I FZ 159/05

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Adama O. na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lutego 2005 r., III SA/Wa 596/04 oddalające wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi Adama O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 17 lutego 2004 r., (...) w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 1999 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę wniosku o przyznanie prawa pomocy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z dnia 11 lutego 2005 r. III SA/Wa 596/04/ Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek Adama O. o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, a mianowicie w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Wpis sądowy w tej sprawie wynosi 21.750 zł. Sąd ustalił, że skarżący - Adam O. prowadził do października 2000 r. działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży części komputerowych, komputerów i gier komputerowych, a także instalacji sieci komputerowych oraz doradztwa w powyższym zakresie. Działalność tę zlikwidował z powodu braku zamówień i ogólnej recesji w branży komputerowej. Poza tym pogorszył się mu stan zdrowia. Podczas prowadzenia działalności gospodarczej nie zgromadził żadnego majątku. Obecnie pozostaje bez stałej pracy. Nie posiada żadnych oszczędności, posiada prawo do lokalu mieszkalnego o pow. 62 m2. W 2002 r. sprzedał samochód za kwotę 15.000 zł, którą to przeznaczył na przeżycie kolejnego okresu poszukiwania pracy. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i nieletnim synem. Dochody osiąga wyłącznie jego żona, otrzymując miesięcznie kwotę 2.167,02 zł. Miesięczne utrzymanie rodziny przekracza tę kwotę, bo wynosi około 2.457 zł. Małżonkowie O. zmuszeni są do korzystania z pomocy rodziców i krewnych. Z nadesłanych na żądanie Sądu kopii zeznań podatkowych za lata 1999-2003 oraz wydruków komputerowych z rachunków bankowych wynika, że w poszczególnych latach żona wnioskodawcy osiągała dochody ze stosunku pracy w wysokości od 19.042,86 zł do 24.804,73 zł rocznie. Adam O. w 1999 r. osiągnął dochód z działalności gospodarczej w wysokości 19.103,32 zł, zaś w 2003 r. w wysokości 6.063, 76 zł ze stosunku pracy oraz 2.682,69 zł z działalności wykonywanej osobiście. Zdaniem Sądu, w latach 2000-2002 wnioskodawca nie wykorzystywał swoich możliwości zarobkowych. Z zestawienia operacji na rachunku bankowym z pierwszej połowy 2004 r. wynika, że w miesiącu kwietniu i maju wpłynęły na jego konto kwoty w wysokości 2.301, 56 zł, natomiast w czerwcu w wysokości 2.026,81 zł. Oddalając wniosek o prawo pomocy Wojewódzki Sąd administracyjny uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Sąd nie dał wiary twierdzeniom wnioskodawcy jakoby jego rodzina znajdowała się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej. Podniósł też, iż prowadzenie działalności gospodarczej o znacznych rozmiarach /w 1999 r. obroty przekroczyły kwotę 9 mln zł/ nakłada na przedsiębiorcę obowiązki związane z odpowiednim planowaniem swoich wydatków, w tym także związanych z obroną swoich interesów w trakcie procesów sądowych. Zdaniem Sądu, nawet w wypadku spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek wskazanych w art. 246 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ bądź też braku możliwości skutecznego zakwestionowania jego oświadczenia o aktualnej sytuacji majątkowej, Sąd nie jest zobligowany do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w żądanym zakresie. Pełnomocnik Adama O. wniósł zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie art. 246 par. 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W uzasadnieniu podniósł, że jedynym warunkiem udzielenia zwolnienia jest wykazanie, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, natomiast inne okoliczności są nieistotne. Podkreślił, że skarżący wykazał, iż dochody osiągane przez niego i jego żonę nie wystarczą na pokrycie wpisu sądowego. Zwolnienie od kosztów nie jest zaś uzależnione od tego czy strona była roztropna i przewidująca, ani od tego czy obroty były duże czy małe. Jego zdaniem nie ma takich kryteriów w przepisie art. 246 par. 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a skoro Sąd nie ma swobodnego i pełnego uznania w tym zakresie to powinien zdecydować zgodnie z litera prawa. Zdaniem autora zażalenia, okoliczności uprawniające do zwolnienia go od wpisu zostały wykazane. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Trafny jest zarzut naruszenia art. 246 par. 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wbrew poglądowi Sądu, przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru uznaniowego. Wykazanie okoliczności przewidzianych w wyżej wymienionym przepisie obliguje Sąd do przyznania prawa pomocy w całości lub odpowiedniej części. Odmienny pogląd nie da się pogodzić z konstytucyjnym prawem obywatela do sądu i zasady państwa prawnego /art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP/. Przechodząc do stanu faktycznego ustalonego przez Sąd należy zauważyć, że żadna z kwot, które wpływały miesięcznie lub jednorazowo do budżetu skarżącego, nawet nie zbliżyła się do kwoty 21.750 zł, stanowiącej wymagany wpis sądowy. O znacznej wielkości tej kwoty najlepiej świadczy okoliczność, że odpowiada ona rocznym dochodom żony skarżącego, osiąganym w ostatnich latach. Nawet sprzedaż samochodu przyniosła skarżącemu kwotę stanowiącą jedynie około 3/4 wysokości wpisu. Trudno więc dociec, z czego Wojewódzki Sąd Administracyjny wyprowadził wniosek, iż skarżący jest w stanie uiścić bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny kwotę 21.750 zł. W każdym razie wniosek taki nie wypływa z zebranego w sprawie materiału, co świadczy o naruszeniu art. 141 par. 4 w zw. z art. 193 oraz z art. 197 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należy pamiętać, że wynikający z art. 141 par. 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obowiązek przedstawienia stanu sprawy oznacza nie tylko powinność przedstawienia przebiegu postępowania, ale przede wszystkim konieczność przytoczenia stanu faktycznego przyjętego przez Sąd. Przedstawienie stanu faktycznego niezgodnego z materiałem zawartym w sprawie stanowi naruszenie wspomnianego przepisu. Wracając do stanu faktycznego obecnie rozpatrywanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że jakkolwiek rację ma Sąd pierwszej instancji, iż osoba prowadząca działalność gospodarczą powinna brać pod uwagę potrzebę odłożenia jakiejś kwoty na ewentualne koszty postępowania sądowego, to jednak wysokość takiej kwoty powinna pozostawać w odpowiednich proporcjach do osiąganych dochodów oraz niezbędnych kosztów utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a także być zgodna z zasadami doświadczenia życiowego. Podobnie odmowa wiarygodności twierdzeniom strony, iż nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek wydatków związanych z postępowaniem sądowym nie zwalnia Sądu od oceny w jakiej części wydatki te mogłyby zostać poniesione bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny. O ile więc zgodzić się można z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, że skarżący powinien wykorzystać w pełni swoje możliwości zarobkowe oraz, że wykazane dochody nie uzasadniają zwolnienia strony od całości kosztów sądowych, to jednak do rozważenia pozostaje ocena, jaka część wpisu sądowego mogłaby obciążać skarżącego, bez naruszenia art. 246 par. 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 185 par. 1 w zw. z art. 197 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji postanowienia.