I SA/Gl 1635/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w następującym składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej Sędzia NSA Przemysław Dumana Asesor WSA Teresa Randak/spr./ Protokolant Magdalena Nowacka po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi T. Ś. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych uchyla zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C. odmówił uwzględnienia zarzutów zgłoszonych przez T. Ś. w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie zajęć o numerach od [...] do [...]. Jak wskazał organ egzekucyjny T.Ś. zalegał z tytułu nieopłaconych składek: - na ubezpieczenie społeczne za okres od [...] 1999 r. do [...] 2004 r. w kwocie [...] zł. wraz z kosztami egzekucyjnymi i kosztami upomnienia, - ubezpieczenia zdrowotne za okres od [...] 1999 r. do [...] 2004 r. w kwocie [...] zł. wraz z kosztami egzekucyjnymi, - Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za w/w okres w kwocie [...] zł. wraz z kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny podniósł, że z tytułu powyżej wymienionych zaległości dokonał w dniu [...] 2004 r. zajęcia rachunku bankowego dłużnika w trybie art. 19 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. Nr 110 z 2002 r., poz. 968 z późn. zm.). Odnosząc się do zgłoszonego przez dłużnika zarzutu naruszenia przez organ art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tj. prowadzenia egzekucji pomimo braku wymagalności obowiązku, organ egzekucyjny podniósł, że postanowieniem z dnia [...] r. wierzyciel ( ZUS) odmówił uwzględnienia zarzutów, wskazując, że decyzja z dnia [...] r. nr [...] Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została uchylona na skutek wniesionego przez stronę odwołania decyzją z dnia [...] r. nr [...], jednakże przyczyną uchylenia było objęcie w decyzji z dnia [...] r. całej kwoty zadłużenia łącznie z kwotą objętą postępowaniem restrukturyzacyjnym, a postępowanie egzekucyjne dotyczyło tylko okresu nie objętego postępowaniem restrukturyzacyjnym tj. od [...] 2002 r. do [...] 2004 r. Powołując się na treść art. 6 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dyrektor ZUS-u podniósł, że ciąży na nim jako organie egzekucyjnym obowiązek dochodzenia należnych składek, bowiem bezczynność podlega zaskarżeniu przez podmiot, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonywania ciążących na organie obowiązków. Od postanowienia T. Ś. złożył zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w K., wnosząc o uwzględnienie zarzutów i zmianę zaskarżonego postanowienia. Strona podniosła, że zajęcia rachunku bankowego dokonano na podstawie tytułów wykonawczych, wystawionych na podstawie decyzji Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...], następnie uchylonej przez ten organ, wskutek wniesionego odwołania. Uchylając wskazaną decyzję umorzono postępowanie, a więc także postępowanie w odniesieniu do należności nie objętych postępowaniem restrukturyzacyjnym, zatem organ nie był uprawniony do prowadzenia postępowania egzekucyjnego, w oparciu o tytułu wykonawcze, które dotyczyły wyeliminowanej z obrotu prawnego decyzji. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jak wskazał organ odwoławczy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Odział w C. wystawił w dniu [...] 2004 tytuły wykonawcze od numeru [...] do [...] obejmujące zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od [...] 2002 r. do [...] 2004 r. i skierował je do organu egzekucyjnego tj. Dyrektora Oddziału ZUS w C.. Wystawienie tytułów wykonawczych poprzedzone zostało doręczeniem zobowiązanemu upomnienia z dnia [...] 2004 r. W tym samym dniu organ egzekucyjny nadał tytułom wykonawczym klauzule wykonalności, a następnie zawiadomieniami o zajęciach dokonał zajęcia rachunku bankowego T. Ś. w "A" S.A. Oddział w C.. Pismem z dnia [...] 