I GSK 635/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Andrzej Kisielewicz Sędziowie NSA - Urszula Raczkiewicz - Czesława Socha (spr.) Protokolant - Aleksandra Kuc po rozpoznaniu w dniu 13 września 2005 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 września 2004 r. sygn. akt 3 I SA/Wr 1030/02 w sprawie ze skargi R. G. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 27 lutego 2002 r. Nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe i określenia kwoty długu celnego I. Oddala skargę kasacyjną. II. Odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego od R. G. na rzecz Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu. W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 września 2005 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Andrzej Kisielewicz Sędziowie NSA - Urszula Raczkiewicz - Czesława Socha (spr.) Protokolant - Aleksandra Kuc po rozpoznaniu w dniu 13 września 2005 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 września 2004 r. sygn. akt 3 I SA/Wr 1030/02 w sprawie ze skargi R. G. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 27 lutego 2002 r. Nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe i określenia kwoty długu celnego I. Oddala skargę kasacyjną. II. Odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego od R. G. na rzecz Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu. U Z A S A D N I E N I E Zaskarżonym wyrokiem z dnia 21 września 2004 r. o sygnaturze 3 I SA/Wr 1030/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę R. G. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 27 lutego 2002 r. o nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe i określenia kwoty długu celnego. Decyzja ta utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach faktycznych organów celnych obu instancji, które stwierdziły, że zgłoszenie celne z dnia 7 stycznia 1999 r. SAD o nr [...] objęte procedurą dopuszczenia do obrotu owoców importowanych z Austrii w zakresie zastosowanej obniżonej stawki celnej nie jest prawidłowe. Należało ponownie określić kwotę wynikającą z długu celnego z zastosowaniem stawki celnej konwencyjnej podwyższonej o 100%. Powyższa ocena została sformułowana w związku z dodatkową weryfikacją dowodów pochodzenia. Przedłożona faktura z deklaracją o pochodzeniu towaru nie potwierdziła preferencyjnego pochodzenia towaru. Postępowanie weryfikacyjne przeprowadzone przez władze celne austriackie ustaliło, że firma wskazana jako eksporter nie potwierdziła faktu wystawienia faktury ani tym samym deklaracji o pochodzeniu. Oznacza to sfałszowanie faktury, a tym samym brak dla towaru statusu "produktu pochodzącego" w myśl Układu Europejskiego. Wskazano też na uprawnienie organów celnych do kontroli postimportowej zgodnie z art. 83 § 1 i 2 ustawy z 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz.U. Nr 23, poz. 117 ze zm.). Sąd przyjął, że organy celne nie naruszyły przepisów proceduralnych w zakresie oceny dowodów. Trafnie nie dano wiary innym przedłożonym dokumentom, skoro faktura była sfałszowana, a inne pochodziły od organu nieuprawnionego do badania pochodzenia. Świadectwo zaś fitosanitarne nie mogło też stanowić wiarygodnego dowodu pochodzenia, skoro jako kraj pochodzenia wskazano kraj, z którego przywieziono towar. Sprzecznie zatem z danymi z faktury. Nie posiadał też towar oznaczeń uznawanych za trwałe. W sytuacji gdy nie można było ustalić kraju lub regionu pochodzenia, zastosowano stawkę podwyższoną o 100%. Nie znalazł też Sąd podstaw do zmiany zastosowanych przepisów, jak też do zastosowania zarządzenia Prezesa GUC z 23 września 1997 r. - w sprawie deklaracji skróconych i zgłoszeń celnych (M.P. Nr 72, poz. 690), czy rozporządzenia Rady Ministrów z 15 października 1997 r. – w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia (Dz.U. Nr 130, poz. 851 ze zm.). Powyższe oznaczało, że zaskarżona decyzja