II OZ 373/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA del. do NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. K., C. B., G. S. od postanowienia i zarządzenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 lutego 2005 r. Sygn. akt II SA/Rz 729/04 o odmowie przyznania prawa pomocy i pozostawieniu wniosku E. D. oraz W. O. bez rozpoznania w sprawie ze skargi [...] na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 28 czerwca 2004 r. [...] w przedmiocie wygaśnięcia i udzielenia pozwolenia wodnoprawnego oraz odmowy uwzględnienia żądania bezpłatnego dostarczenia wody postanawia: 1. uchylić zaskarżone zarządzenie 2. uchylić zaskarżone postanowienie i wniosek przekazać Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 7 lutego 2005 r. odmówił przyznania prawa pomocy skarżącym J. K., C. B., G. S.. W uzasadnieniu wskazał, iż zgodnie z art. 247 ppsa prawo pomocy nie przysługuje w razie oczywistej bezzasadności skargi. Oczywista bezzasadność skargi zachodzi w przypadku, gdy skarga ta nie może być uwzględniona w świetle jasnych i bezwzględnie wiążących przepisów prawa administracyjnego (...) wyrok NSA z 7 stycznia 2003 r., sygn. akt I SA 745/02 niepubl. Podobny pogląd został wyrażony w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz." Jan Paweł Tarno Wydawnictwo Prawnicze "LexisNexis", str. 321 (...) skarga jest oczywiście bezzasadna wtedy, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi tu o sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego (...). Mając na uwadze te okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie zaistniała okoliczność określona w art. 247 ppsa, tj. oczywista bezzasadność skargi. Kryterium jakie Sąd przyjął dla oceny zaistnienia tej przesłanki, to treść żądania zawartego w skardze. Otóż ze skargi w sposób bezsporny wynika, że skarżący domagają się kwoty 400.000 zł odszkodowania tytułem zadośćuczynienia za szkody powstałe na skutek udzielonego pozwolenia wodnoprawnego. Z przepisu art. 185 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229 ze zm.) wynika, że do naprawienia szkód, o których mowa w ustawie z wyłączeniem art. 82-88 (ochrona przed powodzią oraz suszą), stosuje się przepisy art. 186 – 188. Z przepisu art. 186 ust. 3 Prawa wodnego wynika, ze na żądanie poszkodowanego organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego, a jeżeli szkoda nie jest następstwem pozwolenia wodnoprawnego – właściwy wojewoda, ustala wysokość odszkodowania w drodze decyzji, która jest decyzją niezaskarżalną. Stronie niezadowolonej z ustalonego odszkodowania przysługuje droga sądowa, również w przypadku, gdy organ w ciągu trzech miesięcy od zgłoszenia żądania nie wyda stosownej decyzji (ust. 4 art. 186 Pr. wodnego). Z pisma z 20 grudnia 2004 r. wyraźnie wynika, że intencją skarżących jest, aby otrzymywali wodę do gospodarstw domowych odpowiedniej jakości, albowiem nastąpiła degradacja nieruchomości, których są właścicielami na skutek pogłębiającego się "leja depresyjnego" po odwierceniu studni głębinowych przez Zakład Mięsny, a woda aktualnie dostarczana nie odpowiada podstawowym parametrom pozwalającym uznać ją za wodę zdatną do spożycia. Taka woda czyni zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi. Przedstawione roszczenia mają ewidentnie charakter odszkodowawczy, a zatem dochodzenie ich przed sądem administracyjnym czyni w kontekście udzielenia pomocy prawnej skargę oczywiście bezzasadną. Należy też zauważyć, że decyzja Wojewody Podkarpackiego z dnia 28 czerwca 2004 r. w przedmiocie wygaszenia pozwolenia wodnoprawnego i odmowy uwzględnienia żądania bezpłatnego dostarczania wody do gospodarstw położonych przy ul. [...] w Nisku została doręczona skarżącym w dniu 2 i 5 lipca 2004 r. Zgodnie z art. 53 § 1 ppsa skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Stosownie do art. 58 § 1 pkt 2 ppsa skarga wniesiona po upływie terminu do jej wniesienia podlega odrzuceniu. Wobec wykazania oczywistej bezzasadności skargi, Sąd odmówił przyznania prawa pomocy na podstawie art. 247 ppsa. Ponadto zarządzeniem Przewodniczącego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie pozostawiono bez rozpoznania wniosek E. D. i W. O.. W uzasadnieniu wskazano, iż pełnomocnicy skarżących: [...]dołączyli do wniosku o prawo pomocy wykaz osób, ubiegających się o udzielenie tej pomocy. W wykazie tym zostały wymienione też [...] oraz [...] i nie podpisały tej listy. Nazwiska tych wnioskodawczyń nie figurują natomiast w liście dołączonej do skargi z 3 sierpnia 2004 r. W tej sytuacji Sąd na posiedzeniu niejawnym z udziałem stron w dniu 10 grudnia 2004 r. zobowiązał pełnomocników do uzupełnienia braków formalnych i wyjaśnienia statusu prawnego tych osób do występowania z wnioskiem o udzielenie prawa pomocy w terminie 14 dni. W wyznaczonym terminie informacja taka nie została udzielona, a braki nie zostały uzupełnione. Potwierdza to treść pisma pełnomocników skarżących z 20 grudnia 2004 r. Wobec nieuzupełnienia braków formalnych wniosku, pomimo wezwania pełnomocników skarżących do ich uzupełnienia, Sąd na podstawie art. 49 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) pozostawił wniosek bez rozpoznania. Na powyższe postanowienie i zarządzenie złożyli zażalenie [...] podając, że reprezentują "dwadzieścia dwie osoby fizyczne zamieszkałe w Nisku przy ul. [...]". Skarżący zarzucili, że zaskarżone orzeczenia naruszają ich prawo do zaopatrywania w dobrą i bezpłatną wodę z Zakładów Mięsnych w Nisku, stanowiące rekompensatę za pozbawienie ich wody z własnych ujęć po uruchomieniu studni głębinowych. Skarżący podnieśli również, że wbrew stwierdzeniom Sądu 30-dniowy termin do złożenia skargi nie został naruszony, bowiem skarga została nadana listem poleconym w dniu 3 sierpnia 2004 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. Wbrew twierdzeniom Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w sprawie nie zachodziły przesłanki do zastosowania przepisu art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) – zwanej dalej ppsa. W świetle treści wezwań skierowanych do [...] (k. 10, 11, 12), pisma strony z dniem 17 sierpnia 2004 r. (k. 16) – należało przyjąć, że przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody Podkarpackiego z dnia 28 czerwca 2004 r. Nr [...], stanowiąca załącznik skargi oraz pisma z 17 sierpnia 2004 r. Należy też zaznaczyć, że na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 grudnia 2004 r. [...], występując w imieniu pełnomocników skarżących podał, że "intencją skarżących jest wzruszenie decyzji Starosty Powiatowego, którą zostało wygaszone pozwolenie wodnoprawne dla Zakładów Mięsnych i w konsekwencji chcieliby otrzymywać wodę w takiej jakości jak do tej pory". Stanowisko to zostało powtórzone na stronie trzeciej pisma z dnia 20 grudnia 2004 r., w którym to piśmie zawarto również oświadczenie [...], że nie wyrażają zgody na wycofanie skargi na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 28 czerwca 2004 r. Wobec powyższego za bezpodstawne należało uznać stwierdzenie Sadu, że z treści żądania zawartego w skardze wynika, iż skarżący domagają się kwoty 400.000 zł odszkodowania, tytułem zadośćuczynienia za szkody powstałe na skutek udzielonego pozwolenia wodnoprawnego. W sytuacji gdy, wskutek określonych czynności Sądu, strony precyzowały pisemnie i ustnie przedmiot zaskarżenia, to nie mogła być miarodajna sama treść pierwszego pisma z dnia 3 sierpnia 2004 r., potraktowanego jako skarga. Niezależnie od powyższego należy wskazać, iż wydanie przez Sąd postanowienia w trybie art. 247 ppsa było przedwczesne z przyczyn proceduralnych. Mianowicie brak było w sprawie podstaw, aby przyjąć, że [...] złożyli skargę w imieniu innych osób fizycznych. Zgodnie z art. 34 i 37 ppsa strony mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników, przy czym pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy. Oznacza to, że [...] powinni składając skargę do Sądu wskazać pozostałe osoby będące skarżącymi i przedstawić od nich pełnomocnictwo. Podkreślić przy tym należy, że dla wykazania umocowania do złożenia skargi niezbędne jest przedłożenie pełnomocnictwa udzielonego najpóźniej w dniu składania skargi. Czynności pełnomocnika można bowiem traktować jako czynności strony tylko