II FZ 554/05

Dnia 30 września 2005 roku Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Izba Finansowa Wydział II w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka po rozpoznaniu w dniu 30 września 2005 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2005 roku sygn. akt III SA/Wa 593/05 przyznające M. P. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego ponad kwotę 50 zł i odmawiające przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia [...] [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie restrukturyzacji zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia p o s ta n a w i a: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2005r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał stronie skarżącej-M. P. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego ponad kwotę 50 zł, w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Ustalił, iż skarżący jest trakcie leczenia i ma orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy. Otrzymuje rentę w wysokości 881,12 zł, przy czym po potrąceniu podatku i alimentów na jego potrzeby pozostaje mu 281,29 zł miesięcznie. Na jego utrzymaniu pozostaje córka ( uczennica technikum), która otrzymuje świadczenie rodzinne w wysokości 213 zł. Mieszka w mieszkaniu kwaterunkowym o powierzchni 56,17 m 2. Ponadto posiada wyposażenie pracowni dziewiarsko-krawieckiej i surowce o wartości 12 688,44 zł. W ocenie Sądu obecna sytuacja materialna strony uzasadnia jedynie częściowe zwolnienie jej od wpisu sądowego. Sąd stwierdził, iż dochody skarżącego pozostają na niskim poziomie ( wynoszą one wraz ze świadczeniem córki ok. 500 zł). Mimo to nie można uznać, iż strona nie może ponieść żadnych kosztów postępowania, które na tym etapie ograniczają się do kwoty 100 zł wpisu od skargi. Skarżący posiada bowiem wyposażenie pracowni, którym może dysponować, a zatem ma źródło, z którego może pozyskać wymagane środki finansowe. Argumentując odmowę przyznania pełnomocnika z urzędu Sąd wskazał, iż na obecnym etapie postępowania wniosek strony jest niezasadny. Ze składanych przez stronę pism widać, iż skarżący jasno formułuje swe wnioski, posiadając w tym zakresie znaczną wiedzę o obowiązujących przepisach prawa. Ponadto specyfika postępowania sądowoadministracyjnego charakteryzuje się tym, iż Sąd rozstrzyga o legalności podjętego przez organ administracyjny aktu na podstawie całego materiału zebranego w sprawie, nie będąc jednakże związanym granicami skargi i jej wnioskami. Na tym etapie przyznanie pełnomocnika jest zatem niezasadne, natomiast treść niniejszego rozstrzygnięcia nie przesądza o braku możliwości złożenia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Z tych względów na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 2 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uwzględnił wniosek o udzielenie prawa pomocy tylko w zakresie zwolnienia od wpisu ponad kwotę 50 zł. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego zmianę i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym alternatywnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. Skarżący podniósł, iż złożone przez niego oświadczenie o stanie majątkowym w sposób jednoznaczny wskazuje, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych. Otrzymywane przez niego dochody nie pozwalają mu na utrzymanie dwóch osób, dokonanie wszystkich płatności oraz utrzymanie dotychczasowego miejsca zamieszkania. Tak trudna sytuacja majątkowa spowodowana została wypadkiem drogowym, jakiemu uległ w 2002 r. w drodze do pracy. Od tego momentu jest on niezdolny do podjęcia pracy zarobkowej, zaś wadliwe rozstrzygnięcie w sprawie restrukturyzacji jego zaległości podatkowych, powoduje u niego poczucie nieprzydatności społecznej oraz wpływa ujemnie na jego stan zdrowia. Podniósł ponadto, iż podał wartość ujawnionych zapasów, kierując się ich wartością księgową, odbiegającą od tej, jaką mógłby uzyskać faktycznie dokonując sprzedaży. Nie może on zaś sobie pozwolić na sprzedaż tych zapasów ze stratą. Naczelny Sąd Administracyjny zważył , co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadą, obowiązującą również w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania ( art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).Przyznanie