IV SA/Wa 159/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędziowie asesor WSA Anna Szymańska,, asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2005 r. sprawy ze skargi F. S.A. na decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie nacjonalizacji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] sierpnia 2004 r.; 2. zasądza na rzecz "F." S.A. z siedzibą w L. od Ministra Gospodarki i Pracy kwotę 440 zł (czterysta czterdzieści zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. Minister Gospodarki i Pracy utrzymał w mocy, na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a., swoją decyzję z dnia [...] sierpnia 2004 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] czerwca 1958 r., w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo- odbiorczego przedsiębiorstwa P., w części dotyczącej nieruchomości w Z. ul. [...] (dawniej [...]). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, iż przedsiębiorstwo P. przeszło na własność Państwa na mocy art. 2 ustawy z dnia 3 stycznia 1046 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.), zwanej dalej ustawą nacjonalizacyjną, jako przedsiębiorstwo poniemieckie. Przejęcie na własność Państwa przedsiębiorstwa zostało potwierdzone stosownym orzeczeniem Ministra Przemysłu i Handlu ogłoszonym w Monitorze Polskim Nr [...] z 1948 r. - wykaz [...] poz. [...]. Przejęcie składników przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo odbiorczym z dnia 11 września 1950 r. Zgodnie z protokołem, przejęciem objęto także nieruchomość położoną przy ul. [...] (dawniej [...]). W protokole wskazano, iż nieruchomość stanowi własność spadkobierców wymienionych w nim obywateli polskich. Nieruchomość ta została objęta w czasie wojny przez F. i włączona do jego przedsiębiorstwa bez tytułu prawnego. Protokół został zatwierdzony decyzją z dnia [...] czerwca 1958 r. wydaną na podstawie § 75 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U Nr 16, poz. 62 ze zm.). Minister podniósł, iż przepisy ustawy nacjonalizacyjnej nie zawierają regulacji, które pozwalałyby na objecie upaństwowieniem mienia nie należącego do przedsiębiorstwa podlegającego nacjonalizacji. Stąd, w ocenie organu, przejęcie nieruchomości stanowiącej własność spadkobierców obywateli polskich nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Na poparcie tej tezy przywołano orzeczenie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 21 marca 2001 r. (sygn. akt IV S.A. 2182/99). W tej sytuacji zdaniem Ministra zasadne było stwierdzenie nieważności decyzji o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego w części, w jakiej dotyczył on nieruchomości stanowiącej własność spadkobierców obywateli polskich. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniach od jego decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r., wniesionych przez aktualnych użytkowników wieczystych nieruchomości, której przejęcia dokonano w ocenie organu z rażącym naruszeniem prawa, wskazano, iż niesłuszny jest zarzut jakoby decyzja w przedmiocie zatwierdzenia protokołu wywołała nieodwracalne skutki prawne, co stanowiłoby przeszkodę dla stwierdzenia jej nieważności. W skardze F. S.A. wniosła o uchylenie decyzji Ministra Gospodarki i Pracy, jako niezgodnej z prawem. W skardze wywodzono, iż mylny jest pogląd organu orzekającego, jakoby w sprawie możliwe było stwierdzenie nieważności decyzji w przedmiocie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego, gdyż nie wywołała ona nieodwracalnych skutków prawnych. Zarzucono także, iż organ, w sentencji decyzji z [...] sierpnia 2004 r., nieprecyzyjnie określił, której działki geodezyjnej dotyczył protokół w części, w jakie stwierdzono nieważność decyzji o jego zatwierdzeniu. Skarżąca Spółka wniosła także o zwrot kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki i Pracy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu nie precyzyjnego określenia działki, której dotyczy decyzja Minister wskazał, iż jej aktualny numer ewidencyjny wskazany jest w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie z przyczyn w niej podniesionych. Sąd w związku z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Przedmiotem postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji jest ocena, czy określone rozstrzygniecie dotknięte jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. Przedmiotem postępowania nie jest natomiast powtórne rozstrzygnięcie sprawy załatwionej decyzją merytoryczną, a w szczególności dokonywanie w tym celu ustaleń faktycznych. W rozpatrywanej sprawie Minister stwierdził w części nieważność decyzji w przedmiocie zatwierdzenia protokołu zdawczo-obiorczego przejmowanego na własność Państwa przedsiębiorstwa poniemieckiego, z uwagi na wskazanie w tym protokole nieruchomości, która nie stanowiła własności przedsiębiorstwa, Organ uznał, iż decyzja w tym zakresie rażąco narusza prawo (art. 156 §. 1 pkt 2 K.p.a.) Pogląd w tym zakresie nie jest trafny. Możliwość stwierdzenia nieważności decyzji stanowi wyjątek od zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych wyrażonej w art. 16 K.p.a. Prowadzi to do wniosku, iż przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Dotyczy to również przesłanki stwierdzenia nieważności, jaką jest rażące naruszenie prawa. Koniecznym warunkiem dla ustalenia występowania tej przesłanki stwierdzenia nieważności jest stwierdzenie oczywistego charakteru naruszenia normy prawa materialnego przez organ orzekający w sprawie lub dokonanie przez ten organ oceny materiału dowodowego w sposób oczywiście sprzeczny ze zgromadzoną w aktach dokumentacją sprawy lub innymi oczywistymi faktami. W rozpatrywanej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca. Wbrew twierdzeniom organu orzekającego w przedmiocie nieważności, ustawa nacjonalizacyjna z 1946 roku nie określała jednoznacznie, iż przejęciu na własność Państwa mogą podlegać wyłącznie składniki przedsiębiorstwa stanowiące własność przedsiębiorcy je prowadzącego. Art. 2 i 6 ustawy, stanowiące podstawę nacjonalizacji przedsiębiorstwa w rozpatrywanym przypadku, wskazują jedynie zasadę przejmowania w całości przedsiębiorstw określonego rodzaju. Nie określają natomiast wprost, czy przejęciu podlegają także składniki majątkowe wchodzące w praktyce w jego skład lecz nie należące do właściciela nacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Wniosek, iż wolą ówczesnego prawodawcy było także przejmowanie na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej składników majątkowych nie stanowiących własności przedsiębiorcy, może natomiast wynikać z brzmienia § 75 ust. 2 rozporządzenia w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, w którym wskazano obowiązek ujawnienia w protokole przejęcia składników majątku włączonych do nacjonalizowanego przedsiębiorstwa a nie stanowiących jego własności. Równocześnie w ust. 3 zd. 2 tego paragrafu wyrażono zasadę wypłaty odszkodowań właścicielom tego mienia. Trzeba uwzględnić, iż zasada przejęcia na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej na rzecz Państwa także mienia nie stanowiącego własności nacjonalizowanego przedsiębiorstwa, o ile mienie to stanowiło faktycznie jego składniki, wyrażana była także w ówczesnym orzecznictwie (patrz orz SN z 4.07.1951 sygn. C 152/51 opubl. OSNCK 3/1953 poz. 63). Stanowisko takie wyrażane jest również we współczesnym orzecznictwie (patrz postan. SN z 25.07.2001 sygn. akt I CKN 1350/98, wyrok NSA z 14.05.1998 sygn. akt IV S.A. 628/98 opubl. LEX nr 45929). Trzeba przy tym mieć na uwadze, iż celem postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, w związku z rażącym naruszeniem prawa, nie może być ustalenie właściwej wykładni określonej normy prawnej a następnie ocena, czy badane rozstrzygnięcie pozostaje w zgodzie z wykładnią uznaną za najtrafniejszą. Celem postępowania jest natomiast rozważenie, czy normy prawnej nie zastosowano w sposób rażąco sprzeczny z jej oczywistym i jednoznacznym brzmieniem. Trzeba stwierdzić, iż ocena decyzji w przedmiocie zatwierdzenia protokołu, była dokonana przez Ministra w zaskarżonej decyzji, w kontekście odmiennej interpretacji