I SA/Wa 1696/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie WSA Monika Nowicka (spr.) asesor WSA Sławomir Antoniuk Protokolant Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi W. R. i Z. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz W. R. kwotę 540 (pięćset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Wa 1696/04 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] Wojewoda [...] uchylił decyzję Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] orzekającą o zwrocie na rzecz Z. R. S. R., W. R. i Z. R. nieruchomości, stanowiącej działkę o numerze ewidencyjnym [...], o powierzchni [...] m 2, położonej w obrębie [...] w W. przy ul. [...] - i odmówił dokonania jej zwrotu. Jak wynika z akt sprawy Prezydent W. ustalił, że opisana na wstępie nieruchomość, stanowiąca pierwotnie własność K. R. i R.R, stała się własnością Skarbu Państwa na mocy aktu notarialnego Rep. Nr [...] z dnia [...] lipca 1977 r. zawartego w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz. U. Nr 10 poz. 64 z 1974 r./ i po odłączeniu z księgi wieczystej Kw nr [...] została ona ujawniona w księdze wieczystej Kw Nr [...]. Zgodnie z decyzją o lokalizacji inwestycji nr [...] z dnia [...] października 1975 r. wydaną przez Wydział Urbanistyki i Architektury Urzędu [...] nieruchomość przeznaczona została pod budowę osiedla mieszkaniowego wielorodzinnego "[...] ". Zgodnie natomiast z planem realizacyjnym zatwierdzonym decyzją nr [...] z dnia [...] września 1979 r. w/w działka przeznaczona była pod budowę szkoły z przedszkolem. Organ wskazał również, że w myśl art.136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ) poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 tejże ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, zaś zgodnie z art. 137 ust.1 nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu lub utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany. Podkreślono przy tym, iż przez zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu należy rozumieć nierozpoczęcie w ogóle lub niezrealizowanie przez podmiot, na którego rzecz nastąpiło wywłaszczenie celu, dla którego realizacji nieruchomość została wywłaszczona. Ponadto podniesiono, iż postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] października 1994 r. sygn. akt [...] stwierdzono, że spadek po R. R. nabyli synowie W. R. i Z. R., zaś z postanowienia tego samego Sądu z dnia [...] lutego 1996 r. sygn. akt[...] wynikało, że spadek po K. R. nabyły dzieci Z. R. i S. R. Osoby te wniosły wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości, który wpłynął do organu w dniu 21 listopada 1990 r. złożony przez W. R. i K. R. a następnie został poparty przez Z. R. i S. R. Pismem z dnia 6 lipca nr [...] Wydział Architektury Urzędu Gminy [...] poinformował Starostwo Powiatu W., że cel wywłaszczenia związany z decyzją nr [...] nie został zrealizowany na całości przedmiotowego terenu i w chwili obecnej jest on niezagospodarowany. Z kolei pismem z dnia [...] marca 2000 r. nr [...] Wydział Gospodarki Gruntami i Geodezji Urzędu Gminy W. poinformował, że działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] - będąca własnością Gminy W.- została oddana Spółdzielni Mieszkaniowej "[...] " w wieczyste użytkowanie /akt notarialny z dnia [...] grudnia 1999 r. Rep. [...] nr [...] , zaś w dniu 23 października 2001 r. Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...] " powiadomiła Prezydenta Miasta, że do tej pory nie otrzymała zawiadomienia z Sądu o ujawnieniu powyższego prawa w księdze wieczystej. W tych warunkach - stojąc na stanowisku, iż prawo użytkowania wieczystego - zgodnie z art. 27 ustawy o gospodarce nieruchomościami - wymaga ujawnienia w księdze wieczystej wpisem konstytutywnym i do czasu dokonania tego wpisu umowa notarialna zawarta pomiędzy Gminą W. a Spółdzielnią Mieszkaniową "[...] " jest skuteczna jedynie między jej stronami, nie dochodzi natomiast do powstania prawa rzeczowego skutecznego wobec wszystkich - organ I instancji, powołując się dodatkowo na wyniki oględziny nieruchomości przeprowadzonych w dniu 27 września 2002 r. przez rzeczoznawcę majątkowego, które wykazały, że przedmiotowy grunt jest istotnie niezabudowany, niezagospodarowany, porośnięty chwastami i położony w kompleksie innych niezabudowanych działek, orzekł o zwrocie spornej nieruchomości na rzecz spadkobierców byłych jej właścicieli. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...] " przedstawiając zaświadczenie nr [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego dla W., wydane na podstawie danych z księgi wieczystej Kw nr [...], stwierdzające, że w dniu 7 marca 2002 r. dokonany został wpis prawa wieczystego użytkowania przedmiotowej działki do dnia 23 grudnia 2098 r. na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "[...] ". Ponadto odwołująca się twierdziła także, że stanowisko Prezydenta W. odnośnie "zbędności" niniejszej nieruchomości na cel wywłaszczenia było nieprawidłowe. Rozpoznając sprawę w toku instancji odwoławczej Wojewoda [...] uznał, iż decyzja organu I instancji naruszała prawo. W dacie bowiem wydania przez Prezydenta Miasta decyzji, powyższa działka znajdowała się w wieczystym użytkowaniu Spółdzielni Mieszkaniowej "[...] ", a więc nie pozostawała w dyspozycji organów Państwa ani organów samorządowych. Brak było zatem podstaw do orzekania o jej zwrocie, co skutkowało uchyleniem decyzji Prezydenta i rozstrzygnięciem merytorycznym o odmowie uwzględnienia wniosku. Decyzja ta z kolei stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą wnieśli Z.R. i W. R. Skarżący wnosząc o jej uchylenie zarzucili organowi odwoławczemu naruszenie przepisów art.6, 7, 8 i 107 § 1 i 3 k.p.a. oraz art. 136, 137, 229 i 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W szczególności w skardze wskazano, że w przedmiotowej sprawie nie zachodziła sytuacja przewidziana przepisem art. 229 cytowanej ustawy bowiem ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na przedmiotowym gruncie nastąpiło w toku postępowania o zwrot nieruchomości i po dniu wejścia w życie tejże ustawy. W związku z powyższym – zdaniem skarżących – okoliczność, że aktualnie przedmiotowa nieruchomość jest przedmiotem użytkowania wieczystego Spółdzielni pozostaje bez wpływu na ich roszczenie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę – pod względem zgodności z prawem – zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Kontrola Sądu sprowadza się przy tym do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ponieważ w rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że Wojewoda [...], wydając zaskarżoną decyzję, naruszył prawo w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie, skutkowało to uchyleniem w/w decyzji. Wprawdzie Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w przytoczonej przez Wojewodę [...] w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, uchwale Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1993 r. sygn. akt III AZP 24/93, iż nie można orzec o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli ustanowione zostało na niej prawo użytkowania wieczystego, ale uszło uwagi organu, iż w dalszej części uzasadnienia tejże uchwały Sąd Najwyższy stwierdził, że w takiej sytuacji, zanim zostanie podjęta decyzja w sprawie zwrotu na rzecz byłego właściciela wywłaszczonej nieruchomości, powinno uprzednio nastąpić uregulowanie stanu stosunków prawnych na nieruchomości w taki sposób, aby organ administracji miał w swoim władaniu nieruchomość, którą będzie mógł rozporządzać w wykonalnej realnie decyzji o zwrocie nieruchomości. W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy wypowiedział się nawet tak daleko, że wyraził zapatrywanie, iż w razie wystąpienia przesłanek warunkujących zwrot wywłaszczonej nieruchomości, to na organach winien spoczywać ciężar doprowadzenia do stanu prawnego, w którym "staną się one na powrót organami rzeczywiście władającymi nieruchomością". W związku z powyższym orzeczenie o uchyleniu decyzji I instancji uwzględniającej wniosek o zwrot nieruchomości i orzeczenie o odmowie jej zwrotu należało uznać w tych warunkach za co najmniej przedwczesne. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nie odniósł się w żaden sposób do zarzutów Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" dotyczących kwestii zbędności przedmiotowej nieruchomości, zatem Sąd orzekając w niniejszej sprawie nie mógł zająć w tej materii żadnego stanowiska, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że problem ten jest nadal otwarty. Przy ponownym zatem rozpoznaniu sprawy Wojewoda [...] winien przede wszystkim rozpatrzeć zgłoszone w odwołaniu przez Spółdzielnię powyższe zarzuty. W sytuacji, gdyby okazało się, że były one nietrafne, winny być podjęte działania mające na celu wzruszenie istniejącego na nieruchomości prawa użytkowania wieczystego ustanowionego na rzecz Spółdzielni i w okresie od momentu ich podjęcia do czasu ich zakończenia postępowanie o zwrot nieruchomości winno ulec zawieszeniu na zasadzie przepisu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Przez powyższe działania należy rozumieć np. albo wystąpienie przez organ lub strony do sądu powszechnego z powództwem o unieważnienie umowy o ustanowieniu prawa wieczystego użytkowania na rzecz Spółdzielni jako ustanowionego z naruszeniem przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami regulujących kwestię zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2002 r. sygn. akt III CKN 543/00 LEX nr 54361) lub poprzez wystąpienie przez strony z powództwem o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2002 r. sygn. akt III CKN 38/01 OSNC z 2003 r. nr 2, poz.27). W ostatnim z wymienionych wyroków Sąd Najwyższy wyraził bowiem pogląd, że z powództwem o uzgodnienie treści księgi wieczystej może wystąpić zarówno ten, komu przysługuje prawo nie wpisane do księgi jak i ten kto ma interes prawny w tym, aby prawo innej osoby zostało wpisane do księgi wieczystej. Biorąc zatem powyższe pod uwagę Sąd – z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. W związku z art. 152 i 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – orzekł jak w sentencji.