nie naruszała prawa materialnego, procesowego i dlatego skarga podlegała oddaleniu. W skardze kasacyjnej R. G. zaskarżył w całości wyrok, zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego. Domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do oponowego rozpoznania Sądowi I instancji z uwzględnieniem kosztów postępowania za obie instancje bądź rozpoznania skargi w trybie art. 188 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Powołując się na naruszenie prawa materialnego zarzucono błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 32, 33 zdanie 2 Porozumienia z 24 czerwca 1997 r. w sprawie zmiany Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Polską a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi, dotyczące definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metody współpracy administracyjnej (Dz.U. z 1997 r. Nr 104, poz. 662); ustawy z 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (Dz.U. Nr 23, poz. 117 ze zm.), a także § 2 pkt 3 w związku z załącznikiem nr 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 15 października 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia (Dz.U. Nr 130, poz. 851); pkt 5, 7 załącznika nr 30 zarządzenia Prezesa Głównego Urzędu Ceł z 23 września 1997 r. w sprawie deklaracji skróconych i zgłoszeń celnych (M.P. Nr 72, poz. 690). Naruszenie przepisów postępowania jako mających istotny wpływ na wynik sprawy to art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 106 § 5 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a także art. 180 § 1 i następne ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926) w związku z art. 262 cytowanej wyżej ustawy – Kodeksu celnego. W uzasadnieniu podał, że ocena faktur nie jest właściwa. Faktury pochodzą od istniejących w rzeczywistości firm, zawierają autentyczne pieczątki i podpisy. Brak przetłumaczenia ich na język polski doprowadził do pomyłek w ich ocenie. Odmowa zaś dopuszczenia innych dowodów w postaci dokumentów, spowodowała brak wyjaśnienia sprawy. Przyjęcie zaś oceny dokumentów przez urzędnika austriackiego narusza przepisy i prawa strony. Brak zaś wszczęcia postępowania karnego o fałszerstwo naruszenie to potwierdza i pozostaje w sprzeczności z podstawami i wynikami weryfikacji. W ocenie skarżącego sprawa powinna być rozpoznana na podstawie przepisów polskiego ustawodawstwa, a nie przepisów powołanego Porozumienia. Stanowi o tym też art. 33 zdanie 2 Porozumienia. Towar został zakupiony poza granicami kraju i w sprawie brak jest elementu zagranicznego. Przepisy krajowe nie zaliczają owoców do kategorii towarów, co do których pochodzenie musi być dokumentowane świadectwem pochodzenia. Dokumentem potwierdzającym pochodzenie towaru mogą być też świadectwa fitosanitarne posiadane przez skarżącego. Dyrektor Izby Celnej we Wrocławiu wniósł o odrzucenie skargi kasacyjnej ewentualnie o jej oddalenie z uwzględnieniem od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania według norm przepisanych. Podstawą odrzucenia skargi jest brak prawidłowych podstaw kasacyjnych. Oddalenie zaś w braku uwzględnienia podstaw powołanych w skardze kasacyjnej. Przyjęto, że wydany wyrok zgodny jest z prawem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W tym trybie wpłynęła skarga kasacyjna w niniejszej sprawie i spełnia wymogi określone w art. 174, 175 § 1, 176 oraz 177 § 1 tej ustawy. Oznacza to, że zaistniały podstawy do merytorycznego jej rozpoznania. Przepis art. 183 § 1 powołanej ustawy obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do rozpoznawania sprawy w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy. Stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania. Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego w pierwszej kolejności rozważenia wymaga zasadność zarzutów o charakterze procesowym, gdyż zarzuty naruszenia prawa materialnego mogą być przedmiotem oceny tylko w stosunku do określonego ustalonego stanu faktycznego stanowiącego podstawę zastosowania prawa materialnego. Oznacza to, że w przypadku braku skutecznego prawnie zarzutu naruszenia przepisów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny za wiarygodną musi uznać faktyczną podstawę rozstrzygnięcia przyjętą przez wojewódzki sąd administracyjny. Z powołanych przez skarżącego przepisów postępowania na ocenę zasługuje jedynie przepis art. 106 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Brak powołania innych przepisów z tej ustawy, pod rządami których został wydany zaskarżony wyrok, a które mogły być naruszone przez Sąd czyni powołane pozostałe zarzuty za bezskuteczne. Podkreślić przy tym należy, że przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie mają bezpośredniego zastosowania przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1977 r. – Ordynacji podatkowej (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). W postępowaniu tym nie rozpatruje się danej sprawy po raz drugi od początku do końca. Ocenia się jedynie sprawę w granicach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej. Chodzi wówczas o wykazanie naruszenia prawa przez Sąd, czyli przepisów postępowania sądowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut powyższy nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd orzekł na podstawie całości akt sprawy, przyjmując w ostateczności, że nie zachodziły podstawy do działania z urzędu w zakresie przeprowadzenia dowodów uzupełniających. Wynikało to z oceny, że ustalony stan faktyczny był zgodny z regułami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym w związku z przepisami prawa materialnego mającego zastosowanie w sprawie. Przyczyną wszczęcia postępowania weryfikacyjnego w sprawie były wątpliwości co do przedstawionej faktury z deklaracją pochodzenia towaru. Organy celne prowadząc postępowanie działały na podstawie przepisów Protokołu nr 4 Układu Europejskiego, sporządzonego w Brukseli 16 grudnia 1991 r. (Dz.U. z 1994 r. Nr 11, poz. 38), skoro skarżący zabiegał o zastosowanie obniżonej stawki celnej do sprowadzonego z zagranicy towaru. Z unormowań powyższego Protokołu wynika, że w zakresie dotyczącym weryfikacji dowodu pochodzenia organy celne kraju importu korzystają z wyników postępowania organów celnych kraju eksportu. O ile służby celne kraju eksportu nie udzielą odpowiedzi albo odpowiedź nie zawiera wystarczającej informacji do ustalenia autentyczności weryfikowanych dokumentów lub rzeczywistego pochodzenia produktów, to władze wnioskujące weryfikację odmawiają wszelkich preferencji (art. 32 ust. 6 - Porozumienia). Oznacza to, że organy celne kraju importera nie są uprawnione do żądania od władz celnych kraju eksportu żadnych dodatkowo dokumentów ponad wynik weryfikacji. O ile wynik ten nie wystarcza, to zasadniczo odmawiają preferencji. W przedmiotowej sprawie odmówiono preferencji, skoro firma wskazana jako eksporter nie potwierdziła faktu wystawienia faktury, a tym samym deklaracji o pochodzeniu. Wynika to z dokumentu nadesłanego przez służby celne kraju eksportu. Przepis art. 270 § 1 – Kodeksu celnego także upoważnił organ celny do przyjęcia jako dowodów w postępowaniu dokumentów sporządzonych przez organy celne państwa obcego lub inne upoważnione podmioty państwa obcego. Dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Oznacza to wbrew twierdzeniom skargi prawidłowość ich zastosowania i przekonywującą ocenę ich wiarygodności. Powyższe wskazuje, że podniesione zarzuty w zakresie art. 106 § 5 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi co do oceny przedstawionej faktury nie są uzasadnione. Podobnie jak brak ich przetłumaczenia. Skarżący w tym przedmiocie nie składał żadnych wniosków dowodowych. Wnioskowanie ich na etapie skargi kasacyjnej jest spóźnione i nie może wywoływać pozytywnych skutków