I SA/Wa 1285/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska asesor WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant Magdalena Zając po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2005 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia [...] maja 2004 r. nr [...] w przedmiocie nadania stopnia doktora habilitowanego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów decyzją z dnia [...] maja 2004 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymała w mocy swą decyzję z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...], odmawiającą zatwierdzenia uchwały Rady Wydziału [...] Akademii [...] w W. z dnia [...] listopada 2002 r. o nadaniu dr W. C. stopnia naukowego doktora habilitowanego. Z uzasadnienia decyzji oraz akt sprawy wynika, że Sekcja [...] po zapoznaniu się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, po wysłuchaniu opinii recenzentów Komisji oraz po przeprowadzeniu dyskusji z udziałem recenzentów Rady Wydziału, w głosowaniu tajnym wypowiedziała się przeciw uchyleniu decyzji Centralnej Komisji o odmowie zatwierdzenia uchwały Rady Wydziału (za uchyleniem decyzji 9 głosów, przeciw 16, wstrzymujących się 3). Prezydium Centralnej Komisji, po zapoznaniu się z tym stanowiskiem Sekcji, postanowiło w głosowaniu tajnym utrzymać w mocy poprzednią decyzję Centralnej Komisji, odmawiającą zatwierdzenia omawianej uchwały Rady Wydziału (za utrzymaniem decyzji 9 głosów, przeciw 0, wstrzymujących się 1). Zdaniem Prezydium ocena dokonana przez Sekcję wskazuje, iż argumenty podniesione w wystąpieniu Dziekana Wydziału [...] Akademii [...] w W. o ponowne rozpatrzenie sprawy nadal nie pozwalają na uznanie, że rozprawa habilitacyjna stanowi znaczny wkład w rozwój nauk [...], wymagany zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych (Dz. U. Nr 65, poz. 386, ze zm.). W postępowaniu związanym z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy Komisja zwróciła się kolejno do czterech profesorów o opracowanie opinii w sprawie zasadności zatwierdzenia uchwały nadającej dr W. C. stopień naukowy doktora habilitowanego nauk [...]. Pierwszy z nich, reprezentujący nauki [...], uznał się za niekompetentnego w rozpatrywanej sprawie, sugerując przy tym, że opinię powinien opracować historyk [...] lub specjalista z [...]. Powołany kolejny recenzent, reprezentujący również nauki [...] - specjalista z [...], także uznał się za niekompetentnego do podjęcia się roli recenzenta w sprawie, która jego zdaniem dotyczy historii nauki. Powołani następnie kolejno dwaj recenzenci reprezentujący historię nauki przedstawili jednoznacznie negatywne opinie odnośnie zasadności zatwierdzenia uchwały o nadaniu dr W. C. stopnia naukowego doktora habilitowanego nauk [...]. Wskazali oni m.in., że rozprawa habilitacyjna dr W. C. jest pracą historyczną, z właściwą takim pracom metodyką badań. Fakt, iż w rozprawie zastosowano metodykę badawczą właściwą historykom potwierdzony jest również wprost w wystąpieniu Rady Wydziału o ponowne rozpatrzenie sprawy. Bezzasadnym jest zatem wniosek o zatwierdzenie uchwały o nadaniu habilitantce stopnia naukowego doktora habilitowanego nauk [...] m.in. za rozprawę będącą świadectwem kwalifikacji właściwych innej dziedzinie i dyscyplinie nauki. Zdaniem Komisji, prace wykonywane metodami właściwymi historykom mogą być brane pod uwagę jako dowód kwalifikacji naukowych w dyscyplinie historia, nawet jeśli prace te będą później wykorzystane w innych obszarach nauki. Niezależnie od tego recenzenci Centralnej Komisji wskazali na istotne wady rozprawy, głównie o charakterze metodycznym, m.in. brak jasno sprecyzowanego celu pracy, niepoprawny dobór źródeł oraz brak naukowej analizy materiału badawczego. Jako niewystarczający do przeprowadzenia rozpatrywanego przewodu habilitacyjnego oceniono również dorobek naukowy habilitantki. Centralna Komisja, wypowiadając się w kwestii możliwości zatwierdzenia uchwały o nadaniu stopnia naukowego doktora habilitowanego nauk [...], nie wykluczyła możliwości ubiegania się przez habilitantkę o stopień naukowy doktora habilitowanego w dyscyplinie historia we właściwej jednostce naukowej. W tej sytuacji Prezydium Centralnej Komisji uznało za uzasadnione stanowisko Sekcji sprzeciwiające się uchyleniu decyzji o odmowie zatwierdzenia uchwały nadającej dr W. C. stopień naukowy doktora habilitowanego i utrzymała w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2003 r. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów wniosła W. C. W jej uzasadnieniu skarżąca podniosła, że przedmiotem jej zainteresowań badawczych podczas pracy na Wydziale [...] Akademii [...] w W. jest zarówno [...], jak i historia [...]. Od 1980 r. prowadzi na Wydziale zajęcia z przedmiotu [...] i historia [...]. Skarżąca stwierdziła, że na Wydziałach [...] w Polsce przedmiotu tego nie wykładają historycy, lecz ze względu na jego specyfikę [...]. Zarówno historia [...], jak i historia [...] stanowią specyficzne obszary badań, które wymagają metodologii i znajomości takich dziedzin jak: [...], [...], [...] itp., które to przedmioty są raczej obce historykom. Ponadto nie zostały uwzględnione w ogólnej ocenie jej dorobku naukowego prace z [...], które wymagają wielu miesięcy, jeśli nie lat pracy, by ich wyniki mogły zamknąć się w kilkunastostronicowym opracowaniu. Skarżąca zgłosiła zastrzeżenia dotyczące kwalifikacji superrecenzentów powołanych do oceny jej dorobku i rozprawy. Dla oceny całokształtu jej dorobku winni być powołani przedstawiciele nauk [...] i szeroko pojmowanej historii nauki, a nie historycy. Zdaniem skarżącej miało to bezpośredni wpływ na sformułowane przez recenzentów oceny jej pracy. W tej sytuacji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosła o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skargę należało uwzględnić, chociaż z innych przyczyn, niż w niej podniesione. Stosownie do ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (art. 1 §1), a kryterium tej kontroli stanowi zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji (art. 1 §2). Szczególnej wagi nabiera kontrola pod tym kątem wówczas, gdy poddany jej jest akt podjęty przez organ kolegialny, zwłaszcza, gdy wyraża on rozstrzygnięcie w głosowaniu tajnym. W takim przypadku kontrola sądu ogranicza się w istocie do oceny, czy zachowane zostały zasady postępowania obowiązujące przed tym organem. Nadto należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 134 §1 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z akt administracyjnych wynika, że w rozpatrywanej sprawie przewód habilitacyjny rozpoczął się pod rządami ustawy z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych (Dz. U. Nr 65, poz. 386, ze zm.). Z dniem 1 maja 2003 r. weszła w życie ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. Nr 65, poz. 595, ze zm.). Zgodnie zaś z art. 51 ust. 1 tej ustawy przewody doktorskie i habilitacyjne, niezakończone do dnia jej wejścia w życie, są przeprowadzane na podstawie przepisów dotychczasowych. Dlatego postępowanie w sprawie zatwierdzenia uchwały Rady [...] Akademii [...] w W. z dnia [...] listopada 2002 r. o nadaniu dr W. C. stopnia naukowego doktora habilitowanego toczyło się z zastosowaniem zasad przewidzianych w ustawie z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych. Oznacza to, że w przedstawionej sprawie miał zastosowanie przepis art. 29 ust. 1 tej ustawy, który stanowi, że w zakresie w niej nieuregulowanym do postępowania w sprawach nadania tytułu naukowego lub stopni naukowych stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepis art. 32 ust. 1 ustawy stanowiący, że Centralna Komisja w zakresie wydawanych przez siebie decyzji pełni funkcje centralnego organu administracji państwowej, a także art. 34 powołanej ustawy, który określa organy Centralnej Komisji i stanowi, m.in., że kompetencje tych organów, sposób wyboru prezydium, jej organizację i tryb działania określa statut. Statut taki został uchwalony w dniu 19 kwietnia 1991 r. W tej sytuacji zważyć należy, że zgodnie z §13 ust. 1 Statutu Centralnej Komisji wnioski w sprawach o nadanie tytułu naukowego i stopni naukowych rozpatruje Prezydium Komisji będące jej organem. Zgodnie natomiast z art. 34 ust. 1 ustawy skład Prezydium ustalany jest zgodnie z §1 Statutu. Z przepisów Statutu wynika, że prowadzenie postępowania opiniodawczego i podejmowanie uchwał w zakresie ustawowych zadań Centralnej Komisji, związanych z nadaniem stopni naukowych i tytułów naukowych, należy do zadań sekcji (§6 ust. 1 pkt 2, §8). Na