 1998 r. administracyjne tytuły wykonawcze i przekazał je do realizacji Urzędowi Skarbowemu w S.. W dniu 22 marca 1999 r. poborca skarbowy doręczył zobowiązanemu odpisy tytułów wykonawczych i jednocześnie spisał protokół o stanie majątkowym zobowiązanego. Organ egzekucyjny stwierdził, iż w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, co było podstawą wydania postanowienia z dnia [...] nr [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Następnie pismem z dnia 9 września 2004 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. wezwał Pana A. G. do omówienia warunków spłaty zadłużenia. W dniu 14 września 2004 r. zobowiązany dokonał wpłaty 2.000,- zł na konto wierzyciela, po czym pismem z dnia 22 września 2004 r. poinformował wierzyciela, iż w niniejszej sprawie musiała zajść pomyłka co do istnienia zaległości pieniężnej na jego koncie, gdyż sprawa została w roku 1998 umorzona. Po rozliczeniu otrzymanych kwot pieniężnych, ZUS Oddział w Ł., na pozostałe nieuregulowane zaległości pieniężne – za miesiące: marzec - kwiecień 1996 r., styczeń 1997 r., maj 1997 r. i luty – październik 1998 r. - wystawił w dniu 22 listopada 2004 r. cztery administracyjne tytuły wykonawcze. W tym samym dniu Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę Pana A. G. i wysłał do zobowiązanego odpisy tytułów wykonawczych z zawiadomieniem zajęcia egzekucyjnego. W dniu 10 grudnia 2004 r. Pan A. G. złożył zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne wskazując, iż dochodzone zobowiązanie pieniężne z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uległo przedawnieniu na podstawie art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Podniósł ponadto, iż w roku 1998 zostało przeciwko niemu wszczęte postępowanie egzekucyjne w oparciu o inne tytuły wykonawcze. Postępowanie to zostało zakończone umorzeniem z uwagi na niemożność wyegzekwowania od dłużnika zaległości. Wskazał również, iż dopiero po upływie sześciu lat od dnia upływu terminu płatności składek został wezwany do ich zapłaty. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. postanowieniem z dnia [...] nr [...] nie uznał jako zasadnego zarzutu zgłoszonego przez zobowiązanego, stwierdzając, iż nastąpiło przerwanie 5 letniego biegu przedawnienia poprzez doręczenie dłużnikowi odpisów tytułów wykonawczych w dniu 22 marca 1999 r. W związku z zaistnieniem czynności przerywającej bieg przedawnienia, należności mogą być dochodzone przez okres 10 lat. Na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego Pan A. G. pismem z dnia 31 grudnia 2004 r. wniósł zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., podnosząc argumenty z pisma zawierającego zarzuty na postępowanie egzekucyjne oraz stwierdzając, iż w 1998 r. nie doręczono mu odpisów tytułów wykonawczych, a tamto postępowanie egzekucyjne zostało umorzone. Zdaniem dłużnika powadzone postępowanie egzekucyjne dotknięte zostało wadą nieważności, gdyż przedtem dłużnikowi nie doręczono żadnej decyzji o wszczęciu (podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego). Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. w dniu 28 lutego 2005 r. wystąpił do wierzyciela z prośbą o ustosunkowanie się do przedstawionych przez skarżącego zarzutów w kwestii dotyczącej przedawnienia obowiązku określonego w administracyjnych tytułach wykonawczych z dnia 22 listopada 2004 r. W odpowiedzi, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie doszło do przedawnienia obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne obciążających Pana A. G., gdyż kwestię przedawnienia należności z tytułu nieopłaconych składek regulują przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). Zgodnie z art. 24 ust. 4 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r., należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie pięciu lat, a w przypadku przerwania biegu terminu przedawnienia – po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg terminu przedawnienia przerywały czynności wymienione w ust. 5 powołanego artykułu, tj. odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Od dnia 1 stycznia 2003 r. uległa zmianie treść art. 24 ust. 4 tej ustawy, w myśl którego należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne. Zatem przestał obowiązywać pięcioletni okres przedawnienia. Wierzyciel uznał, iż należności za okresy: od marca do kwietnia 1996 r., styczeń 1997 r. oraz od lutego do października 1998 r. nie uległy przedawnieniu po upływie pięciu lat z uwagi na przerwanie biegu tego terminu, a tym samym istnieje możliwość dochodzenia ich przez okres dziesięciu lat. W okresie wcześniejszym były one skierowane (z wyjątkiem składek za okres luty – październik 1998 r.) do dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., który umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na fakt, iż w postępowaniu tym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zdaniem wierzyciela umorzenie na tej podstawie postępowania egzekucyjnego nie powoduje uchylenia dokonanych wcześniej czynności egzekucyjnych. Tym samym rozłożenie zaległości na raty należy uznać za czynności, które przerwały bieg pięcioletniego okresu przedawnienia i umożliwiły ich dochodzenie przez okres dziesięciu lat. Ponadto należności za okres luty – październik 1998 r., z mocy obowiązujących od dnia 1 stycznia 2003 r. przepisów ulegają przedawnieniu po upływie dziesięciu lat. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., uwzględniając przedstawioną powyżej argumentację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł., postanowieniem z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego. Pan A. G. w dniu 18 maja 2005 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., w której wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i wstrzymanie wykonania czynności egzekucyjnych. W uzasadnieniu skargi skarżący powtórzył argumenty zawarte w zażaleniu i piśmie zawierającym zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Istota przedawnienia polega na tym, że po upływie określonego w ustawie terminu, ten przeciwko komu kieruje się roszczenie (dłużnik), może uchylić się od jego zaspokojenia. Zarzut przedawnienia może być podnoszony przez zobowiązanego w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego i stanowi on jedną z przesłanek umorzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968 z póź. zm.). Zgodnie z art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, czyli bada wniosek jedynie pod względem formalnym. Z drugiej jednak strony, zgodnie z art. 33 pkt 1 czy art. 59 § 1 pkt 2 tej ustawy, organ ten jest obowiązany badać, czy np. obowiązek nie wygasł, bo wtedy powinien wydać postanowienie o umorzeniu postępowania. Aczkolwiek organ egzekucyjny nie jest w zasadzie uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, to jest obowiązany do chociażby sprawdzenia, czy wierzytelność jeszcze istnieje (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 28 maja 1999 r., sygn. akt III SA 1321/98, LEX nr 46239). Obowiązek ten dotyczy zarówno organu egzekucyjnego, który nie jest jednocześnie wierzycielem dochodzonej należności pieniężnej, jak i organu egzekucyjnego, który jest wierzycielem takiej należności. Podkreślenia wymaga fakt, iż w niniejszej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., będąc organem odwoławczym, jest jednocześnie organem sprawującym nadzór na egzekucją należności pieniężnych prowadzonych przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł.. W związku z tym na podstawie art. 23 § 4 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest on zobowiązany do sprawowania kontroli przestrzegania w toku czynności egzekucyjnych przepisów w/w ustawy przez wierzycieli i nadzorowane organy egzekucyjne. Błędnie zatem organ odwoławczy uznał, iż na podstawie art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest związany stanowiskiem wierzyciela wyrażonym w piśmie z dnia 30 marca 2005 r. nr UR/E/729/2005. W zakresie dopuszczalności egzekucji administracyjnej organ egzekucyjny bada z urzędu tę kwestię. Z kolei organ odwoławczy, będący jednocześnie organem nadzoru, nie może ograniczyć się do przytoczenia stanowiska wierzyciela w przedmiocie jego zapatrywań co do niedopuszczalności egzekucji z powodu przedawnienia, lecz obowiązany jest samodzielnie rozstrzygnąć, jakie przepisy prawa stanowią podstawę do odparcia zarzutu zobowiązanego w przedmiocie wygaśnięcia zobowiązania z powodu przedawnienia. Tym bardziej organ odwoławczy rozpoznając zażalenie na postanowienie nieuwzględniające zarzutu przedawnienia nie jest związany stanowiskiem wierzyciela w sprawie, lecz bada z urzędu, czy nie doszło do naruszenia w tym zakresie przepisów prawa. W niniejszej sprawie zarówno Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł., a za nim Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. błędnie przyjęli, iż nie doszło do przedawnienia obowiązku zapłaty należnych składek na ubezpieczenie społeczne, jak również, że kwestię przedawnienia tych składek regulują przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z póź. zm.). Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999 r., natomiast art. 24 tej ustawy regulujący między innymi okresy przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wszedł w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia ustawy. Stronę skarżącą obciążały należności z tego tytułu za okresy: od marca do kwietnia 1996 r., styczeń, maj 1997 r. oraz od lutego do października 1998 r., w związku z tym do obliczenia okresów przedawnienie tych należności należało stosować przepis art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (Dz.U. z 1989 r., Nr 46, poz. 250 z póź. zm.), który stanowił, iż w sprawie poboru składek na ubezpieczenie stosuje się zasady i tryb postępowania, ustalone dla poboru składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników zatrudnionych w nie uspołecznionych zakładach pracy. Zasady i tryb tego postępowania zostały uregulowane w ustawie z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1989 r., Nr 25, poz. 137 z póź. zm.). Art. 35 ust. 3 tej ustawy stanowił, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Z kolei ust. 4 tego artykułu stanowił, iż bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Składek nie można jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat. Przerwa przedawnienia zawsze następuje wskutek zdarzenia, które występuje w toku biegu terminu przedawnienia. Powoduje ona ten skutek, że nie uwzględnia się – w przeciwieństwie do zawieszenia – czasu, jaki minął od rozpoczęcia do wystąpienia zdarzenia powodującego przerwę. Po przerwie przedawnienie biegnie więc od nowa. W niniejszej sprawie ostatnie przerwanie biegu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne spowodowane zostało wszczęciem postępowania egzekucyjnego, o którym dłużnik został powiadomiony w dniu 22 marca 1999 r. Przerwane przedawnienie zaczęło biec na nowo (z uwzględnieniem terminu pięcioletniego) od zakończenia postępowania egzekucyjnego, tj. od dnia 31 marca 1999 r., w którym umorzono to postępowanie. W związku z tym wszczęcie ponownego postępowania egzekucyjnego w stosunku do przedmiotowych należności pieniężnych w dniu 02 grudnia 2004 r. nastąpiło po upływie okresu ich przedawnienia. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z póź. zm.), należało uchylić zaskarżone postanowienie, a na podstawie art. 200 i art. 152 tej ustawy zasądzić na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania i określić, iż postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.