I SA/Wa 459/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska (spr.) Sędziowie WSA Emilia Lewandowska asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant referendarz sądowy Przemysław Żmich po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2005 r. sprawy ze skargi Prezydenta K. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2003 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz Prezydenta K. kwotę 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Wa 459/04 U z a s a d n i e n i e Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lutego 2004 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2003 r., nr [...], którą stwierdzono, że decyzja Naczelnika Dzielnicy K. z dnia [...] października 1976 r., nr [...], orzekająca w punkcie 1 o wywłaszczeniu nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...] obr. [...] o powierzchni [...] m² i nr [...] obr. [...] o powierzchni [...] m², położone w K. b. gm. kat. B. - została wydana z naruszeniem prawa oraz stwierdzającej nieważność powyższej decyzji Naczelnika Dzielnicy K. orzekającej w pkt 1 o odszkodowaniu za wymienioną nieruchomość. W uzasadnieniu decyzji Minister Infrastruktury przedstawił następujący stan sprawy. Decyzją z dnia [...] października 1976 r. Naczelnik Dzielnicy K. orzekł w pkt 1 o wywłaszczeniu za odszkodowaniem powyższych nieruchomości. Wniosek o stwierdzenie nieważności tej decyzji złożyła Z. G. – spadkobierczyni A. W., właścicielki wywłaszczonej nieruchomości. Wojewoda [...] decyzją z [...] listopada 2003 r. stwierdził, że decyzja Naczelnika Dzielnicy K. z dnia [...] października 1976 r. orzekająca w punkcie 1 o wywłaszczeniu nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...] obr.[...] o powierzchni [...] m² i nr [...] obr.[...] o powierzchni [...] m², położone w K. b. gm. kat. B. - została wydana z naruszeniem prawa oraz stwierdził nieważność decyzji Naczelnika Dzielnicy K. z dnia [...] października 1976 r. orzekającej w pkt 1 o odszkodowaniu za wymienioną nieruchomość. Po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta K. działającego w imieniu Skarbu Państwa jak również w imieniu Gminy K. organ odwoławczy stwierdził, że obecnie wywłaszczona nieruchomość stanowi własność Skarbu Państwa (jest drogą powiatową). Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), na podstawie której wywłaszczono opisane na wstępie nieruchomości, wywłaszczenie jest dopuszczalne, jeżeli nieruchomość jest ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, obronności Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na cel użyteczności publicznej - budowę drogi. Z pisma [...] Zjednoczenia [...] z dnia [...] kwietnia 1975 r. wynika, że "ten odcinek drogi jest wybudowany". Oznacza to, że wnioskodawca występował o wywłaszczenie nieruchomości już zajętej, na której zrealizowano inwestycję, zaś rozmiar wywłaszczenia nie wynikał z planu realizacyjnego, lecz z rzeczywiście zajętego obszaru nieruchomości pod budowę drogi. Zatem decyzja z dnia [...] października 1976 r. rażąco narusza art. 3 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. Z protokółu rozprawy wywłaszczeniowej z dnia [...] września 1976 r. nie wynika aby biegli, którzy wykonali operaty szacunkowe przedmiotowej nieruchomości brali w niej udział, czego wymaga art. 22 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Oznacza to, że strony nie miały możliwości wysłuchania ich opinii. Należy stwierdzić, że w tym zakresie miało miejsce rażące naruszenie prawa. Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 4 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości decyzja o wywłaszczeniu powinna zawierać m.in. wymienienie osób uprawnionych do otrzymania odszkodowania. W decyzji Naczelnika Dzielnicy K. z [...] października 1976 r. jako właściciela nieruchomości wskazano zmarłą A. W. i przyznano jej odszkodowanie. W dniu wydania tej decyzji A. W. nie żyła i nie można było jej wywłaszczyć, ponieważ osoba nieżyjąca nie jest podmiotem prawa. Należy zatem uznać, że decyzja z [...] października rażąco narusza prawo także przez to, że skierowana została do osoby zmarłej. Obecnie wywłaszczona nieruchomość stanowi drogę powiatową. Należało więc uznać, że w sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości. Jednocześnie nie stwierdzono aby przedmiotowa decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne w zakresie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Prezydent K. wniósł o uchylenie decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [....] lutego 2004 r. i decyzji Wojewody [...] z dnia [....] listopada 2003 r. zarzucając im, że wydane zostały z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 i § 2 oraz art. 158 § 2 k.p.a. i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy istotnych dla właściwego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że zarzut naruszenia przez organ wywłaszczeniowy gwarantowanej w art. 10 § 1 k.p.a. zasady czynnego udziału strony w postępowaniu nie stanowi wypełnienia żadnej z podstaw stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Zarzut ten mógłby zostać zakwalifikowany wyłącznie jako wada procesowa i uzasadniać ewentualny wniosek o wznowienie postępowania. Wymienione naruszenia ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości miały swoje źródło w powyższej wadzie procesowej związanej z brakiem zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu i dotyczyły w swej istocie postępowania poprzedzającego wydanie decyzji wywłaszczeniowej. W postępowaniu nadzorczym prowadzonym w trybie stwierdzenia nieważności nie podlegają badaniu wady o charakterze proceduralnym, gdyż usuwanie takich wad dokonywane jest na podstawie przepisów o wznowieniu postępowania. Zgodnie z ugruntowaną linią orzecznictwa (wyrok NSA z dnia 29 marca 1988 r., sygn. I SA 636/87, ONSA 1988/1/45) naruszenie przepisów postępowania uzasadniające wznowienie postępowania określone w art. 145 k.p.a. nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji. Ponadto organ naczelny nie odniósł się do zarzutów będących przedmiotem odwołania. Odpowiadając na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona, choć z innych przyczyn niż w niej wskazane. Sąd stwierdził, że zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Artykuł 10 § 1 k.p.a. ustanawia ogólną zasadę udziału strony w postępowaniu. Obowiązkiem organu jest zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zapewnienie jej przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Naruszenie tej zasady jest kwalifikowaną wadą procesową, która stanowi podstawę wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania na wniosek strony (art. 145 § 1 pkt 4 w związku z art. 147 k.p.a.). W postępowaniu sądowym ustalone zostało, że Z. G., wnioskodawczyni postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy K. z dnia [...] października 1976 r. zmarła dnia 29 czerwca 2003 r. (odpis skrócony aktu zgonu, wydany przez Urząd Stanu Cywilnego w K. w dniu [...] września 2005 r.), a więc przed wydaniem decyzji Wojewody [...] i Ministra Infrastruktury. W takiej sytuacji w miejsce dotychczasowego wnioskodawcy powinni wstąpić jego następcy prawni wskazani przez sąd w postępowaniu o stwierdzeniu nabycia spadku. Organy administracji powinny zaś tym osobom zapewnić czynny udział w postępowaniu stosownie do art. 10 k.p.a. W ponownym postępowaniu konieczne będzie ustalenie następców prawnych Z. G. Z powyższych względów Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pk 1 lit. b oraz art. 152 i 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).