przepisów ustawy nacjonalizacyjnej niż wskazana powyżej, z powołaniem się na wyrok NSA, w którym wyraził on stanowisko, iż przepisy ustawy nacjonalizacyjnej nie mogły stanowić podstawy do przejmowania mienia, które nie stanowiło własności nacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Decyzja została więc wydana z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Bowiem istniejąca w orzecznictwie, czy doktrynie rozbieżność, co do właściwej interpretacji określonej normy prawnej, która może być rozumiana wieloznacznie, wyklucza możliwości stwierdzenia nieważności decyzji z tej przyczyny, iż została ona wydana niezgodnie z jednym z prezentowanych poglądów. W takim przypadku, naruszenie prawa, nawet gdy uznać, iż nastąpiło, nie miało charakteru rażącego, w więc oczywiście widocznego. Równocześnie z ocenianego w sprawie materiału dowodowego, stanowiącego podstawę orzekania, nie wynika w sposób oczywisty aby nieruchomość stanowiąca własność spadkobierców obywateli polskich nie wchodziła w skład nacjonalizowanego przedsiębiorstwa według stanu prawnego na dzień wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej z 1946 r. Wniosek taki nie wynika przede wszystkim z protokołu. Stwierdzono w nim, iż w skład nacjonalizowanego przedsiębiorstwa wchodziła nieruchomość stanowiąca własność spadkobierców obywateli polskich położona przy ul. [...], dawniej [...] (str. 3 pkt A. ppk b) wskazując, iż nieruchomość ta została przejęta bez tytułu prawnego i włączona w skład przedsiębiorstwa przez jego ówczesnego niemieckiego właściciela. Z zebranego w sprawie materiału nie wynika więc aby przejęty majątek nie stanowił części nacjonalizowanego przedsiębiorstwa, a tym bardziej nie wynika to w sposób oczywisty, co nie pozwalało na stwierdzenie, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, iż przejęcie kwestionowanego mienia nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Wobec wskazanego przez Sąd braku przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie zatwierdzenia protokołu zdawczo- odbiorczego w zakresie nieruchomości przy ul. [...], poza zakresem oceny Sądu pozostają kwestie nieodwracalnych skutków prawnych, jakie ewentualnie wywołała decyzja w przedmiocie zatwierdzenia protokołu. Natomiast odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego nie precyzyjnego określenia w sentencji decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności, której nieruchomości oznaczonej geodezyjnie dotyczą obecnie jej skutki, należy stwierdzić, iż zarzut ten jest nietrafny. Nie jest to bowiem przedmiotem orzekania przez organ administracji w niniejszej sprawie. Minister oceniając legalność decyzji o zatwierdzeniu protokołu zdwczo-odbiorczego prawidłowo w sentencji decyzji odniósł się do opisu przejmowanych nieruchomości zawartych w tym protokole. Kwestie prawidłowego ustalenia, którym działkom geodezyjnym odpowiada ujęta w protokole nieruchomość miała znaczenie wyłącznie w zakresie prawidłowego ustalenia kręgu stron postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o zatwierdzeniu protokołu. Do kwestii tych odniósł się organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd administracyjny orzekając w niniejszej sprawie, oceniał wyłącznie legalność zaskarżonej decyzji. Nie jest on właściwy do oceny rozwiązań prawnych przyjętych w ustawie nacjonalizacyjnej oraz do orzekania w przedmiocie roszczeń, jakie przysługują właścicielom mienia przejętego w drodze przepisów o nacjonalizacji przemysłu. Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpatrując ponownie sprawę wszczętą na wniosek E. J. Minister Gospodarki i Pracy, w przypadku braku innych niż zgromadzone w aktach dowodów, iż znacjonalizowana nieruchomość, stanowiąca uprzednio własność obywateli polskich, nie wchodziła w sposób oczywisty w skład przedsiębiorstwa nacjonalizowanego, na dzień wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej z 1946 roku, uwzględni tę okoliczność wydając stosowną decyzję w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego w zakresie przedmiotowej nieruchomości.