sekcji, jako organie najbardziej kompetentnym do podejmowania merytorycznych rozstrzygnięć, ciąży obowiązek pełnego i wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i wyrażenia swojej opinii, co do merytorycznych przesłanek nadania m.in. stopnia naukowego. Taka opinia stanowiła również podstawę wydania przez Prezydium przedmiotowej decyzji (§12 ust. 2 Statutu). Przebieg posiedzenia, zarówno Sekcji, jak i Prezydium Komisji, jest protokołowany. Protokół, zgodnie z treścią art. 68 §1 kpa powinien odzwierciedlać przebieg posiedzenia, tak w zakresie przedstawionych opinii recenzentów, dyskusji, jak i trybu i sposobu podejmowania uchwał. Z protokołu powinno wynikać kto, kiedy, gdzie i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne osoby. Przede wszystkim jednak z protokołu musi jednoznacznie wynikać jakiej treści uchwała była głosowana, w jakiej formie dokonano głosowania oraz jaki był wynik głosowania. Te podstawowe elementy muszą znaleźć się w protokole, bowiem dopiero wtedy można dokonać oceny, czy w przeprowadzonym postępowaniu zachowano rygory prawne co do jego przebiegu, ustalić przebieg samego głosowania i co było przedmiotem głosowania. Z wyciągu z protokołu posiedzenia Sekcji z dnia [...] maja 2004 r. nie wynika, kto sporządził protokół. Przedstawione Sądowi wyciągi protokołów posiedzeń Sekcji i Prezydium Komisji nie zawierają podpisów wszystkich osób uczestniczących w posiedzeniach. Uniemożliwia to zbadanie prawidłowości sporządzenia protokołów. Zgodnie bowiem z art. 68 §2 Kodeksu postępowania administracyjnego protokół odczytuje się wszystkim osobom obecnym, biorącym udział w czynności urzędowej, które powinny następnie protokół podpisać. Odmowę lub brak podpisu którejkolwiek osoby należy omówić w protokole. Zgodnie z tezą wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2000 r. sygn. akt SA/Rz 2134/98 (nie publ.) protokół nieodpowiadający wymaganiom formalnym art. 68 nie może być podstawą ustaleń dotyczących okoliczności faktycznych sprawy. Z analizy akt sprawy wynika, że w dniu wydania zaskarżonej decyzji, Prezydium Centralnej Komisji liczyło 11 członków. Wszyscy członkowie Prezydium, w tym i Zastępca Przewodniczącego Komisji X.Y., są wymienieni w protokole posiedzenia z dnia [...] maja 2004 r. nr [...], str.1, jako uczestniczący w posiedzeniu, które odbyło się tego dnia. Jednak na liście obecności Prezydium Centralnej Komisji z dniu [...] maja 2004 r. (nr [...]) przy nazwisku X.Y. umieszczona jest adnotacja "nb.", z której wynikałoby, że X.Y. w ogóle nie był obecny tego dnia na posiedzeniu Prezydium. Treść wyciągu z protokołu nr [...] zdawałaby się potwierdzać fakt, że X.Y. był nieobecny w czasie głosowania (str. 30 protokółu). Zgodnie z §7 Statutu Prezydium mogło w takim składzie osobowym wiążąco przegłosować przedmiotową uchwałę. Wydaną w oparciu o podjętą uchwałę decyzję z dnia [...] maja 2004 r. podpisało 10 z 11 osób wymienionych w tym orzeczeniu jako Prezydium Komisji. X.Y. nie podpisał decyzji, a obok jego nazwiska zamieszczono adnotacje "nb." W tej sytuacji, brak wyjaśnienia kwestii charakteru obecności jednego z członków Prezydium, stanowi istotną wadę przedstawionego Sądowi wyciągu protokołu nr [...], która uniemożliwia zbadanie, w tym zakresie, prawidłowości postępowania Prezydium zakończonego wydaniem przez ten organ kolegialny zaskarżonej decyzji. Jak wynika z akt sprawy pierwsza decyzja Komisji z dnia [...] kwietnia 2003 r. zapadła z pominięciem postępowania opiniodawczego w sekcji Centralnej Komisji. Komisja odwołała się bowiem w tym przypadku do uregulowania zawartego w §13 Statutu Komisji. Przepis ten pozwala na nieprzeprowadzanie postępowania opiniodawczego w sprawach, w których wnioski o nadanie stopnia naukowego są niezgodne z przepisami ustawy o tytule naukowym i stopniach naukowych. Co prawda w sprawozdaniu z posiedzenia Prezydium Centralnej Komisji z dnia [...] maja 2004 r. kończącego postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdzono, że w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. Centralna Komisja zapoznała się ze stanowiskiem Sekcji III, ale fakt ten nie znajduje potwierdzenia ani w treści uzasadnienia tej decyzji, ani w aktach sprawy. W szczególności nie wynika z akt, aby zapadła uchwała sekcji w sprawie zatwierdzenia uchwały rady wydziału. Z protokołu nr [...] posiedzenia Prezydium Centralnej Komisji z dnia [...] kwietnia 2003 r. wynika, że co prawda planowano przekazanie sprawy sekcji doraźnej (zapewne w trybie przewidzianym §8 ust. 3 Statutu), ale po zapoznaniu się ze stanowiskiem powołanego recenzenta, który w istocie odmówił sporządzenia opinii, dokonano rozstrzygnięcia sprawy na posiedzeniu Prezydium. W tym miejscu należy stwierdzić, że ustawą, która przy wydawaniu obu decyzji stanowiła podstawę zapadłych rozstrzygnięć, była ustawa z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych. Za niezgodne zaś z jej przepisami mogły być uznane te wnioski, które nie odpowiadały wymogom formalnym przewidzianym przykładowo przepisami art. 16, 17 i 18, czyli przepisom odnoszącym się do procedury związanej z przeprowadzeniem przewodu habilitacyjnego, warunków i terminu przedstawienia Komisji odpowiedniej uchwały rady wydziału oraz akt przewodu habilitacyjnego. Naruszenie tych przepisów stanowiłoby bezsprzecznie podstawę do przyjęcia, że wniosek o zatwierdzenie rady wydziału był niezgodny z przepisami regulującymi tę materię. Natomiast przyjęcie, że niezgodnym z przepisami cytowanej ustawy jest wniosek formalnie poprawny, dotyczący prawidłowo przeprowadzonego przewodu habilitacyjnego, przedstawiony we właściwej formie i terminie do zatwierdzenia przez Komisję jedynie z tej racji, że Komisja – niejako z góry – założyła, iż dotyczy on rozprawy, która tematyką swoją nie wiąże się w ogóle, czy w większym lub mniejszym stopniu, z dziedziną właściwą dla wydziału, w którym został przeprowadzony przewód habilitacyjny, nie może być uznane za prawidłowe. Tego rodzaju ocena ma bowiem charakter merytoryczny i może być ona dokonana przez Komisję, ale dopiero po przeprowadzeniu całej procedury przewidzianej przepisami o postępowaniu przy zatwierdzaniu stopni naukowych. Rezygnacja przy wydawaniu decyzji z postępowania opiniodawczego jest wyjątkiem od zasady i musi odnosić się do tych tylko przypadków, w których ocena, czy wniosek o zatwierdzenie uchwały rady wydziału jest zgodny z przepisami ustawy czy nie, nie wymaga wiedzy merytorycznej potrzebnej do podjęcia decyzji o zatwierdzeniu lub odmowie zatwierdzenia odpowiedniej uchwały rady wydziału. Dodatkowo zwrócić należy uwagę na fakt, że wydając decyzje z dnia [...] maja 2004 r. Komisja naruszyła przepis art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych. Zgodnie z jego treścią Komisja rozpatruje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 4 miesięcy od dnia jego otrzymania. W rozpatrywanej sprawie wniosek wpłynął do Komisji w dniu [...] lipca 2003 r., decyzja zaś w tej sprawie została podjęta dopiero [...] maja 2004 r., czyli po 10 miesiącach. Fakt, że w przedmiotowej sprawie Centralna Komisja dołożyła starań, aby w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uzyskać opinie dodatkowych recenzentów, nie zmienia faktu, że zaniechano wypełnienia tego obowiązku w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z dnia [...] kwietnia 2003 r. Odmawiając dogłębnej merytorycznej oceny pracy habilitacyjnej i dorobku skarżącej w postępowaniu I instancji, Centralna Komisja poważnie naruszyła obowiązujące przepisy postępowania. Prowadząc postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Centralna Komisja dokonała ustaleń merytorycznych, jednak w efekcie uchybienia proceduralnego w postępowaniu I instancji, skarżąca została pozbawiona przysługującego jej prawa do dwukrotnego merytorycznego zbadania jej sprawy. Powołani w toku postępowania odwoławczego recenzenci powinni mieć możliwość odniesienia się nie tylko do rozprawy i dorobku habilitanta, opinii recenzentów rady wydziału, ale także do co najmniej dwóch opinii recenzentów powołanych przez komisję w postępowaniu I instancji (§9 ust. 3 Statutu). Wobec powyższego stwierdzić należy, że przeprowadzając przedmiotowe postępowanie Centralna Komisja naruszyła obowiązujące przepisy prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji z dnia [...] kwietnia 2003 r. Mając powyższe na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 §1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 i art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.