prawnych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty skargi kasacyjnej w zakresie prawa materialnego nie są też uzasadnione. Sąd I instancji odmowę przyjęcia preferencji towaru, jak już wyżej wskazano, dostrzegł w braku spełnienia przestanek wynikających z umowy międzynarodowej, a więc Protokołu IV Układu Europejskiego. O ile odwołał się do przepisów Kodeksu celnego, to tylko jako upoważnienia wynikającego z zastosowania przepisów umowy, jak też niepreferencyjnego pochodzenia towarów. Zarzut dotyczący podstaw zastosowania Protokołu IV Układu Europejskiego wymaga szerszego omówienia. Układ Europejski jest umową międzynarodową, ogłoszoną w Dzienniku Ustaw RP (Dz.U. z 1994 r. Nr 11, poz. 38). Odrębnej ratyfikacji i ogłoszeniu podlegał Protokół nr 4 w brzmieniu znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie, nadanym Porozumieniem podpisanym w Brukseli w dniu 24 czerwca 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 104, poz. 662). Tego rodzaju umowy mają konstytucyjnie zagwarantowane pierwszeństwo na wypadek kolizji z ustawami krajowymi. Wynika to z art. 91 Konstytucji. Także art. 2 § 2 ustawy – Kodeksu celnego stanowi, że obowiązek i uprawnienia przewidziane w prawie celnym, a związane z wprowadzeniem towarów na polski obszar celny bądź ich wyprowadzeniem z tego obszaru, powstają z mocy prawa, jeżeli przepisy prawa, w tym umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej. W sprawie niniejszej importer przecież zabiegał o zastosowanie obniżonej stawki celnej do sprowadzonego z zagranicy towaru. Zgodnie z postanowieniami art. 13 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego oraz części A Postanowień Wstępnych Taryfy celnej, stawki celne obniżone określone są w umowach zawartych przez Polskę z niektórymi krajami lub grupami krajów i znajdują zastosowanie do niektórych towarów pochodzących w szczególności z państw członkowskich Unii Europejskiej. Jedną z tych umów jest Układ Europejski. Obniżone stawki celne stosowane są na wniosek zgłaszającego, o ile towary, do których się to odnosi spełniają warunki do ich zastosowania. W myśl postanowień art. 20 § 1 i 2 Kodeksu celnego warunki uzyskiwania pochodzenia jakie powinny spełniać towary, aby korzystać z obniżonych stawek celnych oraz sposoby dokumentowania tego pochodzenia określone są według reguł preferencyjnego pochodzenia towarów, zawartych w umowach międzynarodowych. Oznacza to, że w odniesieniu do przywozu z zagranicy towarów "pochodzących", wnioskowanych do obniżonej stawki celnej, prawo krajowe stosuje się w ograniczonym zakresie, z wyłączeniem tej części postępowania, która dotyczy spełnienia warunków uzyskiwania pochodzenia dla korzystania z omawianej preferencji celnej oraz sposobu dokumentowania tego pochodzenia. Regulacja prawna w omawianym, objętym umową międzynarodową zakresie, zawarta jest w Protokole nr 4 UE dotyczącym definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej. Zgodnie z art. 16 Protokołu, pochodzenie towaru można dokumentować na dwa sposoby, bądź to przy pomocy świadectwa przewozowego EUR.1 wystawionego na wniosek eksportera przez władze celne tego kraju, bądź w zakresie ograniczonym do przypadków objętych art. 21 Protokołu, przy pomocy deklaracji złożonej przez eksportera na fakturze, specyfikacji wysyłkowej lub innym dokumencie handlowym, który opisuje produkty w sposób wystarczający do jego identyfikacji. Protokół nr 4 określa szczegółowe wymagania związane z wystawianiem dowodów pochodzenia i związane z tym procesowe uprawnienia władz celnych do żądania stosownych dowodów, ale dotyczą one władz celnych kraju eksportu (art. 17 ust. 3 i 5, art. 18 ust. 3, art. 21 ust. 3, art. 22). Niezależnie od tego, władze celne kraju eksportu są uprawnione w myśl postanowień art. 32 Protokołu do dodatkowej, wyrywkowej weryfikacji dowodów pochodzenia, w ramach której mają prawo zażądać każdego dowodu, przeprowadzić każdą kontrolę i mogą to czynić zarówno z urzędu, jak i na wniosek władz celnych kraju importu. Jeśli chodzi o władze celne kraju importu, to ich rola w zakresie dotyczącym weryfikacji dowodów pochodzenia jest ograniczona i wynika także z postanowień art. 32 Protokołu nr 4 UE. W razie uzasadnionych wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprowadzonych produktów lub wypełnienia innych wymogów Protokołu, władze celne kraju importu zwracają się o weryfikację, której dokonują władze celne kraju eksportu, a następnie informują wnioskodawcę o wynikach weryfikacji. Wyniki te muszą być takie, żeby umożliwiły wyraźne ustalenie, czy dokumenty są autentyczne i czy sprowadzane produkty można uznać za pochodzące ze Wspólnoty lub z Polski, lub z innego kraju wymienionego w art. 4 Protokołu i czy spełniają inne wymogi Protokołu (art. 32 ust. 1, 3, 5). Z powyższych unormowań wynika, że w zakresie dotyczącym weryfikacji dowodu pochodzenia, organy celne kraju importu korzystają z wyników postępowania organów celnych kraju eksportu i dokonują w tym zakresie jedynie oceny. Jeżeli służby celne kraju eksportera nie udzielą odpowiedzi w ciągu 10 miesięcy od dnia złożenia wniosku o sprowadzenie albo jeśli odpowiedź nie zawiera wystarczającej informacji do ustalenia autentyczności weryfikowanych dokumentów lub rzeczywistego pochodzenia produktów, to władze wnioskujące weryfikację odmawiają, jeżeli nie zaistnieją wyjątkowe okoliczności, wszelkich preferencji (art. 32 ust. 6). Potwierdza to dodatkowo, że organy celne kraju importu nie są uprawnione do żądania od władz celnych kraju eksportu żadnych dodatkowych dokumentów ponad wynik weryfikacji, a jeżeli wynik ten nie wystarcza, to jak podano wyżej – zasadniczo odmawiają preferencji. Jak wspomniano wyżej, przepis art. 83 ustawy – Kodeks celny umożliwił organom celnym przeprowadzenie weryfikacji niezależnie od czasu i miejsca. Uzasadnione wątpliwości zostały potwierdzone w sprawie niniejszej poprzez stwierdzenie władz celnych kraju eksportu, że eksporter nie potwierdził faktu wystawienia faktury a świadectwo fitosanitarne – jako kraj pochodzenia pozostawało w sprzeczności z danymi z faktury. Trafnie także Sąd I instancji przyjął, że nie został naruszony art. 32 i 33 Protokołu nr 4. Fakt nabycia towaru za granicą i przez to stanie się jego właścicielem, nie ma żadnego znaczenia dla ewentualnego wyłączenia stosowania przepisów umów międzynarodowych. Nie jest też uzasadniony zarzut naruszenia przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia (Dz.U. Nr 130, poz. 851 ze zm.), skoro nie ma w sprawie zastosowania. Przepisy tego rozporządzenia dotyczą niepreferencyjnego pochodzenia towaru, podczas gdy wniosek strony obejmował preferencyjne pochodzenie towarów. Skarżący nie może powoływać się na to rozporządzenie, żądając zastosowania stawki obniżonej. Stawki celne obniżone regulowane są przez zawarte umowy międzynarodowe w sprawie tworzenia stref wolnego handlu. Szczególną regulację co do stosowania stawki celnej obniżonej zawiera omówiony już w sprawie Układ Europejski. Chybiony jest też zarzut niezastosowania przepisów zarządzenia Prezesa GUC z dnia 23 września 1997 r. w sprawie deklaracji skróconych i zgłoszeń celnych (M.P. Nr 72, poz. 690), skoro przepisy te nie dotyczą stanu faktycznego sprawy. Powyższe oznacza, że dokonana przez Sąd I instancji ocena jest prawidłowa i nie narusza powołanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Skarga wobec tego podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Biorąc pod uwagę sytuację materialną skarżącego i jego rodziny dokumentowanej przed Sądem I instancji – Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że istnieją podstawy do odstąpienia od obciążenia skarżącego kosztami postępowania kasacyjnego na rzecz organu w oparciu o art. 207 § 2 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.