IV SA/Wa 600/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki, asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant Aneta Zaniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2005 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2004 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego - uchyla zaskarżoną decyzję - IV SA/Wa 600/05 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2004 r. nr [...] Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania A. N. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] orzekającej o odmowie wymeldowania A. N. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, iż podziela stanowisko organu I instancji, iż w sprawie nie zachodzą podstawy do wymeldowania A. N. z lokalu nr [...] przy ulicy [...] w W. na podstawie 15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001 r. Nr 87, poz.960 z późn.zm.) albowiem osoba ta nie opuściła przedmiotowego lokalu. W odniesieniu do A. N. można mówić co najwyżej o nieprzebywaniu w miejscu stałego zameldowania, co nie jest jednakże równoznaczne z opuszczeniem tego miejsca w rozumieniu art.15 ust.2 ustawy. Przez opuszczenie lokalu należy rozumieć trwałe zaniechanie jego posiadania i dobrowolne wyprowadzenie się w inne miejsce, przy czym rezygnacja z lokalu winna nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie stosownego oświadczenia, jak również poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. Opuszczeniem jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Z materiału dowodowego wynika, iż A. N. nie przebywa w miejscu stałego zameldowania od dnia 5 marca 2004 r., gdyż wyjechała do USA, do swojej siostry w odwiedziny. Wyjazd ten ma jedynie charakter czasowy, a ponadto A. N. zostawiła w spornym lokalu swoje rzeczy osobiste, jak również cały dorobek. Nie posiada żadnego innego miejsca, do którego mogłaby wrócić niż sporne mieszkanie. W tej sytuacji zastosowanie art.15 ust.2 ustawy byłoby niezasadne. W skardze na powyższą decyzję skarżąca wskazała, iż: (-) jej teściowa A. N. po krótkim okresie pobytu w mieszkaniu skarżącej i jej męża wyjechała do USA; (-) w dniu 5 września 2004 r. upłynął jej termin ważności wizy, jednakże ani nie wróciła do kraju ani nie poinformowała, jak długo jej pobyt poza krajem ma trwać; (-) podczas swojej nieobecności teściowa nie przekazywała żadnych pieniędzy na pokrycie kosztów utrzymania mieszkania; (-) rzeczy jakie teściowa pozostawiła w mieszkaniu nie są rzeczami niezbędnymi do codziennego funkcjonowania a wręcz są to przedmioty nie nadające się do użytku. W ocenie skarżącej wszystkie te okoliczności świadczą o świadomym zerwaniu przez teściową jakichkolwiek związków z mieszkaniem, przeniesieniem ośrodka życiowych interesów w inne miejsce, a tym samym wadliwości stanowiska zajętego przez organy administracji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 29 czerwca 2005 r. pełnomocnik skarżącej przedłożył odpis pisma spółki A. sp. z o.o. z siedzibą w W. z dnia 2 lutego 2005 r., skierowanego do A. N., informującego teściową skarżącej o zakończeniu robót budowlanych w budynku D O. przy ulicy [...] i [...] (w którym teściowa skarżącej wykupiła lokal) i wzywającego ją do dokonania wpłaty wraz z załącznikami. Na rozprawie w dniu 22 września 2005 r. pełnomocnik skarżącej podniósł, iż A. N. posiada własne mieszkanie, co potwierdza złożona na poprzedniej rozprawie dokumentacja. Uczestnik postępowania J. N. - mąż skarżącej i syn A. N. oświadczył, iż: (-) od marca 2004 r. aż do chwili obecnej jego matka przebywa w USA, (-) w mieszkaniu w dalszym ciągu znajdują się jej rzeczy osobiste, (-) w jego ocenie w sytuacji, w której mieszkanie matki będzie już całkowicie wykończone i gotowe do zamieszkania, to matka wróci do kraju, zabierze rzeczy z mieszkania należącego do niego i do skarżącej i zamieszka u siebie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skargę należało uwzględnić albowiem organ odwoławczy dokonał błędnej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie, uznając, iż nie potwierdzają one opuszczenia przez A. N. lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. W konsekwencji organ wadliwie przyjął, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki obligujące organ do wymeldowania A. N. wskazane w hipotezie art. 15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz.960 z późn.zm.). Zgodnie z przywołanym przepisem organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad dwa miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W ocenie Sądu materiał dowodowy sprawy dawał organowi odwoławczemu wystarczającą podstawę do stwierdzenia, iż do opuszczenia przedmiotowego lokalu przez teściową skarżącej doszło. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 14 maja 2001 r., sygn.akt V SA 1496/00, publ. LEX nr 54454) pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów (art. 10 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz w zw. z art. 25 k.c). Wychodząc z powyższego założenia należy przyjąć, iż miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. Miejscem stałego pobytu jest jednocześnie miejsce, w pobliżu którego lub w możliwie jak najmniejszym oddaleniu od którego zameldowany stara się koncentrować miejsce pracy lub nauki (ewentualnie miejsce dojazdu do miejsc pracy lub nauki), miejsca robienia zakupów i korzystania z usług, opieki medycznej, itd. Nie ulega kwestii, iż zachowania, poprzez które przejawia się przebywanie danej osoby na stałe w konkretnym lokalu, mogą mieć w poszczególnych przypadkach różną postać lub częstotliwość, co może wiązać się z sytuacją życiową danej osoby, np. z wykonywaniem zawodu wymagającego częstych wyjazdów. Wieloaspektowość stanu przebywania na stałe w danym lokalu musi prowadzić do wniosku, iż sam fakt przejściowej nieobecności czy też występowanie nawet regularnych okresów fizycznej nieobecności w miejscu stałego zameldowania nie upoważniają jeszcze do automatycznego stwierdzenia, iż zameldowany opuścił je w rozumieniu, jakie nadaje temu terminowi art. 15 ust.2 ustawy meldunkowej. O stosownym opuszczeniu może być mowa dopiero wtedy, gdy całokształt zachowań zameldowanego będzie wskazywał na to, iż lokal, w którym był na stałe zameldowany przestał być miejscem koncentracji jego interesów życiowych. Rację należy przyznać organowi odwoławczemu, iż ocena stanu faktycznego w sprawie o wymeldowanie z pobytu stałego winna dotyczyć zarówno kwestii o charakterze czysto faktycznym (chodzi tu o ustalenie, czy w danej sprawie występują, czy też nie występują obiektywnie sprawdzalne przejawy przebywania w lokalu), jak i intencji, woli zameldowanego odnośnie tego przebywania. W postępowaniu administracyjnym należy zatem badać, czy osoba zameldowana świadomie zerwała związki z zajmowanym dotąd lokalem czy też nie. Niekwestionowanym w niniejszej sprawie jest fakt, iż w dacie orzekania przez organ II instancji ([...] września 2004 r.) skarżąca od sześciu miesięcy (tj. od dnia 5 marca 2004 r.) w sposób nieprzerwany nie przebywała w lokalu nr [...] położonym przy ul. [...] w W., w którym była zameldowana na pobyt stały od dnia 30 grudnia 2003 r. Nie zachodzi tu sytuacja, w której teściowa skarżącej utrzymywałaby co najmniej sporadyczny kontakt z lokalem albowiem w przeciągu całego wskazanego wyżej okresu przebywała u siostry w USA. Nie ulega wątpliwości, iż we wspomnianym okresie A. N. nie realizowała swoich funkcji życiowych w lokalu synowej i syna. W nawiązaniu do wcześniejszych uwag należy podkreślić, iż sam fakt nawet długotrwałego nieprzebywania w miejscu stałego pobytu, spowodowany np. podjęciem w innym miejscu w kraju lub za granicą pracy, nauki, czy też leczenia nie upoważnia automatycznie do stwierdzenia, iż zameldowany opuścił miejsce stałego pobytu. Istotne jest, czy po wyjeździe osoba taka przejawiała wyraźną wolę powrotu i utrzymywania związków z miejscem stałego pobytu, czy też postanowiła o ich zerwaniu (przez co należy jednakże rozumieć nie tylko złożenie wyraźnego, stanowczego oświadczenia o rezygnacji z lokalu ale także wyraźne pogodzenie się z dalszym niezamieszkiwaniem w nim). Zasadnicze znaczenie dla oceny stosunku A. N. do kwestii dalszego zamieszkiwania w mieszkaniu syna i synowej mają jej wyjaśnienia złożone w piśmie datowanym na 15 maja 2004 r., skierowanym do organu I instancji. Zdaniem Sądu wyjaśnienia te nie dają podstawy do stwierdzenia aby teściowa skarżącej wyrażała jednoznaczną wolę powrotu do zajmowanego wcześniej lokalu. Pomimo konkludującego pismo stwierdzenia, iż A. N. nie ma innego niż mieszkanie synowej i syna miejsca, do którego mogła by wrócić, wyżej wymieniona zawarła w nim również zastrzeżenie, które należy uznać za kluczowe dla oceny sprawy. Teściowa skarżącej uzależniła mianowicie swój powrót do kraju i do mieszkania nie tylko od okresu, na jaki miałaby uzyskać pozwolenie przebywania w USA, ale także od "podjęcia przez synową pracy i zwrócenia się ponownie przez synową lub syna o pomoc w opiece nad wnukami". Powyższe podważa w ocenie Sądu domniemanie, iż A. N. miała stanowczy zamiar powrotu do lokalu i realnie możliwość taką przewidywała. Nie deklarując gotowości niezwłocznego (lub oznaczonego konkretnym terminem) powrotu do wspólnego zamieszkiwania lokalu, teściowa skarżącej uzależniła ten powrót od zaistnienia okoliczności, których prawdopodobieństwo wystąpienia było - zważywszy na długotrwały konflikt z synową- minimalne (z czego pisząca musiała sobie zdawać sprawę). W tej sytuacji należy uznać, iż A. N. dopuszczała taką możliwość, iż do powrotu do lokalu w istocie nie dojdzie i na powyższe się godziła (w takiej sytuacji pozostałaby w dalszym ciągu w USA). Przy ocenie stanu faktycznego sprawy nie sposób abstrahować od faktu, iż A. N. zamieszkiwała wspólnie z synem i synową zalewie dwa miesiące (tj. w okresie od dnia 30 grudnia 2003 r. do dnia 5 marca 2004 r.). O ile oczywiście sam ten fakt nie może w żadnym stopniu przesądzać o zastosowaniu lub niezastosowaniu w sprawie art.15 ust.2 ustawy meldunkowej (przepis ten nie uzależnia bowiem w żaden sposób dokonania wymeldowania od długości okresu przebywania w lokalu), to uzasadnionym jest jego uwzględnienie przy ocenie intencji teściowej skarżącej. Uprawnionym jest bowiem przyjęcie, iż wobec krótkiego przebywania w lokalu związek A. N. z nim był relatywnie luźny, co logicznie uzasadnia faktycznie wynikające z pisma z dnia 15 maja 2004 r. pogodzenie się z dalszym niezamieszkiwaniem w nim). Jednocześnie nie ulega wątpliwości, iż wspólne zamieszkiwanie wraz z synową i synem miało być jednie stanem przejściowym, mającym trwać do momentu wprowadzenia się A. N. do własnego mieszkania. W świetle materiału dowodowego sprawy uzasadnione jest przyjęcie, iż ostatecznie A. N. postanowiła spędzić czas oczekiwania na odbiór własnego mieszkania u siostry w USA i po powrocie do kraju nie wracać do mieszkania synowej i syna a zamieszkać samodzielnie (przekonanie takie wyraził uczestnik postępowania J. N. - syn A. N.). Wprawdzie przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekający w niniejszej sprawie zobowiązany był do wzięcia pod uwagę okoliczności sprawy na dzień orzekania przez organ II instancji ([...] września 2004 r.), niemniej ujawniony na rozprawie fakt, iż do dnia dzisiejszego teściowa skarżącej pozostaje w dalszym ciągu za granicą dostatecznie potwierdza tezę, iż lokal nr [...] przy ul. [...] w W. przestał być miejscem koncentracji jej życiowych interesów. W tej sytuacji należy uznać, iż organ II instancji dokonał błędnej oceny stanu faktycznego, dopuszczając się tym samym naruszenia art.80 k.p.a., co w konsekwencji spowodowało odmowę zastosowania art.15 ust.2, w sytuacji gdy przesłanki jego zastosowania zostały spełnione - co stanowi naruszenie także i tego przepisu. Wskazane wyżej naruszenia prawa procesowego i materialnego miały wpływ na wynik sprawy, stąd zaskarżone rozstrzygniecie należało wyeliminować z obrotu prawnego. Sąd uznał, iż wystarczającym jest poprzestanie na uchyleniu wyłącznie decyzji organu II instancji (pomimo tego, iż błędna ocena stanu faktycznego, jak i niezasadne niezastosowanie art.15 ust.2 miało miejsce także przy rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnym), albowiem ponownie rozstrzygając sprawę organ II instancji może dokonać reformy wadliwego orzeczenia pierwszoinstancyjnego. Należy podkreślić, iż kognicja Sądu orzekającego w niniejszej sprawie ograniczała się tylko do dokonania oceny legalności zaskarżonej decyzji, tj. do zbadania, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zastosowały przepisy prawa, tj. w szczególności przepisy k.p.a. oraz przepisy ustawy meldunkowej. Przy orzekaniu w sprawie, w tym przede wszystkim przy ocenianiu, czy w sprawie wystąpiły podstawy do zastosowania instytucji wymeldowania, Sąd nie mógł zatem wziąć pod uwagę takich aspektów sprawy, jak np. fakt występowania w praktyce utrudnień w załatwianiu spraw życia codziennego przez osoby nie posiadające stałego zameldowania. W następstwie uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia organ II instancji, którego decyzję uchylono rozpozna ponownie odwołanie A. N. od decyzji organu I instancji, uwzględniając ocenę prawną wyrażoną w niniejszym orzeczeniu (stosownie do art.153 p.p.s.a.). Konieczność podporządkowania się ocenie prawnej Sądu będzie mogła ulec wyłączeniu tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego sprawy, która wystąpiłaby w dacie ponownego orzekania w sprawie przez organ II instancji. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 par.l pkt 1 lit.a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).