II OSK 109/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki, Sędziowie NSA Maria Czapska-Górnikiewicz (spr.), Barbara Gorczycka-Muszyńska, Protokolant Anna Wieczorek, po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Spółdzielni Mieszkaniowej "S." w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 września 2004 r. sygn. akt I SA 2550/02 w sprawie ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej "S." w [...] na decyzję Ministra Kultury z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wpisania do rejestru zabytków uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 września 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Spółdzielni Mieszkaniowej "S." w [...] na decyzję Ministra Kultury z dnia [...] uchylającą decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] r. w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków województwa [...] terenu dawnego [...] i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia przez [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. W uzasadnieniu tego wyroku stwierdzono, że skarżąca Spółdzielnia Mieszkaniowa "S." w [...] nie jest legitymowana do złożenia skargi do sądu administracyjnego od decyzji Ministra Kultury z dnia [...], gdyż nie wykazała swego interesu prawnego w przedmiotowej sprawie, co jest przesłanką konieczną do wniesienia skargi, stosownie do treści art. 50 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sąd wskazał, iż postępowanie administracyjne zakończone zaskarżoną decyzją Ministra Kultury toczyło się z zastosowaniem przepisów ustawy z 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury (Dz. U. z 1999 r. Nr 98, poz. 1150 ze zm.). Przepisy tej ustawy określały krąg podmiotów, które winny brać udział w postępowaniu administracyjnym toczącym się o wpis dobra kultury do rejestru zabytków. Stronami takiego postępowania, zgodnie z treścią przepisów w/w ustawy mogły zostać podmioty wskazane w art. 14 ustawy o ochronie dóbr kultury. Nadto Sąd I instancji stwierdził, iż podmiotami takiego postępowania mogą być również właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości, na której znajduje się określone dobro kultury podlegające wpisowi do rejestru zabytków. Wobec tego, że teren objęty treścią zaskarżonej decyzji, stosownie do jednoznacznych oświadczeń pełnomocnika Spółdzielni Mieszkaniowej "S." w [...] nie był i nie jest przedmiotem własności oraz nie został oddany tejże Spółdzielni w użytkowanie wieczyste, to tym samym stronie skarżącej nie przysługuje uprawnienie do złożenia skargi na przedmiotową decyzję. W skardze kasacyjnej pełnomocnik Spółdzielni Mieszkaniowej "S." w [...] zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego t.j. art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie dóbr kultury z dnia 15 lutego 1962 r. w zw. z art. 233 kodeksu cywilnego przez niewłaściwą interpretację; naruszenie art. 5 pkt 7 i 8 Prawa budowlanego z 1994 r. (Dz. U. Nr 89, poz. 414 ze zm.) w zw. z art. 233 kodeksu cywilnego przez ich niezastosowanie; a w rezultacie powyższych naruszeń, naruszenie przepisów postępowania t.j. art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) mające istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż Sąd I instancji błędnie zinterpretował art. 14 ustawy o ochronie dóbr kultury, obowiązującej w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Strona skarżąca podniosła, iż przepis ten nie określa podmiotów wyłącznie uprawnionych do udziału w postępowaniu o wpis do rejestru zabytków, lecz wskazuje jedynie, jakie podmioty są uprawnione do wystąpienia z wnioskiem o wszczęcie takiego postępowania. Zdaniem strony skarżącej sąd pominął inne aspekty sprawy, w tym ten, który wynika z pojęcia i zakresu użytkowania wieczystego gruntu (art. 233 kc). O istnieniu interesu prawnego Spółdzielni Mieszkaniowej "S." w [...] w przedmiotowej sprawie stanowi okoliczność, że teren będący w użytkowaniu wieczystym tej Spółdzielni sąsiaduje z terenem, który może być wpisany do rejestru zabytków, a strona skarżąca zamierza na oddanym jej w użytkowanie terenie zrealizować inwestycję mieszkaniową. Interes prawny Spółdzielni wynika też w jej ocenie z art. 5 pkt 7 i 8 Prawa budowlanego, gdyż wpis terenu [...] do rejestru zabytków ma znaczenie dla realizacji inwestycji na terenie nieruchomości, której dysponentem jest Spółdzielnia Mieszkaniowa "S." w [...]. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zarzuty skargi kasacyjnej w części uznać trzeba za zasadne. Nie jest trafny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący niezastosowania w przedmiotowej sprawie przepisów art. 5 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane w zw. z art. 233 kc. Przepis art. 5 pkt 7 i 8 Prawa budowlanego stanowi, iż obiekt budowlany wraz ze związanymi z nim urządzeniami budowlanymi należy projektować i budować zapewniając "...ochronę obiektów wpisanych do rejestru zabytków oraz obiektów objętych ochroną konserwatorską"... i zapewniając temuż obiektowi "..odpowiednie usytuowanie na działce budowlanej". Tak więc powyższy przepis dotyczy obiektu realizowanego, a nie znajdującego się na działce sąsiedniej, tym samym stwierdzić trzeba, że przepis ten dotyczy kwestii nie będących przedmiotem rozstrzygania w przedmiotowej sprawie, wobec tego nie było możliwe jego stosowanie w niniejszym postępowaniu. Natomiast za zasadny należy uznać przedstawiony we wniesionej skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego, polegający na błędnej wykładni art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie dóbr kultury z 15 lutego 1962 r. w zw. z art. 233 kc oraz naruszenia przepisów postępowania t. j. art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) mającego istotny wpływ na wynik. Stosownie do treści przepisu art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie dóbr kultury wpis dobra kultury do rejestru zabytków może być dokonany na wniosek właściciela dobra kultury, jego użytkownika, bądź właściwego organu powiatu lub gminy. Przepis ten w sposób enumeratywny wymienia podmioty, które mogą zainicjować postępowanie w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków. Natomiast przepis ten nie wyklucza z udziału w postępowaniu, którego przedmiotem jest wpisanie do rejestru zabytków dobra kultury nieruchomego innego podmiotu, który wykaże posiadanie własnego interesu prawnego. Nie jest trafna argumentacja prawna Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w celu uzasadnienia braku posiadania przez Spółdzielnię Mieszkaniową "S." w [...] legitymacji do wniesienia skargi w niniejszej sprawie. Należy bowiem mieć na uwadze że dyspozycje zawarte w przepisach ustawy o ochronie dóbr kultury ( obecnie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami) na właściciela, użytkownika wieczystego nieruchomości sąsiadujących z terenem wpisanym do rejestru zabytków nakładają realne i bezpośrednie obowiązki. Źródłem tych obowiązków są przepisy ustawy o ochronie dóbr kultury t. j. przepisów stanowiących podstawę prawną rozstrzygania w przedmiotowej sprawie. Zgodnie z przepisem art. 27 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy o ochronie dóbr kultury (Dz. U. z 1999 r. Nr 98, poz. 1150 ze zm.) ochroną prawną objęty jest nie tylko sam zabytek, ale i jego otoczenie i bez zezwolenia wojewódzkiego konserwatora nie można przerabiać, odnawiać, rekonstruować, konserwować, zabudowywać, odbudowywać, zdobić, uzupełniać, rozkopywać ani dokonywać żadnych innych zmian w stosunku do obiektów znajdujących się w sąsiedztwie zabytku ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8.10.2002r.III RN 175/01 M. Prawn. 2002/21/964 ). W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że teren objęty decyzją Ministra Kultury z dnia [...] sąsiaduje z terenem skarżącej Spółdzielni Mieszkaniowej "S." w [...]. Skarżąca realizując swe ustawowe zadania tj. budując obiekty będzie nie uprawniona, ale zobowiązana do przestrzegania wszystkich tych norm prawnych, które na nią jako użytkownika wieczystego nieruchomości sąsiadującej z nieruchomościami objętymi wpisem do rejestru zabytków nakłada ustawa o ochronie dóbr kultury, a przepis art. 27 ust. 3 ustawy w szczególności (obecnie art. 36 ust. 1 pkt 2 i art. 43 pkt 2 ustawy z dnia 23. 07.2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - Dz. U. Nr 162 poz. 1568 ze zm.). Okoliczności powyższe sprawiają, że nie sposób odmówić skarżącej Spółdzielni Mieszkaniowej "S." w [...] posiadania interesu prawnego w sprawie, której przedmiotem jest wpis do rejestru zabytków obszaru sąsiadującego z nieruchomością, której wieczystym użytkownikiem jest skarżąca. Zważywszy na to, iż legitymację do złożenia skargi do Sądu oparto na kryterium interesu prawnego, co oznacza, że ze skargą może wystąpić, co do zasady, podmiot, który wykaże "związek między chronionym przez przepisy prawa materialnego interesem prawnym, a aktem lub czynnością organu administracji publicznej" (Chróścielewski Wojciech artykuł Wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego PiP 2004/3/63) to stwierdzić trzeba, że skarżąca wykazała posiadanie legitymacji stosownie z wymogiem zawartym w art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) do wniesienia skargi w niniejszej sprawie. Okoliczność, iż skarżąca Spółdzielnia posiada przymiot strony w niniejszym postępowaniu czyni koniecznym rozpatrzenie skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zważywszy na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok na podstawie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.