prawa pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym ( a więc obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, radcy prawnego ,doradcy podatkowego albo rzecznika patentowego- art. 245 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania .Prawo pomocy w zakresie częściowym (poprzez tylko zwolnienie od opłat sądowych i wydatków w całości lub części lub tylko od wydatków lub tylko od opłat lub tylko poprzez ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego- art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi)winno być przyznane, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy udzielane jest na wniosek strony, której obowiązkiem jest złożenie oświadczenia , obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, o stanie rodzinnym oraz niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym ( art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zwolnienie od kosztów sądowych jest pewną formą pomocy państwa, swoistym kredytem udzielonym na bardzo preferencyjnych warunkach. Oceniając zasadność wniosku Sąd bierze pod uwagę nie tylko wysokość dochodów strony i potrzeb jej rodziny, ale również jej stan majątkowy ( por. pogląd wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 1971 r., sygn. akt CZ 118/71,opubl. w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 6980), a nawet możliwości zarobkowe. Uznaje się bowiem, iż dopiero wówczas, gdy strona nie jest w stanie, wykorzystując w pełni wszelkie możliwości zarobkowania i ograniczając wydatki na niezbędne koszty utrzymania, ponieść kosztów postępowania, winna jej być udzielona pomoc w postaci zwolnienia od obowiązku ich ponoszenia. Sąd porównuje przy tym wysokość kosztów, jakie strona winna ponieść na danym etapie postępowania z jej możliwościami finansowymi. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy uznać za trafne należy stanowisko sądu I instancji, iż mimo niewielkich dochodów, jakie obecnie ma skarżący, posiadany przez niego majątek pozwala mu na pokrycie części kosztów sądowych. Skarżący w swoim oświadczeniu majątkowym wskazał bowiem, iż posiada majątek w postaci ruchomości stanowiących wyposażenie jego pracowni dziewiarsko-krawieckiej i surowców o znacznej wartości. Nawet jeżeli podana wartość jest tylko wartością księgową, to i tak sprzedaż przynajmniej części surowców ( które i tak nie mogą być obecnie wykorzystane przez skarżącego z uwagi na jego stan zdrowia, powodujący niezdolność do pracy), zapewniłaby mu środki niezbędne do prowadzenia postępowania sądowego. Okoliczność, iż strona nie chce wyzbywać się tych środków z uwagi na poniesienie ewentualnej straty nie może przesądzać o tym, iż winna jej być udzielona pomoc. Strona ma bowiem potencjalną możliwość uzyskania środków na okrycie kosztów sądowych. Tym samym nie spełnia wskazanej w art. 246 § 1 pkt. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przesłanki- niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, posiadając surowce, strona, mimo niewielkich stałych dochodów, jest w stanie uiścić wpis sądowy w kwocie 50 zł i ponieść koszty ewentualnej pomocy, udzielonej jest przez radcę prawnego, adwokata bądź doradcę podatkowego, zwłaszcza, iż z uwagi na przedmiot skargi koszty te nie powinny być znaczne. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela przy tym argumentacji Sądu I instancji w zakresie odmowy ustanowienia radcy prawnego, adwokata bądź doradcy podatkowego. Okoliczność, iż Sąd ( zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art.3 § 1 tej ustawy oraz art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych –Dz.U. nr 153,poz.1269) jest zobowiązany z urzędu zbadać legalność zaskarżonego aktu , nie ograniczając się do badania zarzutów skargi , nie stanowi przesłanki uzasadniającej odmowę udzielenia pomocy w tym zakresie. Obowiązek taki Sąd ma bowiem w każdej sprawie, niezależnie od stopnia jej skomplikowania i sposobu reprezentacji strony. Ponadto ustawa w art. 246 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia udzielenie pomocy w tym zakresie tylko od sytuacji majątkowej strony. Mimo błędnego uzasadnienia w tym zakresie zaskarżone postanowienie odpowiada jednak prawu ( z podanych wyżej motywów). Wobec powyższego na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji.