I SA/Ke 124/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska Sędzia WSA Ewa Rojek Asesor WSA Mirosław Surma (spr.) Protokolant ref. staż. Krzysztof Armański po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2005 r. skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]nr [...]w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości za lata od 1998 do 2001 I. uchyla zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji; II. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na rzecz Kancelarii Adwokackiej adwokata R. K. 240 (dwieście czterdzieści złotych) zł tytułem udzielonej z urzędu pomocy prawnej. Sędziowie Wnioskiem z dnia 18 lutego 2004 r. M. B. zwróciła się do Prezydenta Miasta o umorzenie zaległego podatku od nieruchomości za lata od 1998 - do 2001 r. włącznie, w kwocie [...]zł., obciążającego nieruchomość położoną w K., przy Alei N. S.. W uzasadnieniu wnioskodawczyni powołała się na trudną sytuację rodzinną i materialną, m.in. niskie dochody, samotne wychowywanie dwójki nieletnich dzieci, z których jedno jest niepełnosprawne. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...], znak: [...], odmówił umorzenia przedmiotowej zaległości podatkowej uznając, że w sprawie nie zachodzi ważny interes podatnika, który warunkuje uwzględnienie wniosku. W odwołaniu od powyżej decyzji M. B. ponowiła swą prośbę o umorzenie zaległości dodając, iż jej sytuacja majątkowa ulegnie pogorszeniu bowiem nie pobiera już alimentów z ZUS - u, ani częściowo alimentów od byłego męża. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławczego utrzymało w mocy decyzję organu podatkowego I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, iż w decyzji organu I instancji wyjaśniono podatniczce, że według przepisów art. 67 ustawy - Ordynacja podatkowa, zaległości podatkowe umarzane są w sytuacjach wyjątkowych, w przypadku zaistnienia zdarzeń losowych bądź klęsk żywiołowych, co u M. B. nie wystąpiło. Zaległy podatek obciąża solidarnie dwoje współwłaścicieli nieruchomości. Zdaniem organu odwoławczego umorzenie miałoby uzasadnienie, gdyby wszyscy współwłaściciele wystąpili o przyznanie ulgi i każdy z nich spełniał przesłanki dla umorzenia zaległości podatkowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. B. nie precyzując kierunku weryfikacji zaskarżonego rozstrzygnięcia podała, iż obecnie, nie z własnej winy, znajduje się w trudnej sytuacji materialnej ponieważ wstrzymano wypłacanie alimentów z ZUS w wysokości [...]zł., dodatku pielęgnacyjnego na chore dziecko w kwocie [...]zł. oraz zmniejszono wymiar renty z [...]zł do [...]zł. Powołując się na fakt, iż z będącej przedmiotem opodatkowania nieruchomości nie korzysta i nie czerpie korzyści, zarzuciła organowi odwoławczemu, iż podsumował tylko jej dochody, nie uwzględniając rozchodów i kosztów, które, jej zdaniem, wciąż rosną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ ten wskazał, iż nie kwestionuje trudnej sytuacji finansowej M. B. Niecelowe jednak, zdaniem organu, jest umorzenie zaległości podatkowej na wniosek M. B. w sytuacji, gdy zaległość może być uregulowana przez drugiego ze współwłaścicieli. Ten zaś nie jest zainteresowany umorzeniem powstałej zaległości bowiem na toczące się postępowanie nie zareagował. W stosunku do M. B. nie zostały podjęte też żadne czynności egzekucyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach jest właściwy do rozpoznania skargi stosownie do dyspozycji § 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 sierpnia 2004r. w sprawie przekazania Wojewódzkim Sądom Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim i w Kielcach rozpoznawania spraw z obszaru województwa lubuskiego i świętokrzyskiego należących do właściwości Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Poznaniu i Krakowie (Dz. U. Nr 187 poz. 1926 ). Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r .- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270), określanej dalej jako ustawa P.p.s.a., Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej - który ma zastosowanie w niniejszej sprawie - organ podatkowy może - działając na wniosek podatnika - umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe oraz odsetki za zwłokę, jeżeli jest to uzasadnione ważnym interesem podatnika lub też interesem publicznym. Decyzja organu podatkowego w. sprawie umorzenia zaległości podatkowej podejmowana jest w sferze tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ podatkowy ma swobodę wyboru konsekwencji prawnych sytuacji, do których odnosi się hipoteza omawianej normy prawnej. Uprawnienie do złożenia wniosku o umorzenie zaległości podatkowej przysługuje każdemu podatnikowi w przypadkach uzasadnionych jego własnym ważnym interesem lub interesem publicznym, bez względu na to, jak stał się podmiotem zobowiązanym do uiszczenia określonej należności. Podkreślić należy, że uznanie administracyjne pozwalające na swobodę wyboru ogranicza się wyłącznie do etapu wyboru konsekwencji wystąpienia przesłanek umorzenia zaległości podatkowej, natomiast nie odnosi się do oceny wystąpienia przesłanek umorzenia zaległości podatkowej. Postępowanie prowadzone przez organ podatkowy w tym zakresie podlega ogólnym zasadom i szczególnym przepisom postępowania, a sądowa kontrola legalności sprowadza się do oceny jego prawidłowości, zupełności oraz przestrzegania wszystkich przepisów proceduralnych. Orzekające w niniejszej sprawie organy podatkowe uznały, iż nie wystąpiła żadna z wyżej wymienionych przesłanek umorzenia zaległości. W ocenie Sądu ocena dokonana przez organy podatkowe nie została poprzedzona należycie przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, w związku z czym jest ona przedwczesna. Sąd korzystając ze swych uprawnień określonych w art.134 §1P.p.s.a, wychodząc poza granice skargi, stwierdza, iż wady procesu decyzyjnego poprzedzającego wydanie decyzji w sprawie implikują wyeliminowanie orzeczeń administracyjnych z obrotu prawnego. Postępowanie administracyjne w sprawie umorzenia zaległości podatkowych zainicjował wniosek Pani M. B., która w sposób ogólny zwróciła się o "umorzenie płatności zaległych". Jak wynika z ustaleń organów zaległość podatkowa za lata 1998 do 2001 włącznie, wynosi [...]zł i dotyczy nieruchomości, której współwłaścicielami są byli małżonkowie M. B. i J. B. Organy podatkowe, mimo tych ustaleń, przyjęły, iż stroną postępowania jest wyłącznie wnioskodawczyni M. B. Stosownie zaś do dyspozycji art. 133 ordynacji podatkowej stroną jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoby trzecie, o których mowa w art. 110-117 ordynacji podatkowej, które z uwagi na swój interes prawny żądają czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy. Ustawodawca zastosował więc w stosunku do strony postępowania tzw. obiektywną metodę oceny jej charakteru. Ustalenie kręgu podatników i przedmiotu sprawy oraz udokumentowanie tych stanów należy do obowiązków procesowych organów podatkowych. Niewątpliwie postępowanie w sprawie umorzenia zaległości podatkowej dotyczy interesu każdego współwłaściciela nieruchomości objętej opodatkowaniem. Każdy z nich zatem powinien mieć zagwarantowane prawo udziału w tym postępowaniu osobiście lub przez pełnomocnika. Jeżeli więc nieruchomość, której dotyczy powstałe zobowiązanie podatkowe stanowi współwłasność to podatnikami, a tym samym stronami postępowania są wszyscy współwłaściciele, którym doręczono decyzje wymiarowe. Przymiotu strony postępowania podatkowego nie można identyfikować jedynie z realizacją przez podatnika swej inicjatywy procesowej w warunkach art. 67 ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 3 ust.4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U z 2002 r. N4 9, poz. 84 ze zm., zasadą jest, iż jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach. Zgodnie natomiast z ogólnymi przepisami dotyczącymi odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe (art.91 ordynacji podatkowej) do odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania podatkowe stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dla zobowiązań cywilnoprawnych. Skoro tak, to organy powinny zapewnić czynny udział w każdym stadium postępowania również współwłaścicielowi J. B. Nie czyni temu zadość poinformowanie go jedynie o postanowieniu wydanym wobec M. B. w trybie art. 200 ordynacji podatkowej. Tym bardziej, iż normę szczególną, w aspekcie uprawnień procesowych strony, na początkowym etapie postępowania powinien stanowić art.165 § 3a ordynacji podatkowej. Znamiennym jest, iż J. B. nie doręczono decyzji podjętych w sprawie. Art. 123 §1 ordynacji podatkowej nakłada na organy podatkowe obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, tj. od momentu wszczęcia postępowania do chwili doręczenia decyzji organu odwoławczego. Czynnego udziału w każdym stadium postępowania nie zapewniono również wnioskodawczyni - M. B. Organ odwoławczy nie wypełnił obowiązku jaki nakłada na niego art. 200 §1 ordynacji podatkowej (vide wyrok NSA z dnia 10 maja 2001 r., I SA/Łd 4/99, ONSA 2002, nr 3, poz. 113). W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie, to naruszenie praw strony ma wymiar kwalifikowany tj. ma istotny wpływ na wynik sprawy (vide uchwała (7) NSA z dnia 25.04.2005 r., FPS 6/04 publ. ONSAiWSA 2005/4/66). Znamiennym bowiem jest, iż odwoławczy organ podatkowy podejmując decyzję w warunkach art. 67 ordynacji podatkowej, przesądzając o uprawnieniu podatnika ocenia jego aktualną sytuację podatnika, tj. z daty orzekania. Oczywistym więc jest, że sytuacja podatnika w okresie międzyinstancyjnym może ulec zmianie. Stąd niezapewnienie stronie możliwości wypowiedzenia w sprawie przed podjęciem przez organ decyzji ma istotny wpływ na jej wynik. Brak udziału strony w postępowaniu, bez jej winy, stanowi kwalifikowaną wadę postępowania, uzasadniającą wznowienie postępowania w oparciu o przepis art.240 § 1 pkt 4 ordynacji podatkowej. W ramach postępowania sądowoadministracyjnego stanowi natomiast podstawę do uchylania decyzji organów podatkowych w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. Z tych powodów wobec naruszenia przepisów procedury podatkowej, w szczególności art.123§1, art.133§1, art. 165§3a, art.187§1 oraz 200 §1 ordynacji podatkowej, decyzje organów obu instancji należało wyeliminować z obrotu prawnego. W postępowaniu ponownym organy podatkowe przeprowadzą postępowanie z udziałem wszystkich stron postępowania i po zebraniu adekwatnego do przedmiotu postępowania materiału dowodowego podejmą stosowne rozstrzygniecie, którego uzasadnienie odpowiadać będzie normie art. 210§4 ordynacji podatkowej. Biorąc powyższe wywody pod uwagę Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. b i art.250 ustawy P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.