IV SA/Wa 49/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Otylia Wierzbicka, Sędziowie asesor WSA Anna Szymańska (spr.), asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Anna Nader, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 sierpnia 2005 r. przy udziale - sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2004 r.; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz K. M. kwotę 450,00 zł (czterysta pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postepowania sądowego. Decyzją z dn. [...].09.2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. po rozpoznaniu wniosku K. M. o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji Naczelnika Gminy H. Nr [...] z dn. [...].02.1977 r., którą przejęto na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń nieruchomość rolną o obszarze 0,52 ha bez budynków, stanowiącą działki nr [...], [...] i [...] – umorzyło postępowanie nieważnościowe. W uzasadnieniu podniesiono, że [...] lipca 1944 r. W. M. aktem notarialnym nabyła niezabudowaną nieruchomość gruntową składającą się z trzech działek nr [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 5790 m ² położoną we wsi H. gm. O. Postanowieniem z dn. [...].12.1966 r. Sąd Powiatowy [...] stwierdził, że spadek po zmarłej [...].11.1966 r. W. M. nabył brat W. M. w całości. Sąd w powyższym orzeczeniu nie orzekł o dziedziczeniu należącego do spadku gospodarstwa rolnego. Decyzją Naczelnika Gminy H. z dn. [...].02.1977 r., Nr [...] przejęto na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń nieruchomość rolną o obszarze 0,52 ha stanowiącą działki nr [...], [...] i [...] zapisaną w rejestrze ewidencji gruntów wsi H. na nazwisko W. M. Postanowieniem z dn. [...].05.2001 r. Sąd Rejonowy [...] stwierdził, że spadek po zmarłym w dn. [...].11.2000 r. W. M. na podstawie ustawy nabyli żona K. M. oraz syn K. M. po ½ części. Postanowieniem natomiast z dn. [...].09.2003 r. ten sam Sąd stwierdził, że spadek po zmarłej w dn. [...].09.2002 r. K. M. nabyły jej dzieci K. M. i M. H. po ½ części. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji przejmującej nieruchomość we wsi H. wystąpił K. M., twierdząc, iż została ona wydana bez podstawy prawnej, bowiem w świetle rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 28.11.1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (tj. Dz. U. z 1972 r., Nr 31, poz. 215 ze zm.) wskazana nieruchomość rolna nie stanowiła gospodarstwa rolnego. W związku z powyższym wnioskiem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. stwierdziło wszczęcie postępowania nieważnościowego na żądanie strony. Kolegium podniosło, iż postępowanie nieważnościowe wszczyna się m.in. na żądanie strony. W rozumieniu art. 28 kpa stroną jest podmiot, którego własny interes prawny lub obowiązek wynikający z powszechnie obowiązujących przepisów staje się "przedmiotem prawnej ingerencji" w postępowaniu administracyjnym. Na dzień otwarcia spadku po W. M. tj. [...].11.1966 r. obowiązywało wyżej wskazane rozporządzenie Rady Ministrów z dn. 18.12.1964 r., które definiowało pojęcie "nieruchomości rolnej" i "gospodarstwa rolnego". Za gospodarstwo rolne przepisy uznawały wszystkie należące do tej samej osoby nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą z budynkami, urządzeniami i inwentarzem, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa. Brak któregokolwiek ze składników nie świadczył o tym, że pozostałe nie stanowią gospodarstwa rolnego. Do dziedziczenia nieruchomości rolnej będącej własnością W. M. znajdują zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 1066 kc w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku wymienia się osobno spadkobierców dziedziczących gospodarstwo rolne oraz ich udziały. W ocenie organu żadne z przedłożonych postanowień spadkowych nie reguluje dziedziczenia gospodarstwa rolnego, w szczególności orzeczenie spadkowe po W. M. Nie zostało zatem wykazane, iż K. M. jest spadkobiercą przedmiotowej nieruchomości rolnej. Nie przysługuje mu wobec tego legitymacja do żądania stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu działek na własność Państwa. Wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dn. [...].10.2004 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powtórzono wywody zawarte w poprzednio wydanym rozstrzygnięciu. Dodatkowo Kolegium podniosło, iż K. M. w celu wykazania, iż jako strona może występować z wnioskiem o stwierdzenie nieważności winien wystąpić uprzednio o uzupełnienie postanowienia spadkowego w przedmiocie dziedziczenia gospodarstwa rolnego. W skardze do sądu administracyjnego K. M. reprezentowany przez pełnomocnika wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 28 kpa poprzez przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje przymiot strony. W uzasadnieniu podniesiono, iż