2004 r. nr [...] Bank "A" zwrócił przedmiotowe zajęcie, informując jednocześnie, że rachunek bankowy zobowiązanego został zamknięty. Zawiadomienie o zajęciach wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczone zostały na adres zobowiązanego, do rąk H. Ś., w dniu [...] 2004. Zobowiązany złożył zarzuty do prowadzonego postępowania, które nie zostały uwzględnione przez wierzyciela tj. Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych na tej podstawie wydał postanowienie o odmowie uwzględnienia zarzutów. Dyrektor Izby Skarbowej, powołując się na treść art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, podniósł, że zarzuty zgłoszone przez dłużnika na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowisku wierzyciela, z tym że stanowisko wierzyciela w zakresie zarzutów określonych w pkt 1-5 jest dla organu egzekucyjnego wiążące. W niniejszej sprawie, dłużnik zgłosił zarzut w trybie art. 33 ust. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a wierzyciel odmówił uwzględnienia zarzutu, zatem postanowienie organu egzekucyjnego uwzględniające to stanowisko nie narusza prawa. Organ wskazał ponadto, że organ nadzoru, jakim w postępowaniu egzekucyjnym jest Dyrektor Izby Skarbowej nie posiada uprawnienia do wzruszania stanowiska wierzyciela i z tych też przyczyn organ utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżący ponownie podniósł, że organ egzekucyjny, dokonał zajęcia rachunku bankowego, bez podstawy prawnej, albowiem decyzja, na którą powołał się organ w tytule wykonawczym, została uchylona, a postępowanie w sprawie umorzone. Skarżący wskazał ponadto, że doręczone upomnienie także dotyczyło uchylonej decyzji, a zatem nie mogło – wbrew twierdzeniu organu odwoławczego – stanowić podstawy postępowania egzekucyjnego. Zdaniem skarżącego, powinna być wydana nowa decyzja określająca wielkość zobowiązania, następnie w przypadku jej niewykonania doręczone upomnienie i dopiero organ mógł wystawić tytuł wykonawczy i prowadzić postępowanie. Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie zarzutów i uznania ich za zasadne, a ponadto o wstrzymanie prowadzonej egzekucji do czasu rozpatrzenia sprawy przez Sąd. Dyrektor Izby Skarbowej, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd rozważył co następuje. Skarga jest zasadna i z tej też przyczyny zasługuje w całości na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem legalności, a więc zgodności działań administracji z obowiązującym prawem. W sytuacji, gdy sąd administracyjny stwierdzi, iż wydane rozstrzygnięcie narusza prawo, to zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.) uchyla je w części lub całości. Uchylenie orzeczenia następuje w przypadku, gdy wystąpiło naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, postanowienie organu odwoławczego zawiera uchybienia, które uzasadniają jego uchylenie. Kwestię sporną w niniejszej sprawie stanowi interpretacja przepisu art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a w konsekwencji zasadność prowadzenia przez organ postępowania egzekucyjnego. W rozpatrywanej sprawie analizę prawną należy poprzedzić ustaleniem stanu faktycznego, gdyż postanowienia organów oparto na stanie nie znajdującym oparcia w zgromadzonym materiałem dowodowym . Z przedłożonych Sądowi akt wynika, że tytuły wykonawcze zostały wydane na podstawie deklaracji złożonych przez zobowiązanego. Zauważyć należy, że deklaracje te nie zostały załączone do akt, co wydaje się logiczne w świetle uzasadnienia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...], z którego wynika, że przyczyną uchylenia decyzji z dnia [...] r. było nie złożenie przez płatnika deklaracji rozliczeniowych za okres od [...] 2000 r. do [...] 2004 r. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika natomiast, że egzekucja była prowadzona w oparciu o wskazaną decyzję z dnia [...] r., uchyloną tylko w części obejmującej zaległości z tytułu restrukturyzacji części zaległości. Decyzja ta była jednak uchylona w całości, co wynika w sposób bezsporny zarówno z rozstrzygnięcia, jak i uzasadnienia decyzji z dnia [...] . Rację ma zatem skarżący wskazując, że w obrocie prawnym nie istniał tytuł wykonawczy, która mógł stanowić podstawę tytułu egzekucyjnego, a zatem nie było też podstaw do prowadzenia postępowania egzekucyjnego, albowiem postępowanie to może być prowadzone tylko w przypadku, gdy obowiązki zobowiązanego wynikają z: a) decyzji lub postanowień właściwych organów, b) deklaracji rozliczeniowej złożonej przez płatnika składek na ubezpieczenie społeczne. W rozpatrywanej sprawie zobowiązany nie złożył deklaracji rozliczeniowej, nie istniała też w obrocie prawnym decyzja określająca obowiązki zobowiązanego, co zostało wcześniej wykazane, a zatem nie było też podstaw do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Przechodząc do oceny prawnej, na wstępie należy zauważyć, że miał rację organ egzekucyjny podnosząc w uzasadnieniu, że związany był stanowiskiem wierzyciela na podstawie art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, jednakże w swych rozważaniach pominął przepis art. 29 tej ustawy, który nakłada na organ egzekucyjny obowiązek badania z urzędu dopuszczalności prowadzenia egzekucji. Nie ulega wątpliwości, że badanie to obejmuje m.in. badanie tytułu wykonawczego, a zwłaszcza jego formalnych wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 ustawy. W rozpatrywanej sprawie, jak wykazano wcześniej, prowadzenie egzekucji była niedopuszczalne, bowiem tytuł wykonawczy został wystawiony w oparciu o nieistniejące deklaracje. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodnego w pełni uprawniony jest - zdaniem Sądu - wniosek, że organ prowadził postępowanie w oderwaniu od dokumentacji i dowodów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie. Uwaga ta dotyczy także organu nadzoru, który powtórzył w uzasadnieniu rozstrzygnięcia argumentację organu egzekucyjnego, nie dokonując oceny załączonych tytułów wykonawczych. Na marginesie Sąd zauważa, że nie jest prawdziwe twierdzenie Dyrektora Izby Skarbowej zawarte w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, iż jako organ nadzoru nie posiada kompetencji do wzruszania stanowiska wierzyciela. Stanowisko takie uzasadnione jest, na podstawie art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej w odniesieniu do organu egzekucyjnego, a nie organu nadzoru, który z mocy prawa otrzymał uprawnienie na podstawie art. 23 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji do sprawowania kontroli nad przestrzeganiem przepisów ustawy zarówno przez wierzycieli, jak i organy egzekucyjne. Wyprowadzony zatem przez organ wniosek jest sprzeczny z określonym w tym przepisie obowiązkiem organu. Zaprezentowany przez organ nadzoru wniosek w konsekwencji podważa istotę postępowania odwoławczego, którego celem jest kontrola zgodności z prawem zaskarżonych rozstrzygnięć i nie znajduje żadnego uzasadnienia, ani w świetle zacytowanego przepisu, ani też kodeksu postępowania administracyjnego, który ma zastosowanie do postępowania egzekucyjnego, w zakresie nieuregulowanym w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji na podstawie art. 18 tej ustawy. Reasumując, Sąd uznaje, że w sprawie doszło do naruszenia art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, bowiem egzekucja była prowadzona pomimo nieistnienia obowiązku, gdyż zobowiązany nie złożył deklaracji, stanowiących podstawę wystawionych tytułów wykonawczych, a ponadto, obowiązek ten nie wynikał też z decyzji, albowiem decyzja z dnia [...] r. została w całości uchylona przez organ drugiej instancji. To ostatnie spostrzeżenie istotne jest z punktu uzasadnienia rozstrzygnięcia organu nadzoru, a wskazującego, że podstawą prowadzenia postępowania egzekucyjnego była nieistniejąca, bo uchylona, decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] r. Biorąc zatem pod uwagę opisany stan faktyczny orzeczono o uchyleniu zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 z póź. zm.).