wtedy, gdy w chwili ich dokonywania pełnomocnik działał na podstawie i w granicach umocowania. Nie przedstawienie pełnomocnictwa spełniającego takie wymogi jest równoznaczne z nieusunięciem braku formalnego skargi, warunkującym jej odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ppsa. Aby jednak powyższy rygor mógł być zastosowany, musi być zastrzeżony w wezwaniu dotyczącym braku formalnego skargi. Tymczasem w wezwaniu skierowanym tylko do jednego pełnomocników tj. [...] nie umieszczono stosownego rygoru (k. 26, 28). Zauważyć jednak trzeba, że pełnomocnictwo zawarte w oświadczeniu z dnia 19 października 2004 r. nie wykazuje, aby [...] byli uprawnieni do złożenia skargi w imieniu osób wymienionych w oświadczeniu. Pełnomocnictwo to może ich tylko czynić uprawnionymi do reprezentowania tych osób jako uczestników w toku postępowania. W myśl art. 32 i art. 33 ppsa – w postępowaniu sądowoadministracyjnym stronami są skarżący oraz organ, którego działanie jest przedmiotem skargi. Natomiast osoby, które brały udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wnosiły skargi, są uczestnikami postępowania sądowoadministracyjnego na prawach strony, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy ich interesu prawnego. Na podstawie art. 33 § 2 ppsa udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego. Ze względów powyżej przedstawionych Sąd powinien podjąć takie czynności, które doprowadzą do skonkretyzowania kręgu osób będących skarżącymi oraz uczestnikami w sprawie. Należy ponadto zwrócić uwagę, że brak na skardze podpisu [...] (przy założeniu, że jest ona również stroną niezależnie od ewentualnego stosunku pełnomocnictwa) – należy traktować jako brak formalny skargi, którego usunięcie powinno być zastrzeżone rygorem odrzucenia skargi, a nie pozostawieniem pisma bez rozpoznania (k. 29). Nie może być bowiem tak, że temu samemu pismu Sąd nadaje różny charakter. Niezależnie od omówionych braków formalnych skargi, trzeba też odnieść się do kwestii terminu przewidzianego do jej wniesienia. Mianowicie z akt sprawy wynika, że przesyłka zawierająca skargę nadana została w Urzędzie Pocztowym w dniu 5 sierpnia 2004 r. Taka data wynika ze stempla umieszczonego na kopercie (k. 9). Oznaczałoby to, że dla tych skarżących, którym decyzja doręczona została w dniach 2 lipca 2004 r. i 5 lipca 2004 r. termin ustawowy do wniesienia skargi upłynął odpowiednio w dniach 2 sierpnia 2004 r. i 4 sierpnia 2004 r. Wbrew twierdzeniom, zawartym w zażaleniu, brak jest w aktach dowodu nadania skargi przesyłką poleconą w dniu 3 sierpnia 2004 r. Nie wykazanie zachowania terminu przez stronę skutkować musi odrzuceniem skargi, stosownie do przepisu art. 58 § 1 pkt 2 ppsa. Dokonując oceny co do zaskarżonego zarządzenia należało uznać, że wydane zostało z naruszeniem przepisu art. 49 § 1 ppsa. Po pierwsze – do wniosku o przyznanie prawa pomocy ma zastosowanie przepis art. 257 ppsa. Po drugie – warunkiem pozostawienia wniosku bez rozpoznania jest wcześniejsze, skuteczne wezwanie strony (uczestnika) do uzupełnienia braków wniosku. Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że zarządzenie przewodniczącego do usunięcia braków pisma procesowego, w tym wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinno być sformułowane precyzyjnie, jasno i jednoznacznie. Uchybienie temu wymaganiu sprawia, że termin do wykonania czynności przez stronę nie zaczyna biec. Oczywiście dla skuteczności wezwania niezbędnym warunkiem jest to, aby był określony właściwy rygor. Z protokołu posiedzenia z dnia 10 grudnia 2004 r. wynika tylko, że Sąd "zobowiązał skarżących do wyjaśnienia statusu prawnego jako strony skarżącej [...], bowiem nie występują jako strony w postępowaniu przed organami administracji publicznej". Mając na względzie to, co powiedziane zostało powyżej, należało przyjąć, że zobowiązanie nałożone na skarżących (pełnomocników) w trakcie posiedzenia nie mogło wywołać skutku proceduralnego zastosowanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Z tych względów orzeczono jak w sentencji, zgodnie z art. 185 § 1 ppsa w zw. z art. 197 § 2 ppsa i art. 198 ppsa.