bezspornym jest, że w skład majątku W. M. wchodziła niezabudowana nieruchomość gruntowa składająca się z trzech działek o łącznej powierzchni 5.790 m². W ocenie skarżącego wątpliwy jest status tej nieruchomości jako gospodarstwa rolnego i ta okoliczność stanowi podstawę złożonego wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Sąd z urzędu bada czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne. Zaniechanie rozstrzygnięcia w tym przedmiocie mogło być spowodowane tym, iż Sąd spadku uznał, iż przedmiotowa nieruchomość nie stanowi gospodarstwa rolnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o oddalenie skargi, zajmując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, a podniesiony w niej zarzut naruszenia przepisów postępowania administracyjnego należy uznać za trafny. Zgodnie z art. 157 § 2 kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Strona, w rozumieniu kpa jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Organ badając legitymacje K. M. do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dn. 15 lipca 1961 r. zmieniającej ustawę z dn. 13.07.1957 r. o zmianie dekretu z dn. 18.04.1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. nr 32, poz. 161) oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 05.08.1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198) doszedł do wniosku, iż osoba ta nie ma interesu prawnego. Wnioskodawca bowiem nie wykazał, iż jest spadkobiercą również w zakresie gospodarstwa rolnego. W ocenie Kolegium nie jest wystarczające do wykazania przymiotu strony postanowienie spadkowe ustalające jedynie zakres dziedziczenia ogółu praw i obowiązków spadkodawcy. Koniecznym jest wywiedzenie, iż K. M. nabył uprawnienie spadkobiercy również w części gospodarstwa rolnego. W tym celu niezbędne jest przedłożenie postanowień spadkowych, które w odrębnym punkcie zawierałyby rozstrzygnięcie dotyczące dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Takich zaś orzeczeń wnioskodawca nie złożył do akt administracyjnych. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżący winien wystąpić do sądu powszechnego o uzupełnienie w tym zakresie postanowień spadkowych. W ocenie Sądu wyżej zaprezentowany pogląd prawny odnośnie braku interesu prawnego wnioskodawcy w wystąpieniu z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości rolnej co do zasady jest trafny. Niewątpliwie bowiem spadkobierca byłego właściciela przejętej nieruchomości ma interes prawny, a zatem może być stroną w postępowaniu nadzwyczajnym obejmującym jako swój przedmiot decyzję, na mocy której przejęto ową nieruchomość. Ponieważ przejęto nieruchomość rolną (zamiennie posługiwano się pojęciem "gospodarstwa rolnego"), występujący o wszczęcie postępowania nieważnościowego winien wykazać, iż dziedziczy także tę nieruchomość rolną (gospodarstwo). W niniejszej sprawie jednak wniosek o stwierdzenie nieważności opiera się na zarzucie rażącego naruszenia prawa, które to naruszenie polegało na tym, iż została przejęta nieruchomość, która nie stanowiła gospodarstwa rolnego. Przepisy zaś, na podstawie których własność nieruchomości przeszła na rzecz Państwa wymagały, aby stanowiła ona po pierwsze gospodarstwo rolne, a po drugie, aby gospodarstwo to zostało opuszczone w rozumieniu § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 05.08.1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198). Skoro wnioskodawca wywodzi, iż przejęte działki gruntu nie stanowiły gospodarstwa rolnego i na tej przesłance opiera zarzut rażącego naruszenia prawa przy wydaniu decyzji o ich przejęciu, nie jest możliwe zobowiązanie go do udowodnienia, iż w ogóle gospodarstwo rolne wchodziło w skład spadku po W. M. Przedkładając bowiem postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku zawierające odrębne rozstrzygnięcie co do gospodarstwa rolnego, skarżący jednocześnie wykazałby fakt, co do której wywodzi, iż nigdy nie miał miejsca. W tej sytuacji należało przyjąć, iż K. M. ma interes prawny w zainicjowaniu przedmiotowego postępowania nieważnościowego, a jego podstawy materialnej należy upatrywać w nabyciu ogółu praw i obowiązków z tytułu spadkobrania po W. M. Z powyższych względów Sąd uznał, iż rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. jest wadliwe. Niezależnie od błędnego przyjęcia, iż wnioskodawca nie ma przymiotu strony, rozstrzygnięcie jest wadliwe procesowo. Otóż w postępowaniu nieważnościowym stwierdzenie przez organ, iż wnioskodawca nie ma przymiotu strony skutkuje stosownie do art. 157 § 3 kpa wydaniem decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania, nie zaś jego umorzeniem. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) ustawy z dn. 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak na wstępie. O kosztach orzeczono na mocy art. 200 i 205 § 2 powołanej wyżej ustawy.