V SA/Wa 1554/05
WyrokWSA w Warszawie2005-09-09
Skład orzekający: Dorota Mydłowska, Joanna Zabłocka, Michał Sowiński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osoba, która pełniła służbę w sądownictwie wojskowym w okresie powojennym, może zostać pozbawiona uprawnień kombatanckich, jeśli do tej służby została zmuszona okolicznościami, na które nie miała wpływu, a nie przedstawiła dowodów na skierowanie lub zwerbowanie przez organizacje niepodległościowe?Ratio decidendi
Sąd uznał, że pozbawienie uprawnień kombatanckich osoby pełniącej służbę w sądownictwie wojskowym w okresie powojennym jest zasadne, nawet jeśli do tej służby została zmuszona, o ile nie przedstawi dowodów na skierowanie lub zwerbowanie przez organizacje niepodległościowe. Ustawa o kombatantach nie uzależnia pozbawienia uprawnień od winy czy zawinienia, a postępowanie administracyjne rządzi się innymi zasadami niż karne.Stan faktyczny
Skarżący E. S. został pozbawiony uprawnień kombatanckich decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z uwagi na pełnienie służby w Wojskowym Sądzie Okręgowym w Warszawie w latach 1949-1952. Skarżący argumentował, że do służby tej został zmuszony okolicznościami i groziło mu fizyczne zniszczenie w przypadku odmowy. Nie przedstawił jednak dowodów na skierowanie lub zwerbowanie przez organizacje niepodległościowe.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę E. S.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Asesor WSA - Michał Sowiński, Protokolant - Anna Kołakowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2005 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich - skargę oddala -
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z [...] stycznia 2005 r. nr [...] pozbawiającą na podstawie art.25 ust.2 pkt 1 lit a w zw. z art.21 ust.2 pkt.4 lit. b ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego z dnia 24 stycznia 1991 r.(Dz. U. z 2002 r. nr 42, poz. 371) pana E. S. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wyjaśnił, że pan E. S. nabył uprawnienia kombatanckie decyzją ZW ZBoWiD w W. z dnia [...].06.1980 r. z następujących tytułów:
- Służba w odrodzonym Wojsku Polskim od.[...].09.1944 r. do [...].05.1945 r.;
- działalność w ruchu oporu od 06.1943 r. do 07.1944 r.;
- utrwalanie władzy ludowej od [...].03.1946 r. do [...].12.1947 r.
Ponadto pan E.S. pełnił służbę w Wojskowym Sądzie Okręgowym w W. w okresie od 10.1949 r. do [...].04.1952 r. na stanowisku asesora a następnie sędziego.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że na podstawie art. 25 ust.2 pkt 1 lit a w zw. z art.21 ust.2 pkt 4 lit b ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich osobę, która była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w jednostkach organizacyjnych lub na stanowiskach związanych ze stosowaniem represji wobec osób podejrzanych lub skazanych za działalność podjętą na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej:
- w organach prokuratury i prokuraturze wojskowej,
- w sądownictwie powszechnym lub wojskowym,
- w służbie więziennej.
Przepisu powyższego nie stosuje się do osób, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielania im pomocy.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że w świetle ustalonego stanu faktycznego fakt zatrudnienia strony w strukturach sądownictwa wojskowego na stanowiskach określonych w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. b nie budzi wątpliwości.
Strona w toku postępowania nie przedstawiła żadnych dowodów na okoliczności, o których mowa w art. 21 ust.3 pkt ustawy, brak jest powiązania służby strony w AK w latach 1941-1944 ze służbą w sądownictwie wojskowym, a represje ze strony Informacji Wojskowej nie były spowodowane ewentualną współpracą strony z podziemiem w ramach służby sędziowskiej.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził również, że wniosek o dołączenie wskazanych przez stronę akt sądowych Sądu Apelacyjnego w W., V Wydział lustracyjny nie może być uwzględniony, ponieważ nie jest konieczne badanie sprawy przez pryzmat postępowania lustracyjnego.
Ponadto Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że doceniając wkład strony w walkę z Niemcami w świetle postanowień ustawy o kombatantach nie jest możliwe przyznanie stronie uprawnień kombatanckich.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący E. S. zarzucił zaskarżonej decyzji nie uznanie faktu, że do służby w Wojskowym Sądzie Okręgowym [...] w W. został zmuszony okolicznościami, na które nie miał wpływu, a przy sprzeciwie z jego strony Informacja Wojskowa zniszczyłaby go fizycznie . Zarzucił również pominięcie zasady wyrażonej w kodeksie karnym (art.1§3) stanowiącej, że nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można przypisać mu winy w czasie czynu.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując twierdzenia i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
W oparciu o treść art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zarzuty skargi należy uznać za nieuzasadnione, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego pan E. S. w czasie okupacji hitlerowskiej od wiosny 1943 r. do sierpnia 1944 r. był członkiem Batalionów Chłopskich, następnie [...] września 1944 r. został wcielony do [...] pułku piechoty [...] DP w P. i jako żołnierz Odrodzonego Wojska Polskiego przeszedł szlak bojowy od Wisły do Łaby.
Uprawnienia kombatanckie nabył w 1980 r. z następujących tytułów:
- służby w odrodzonym Wojsku Polskim od.[...].09.1944 r. do [...].05.1945 r.;
- działalności w ruchu oporu od 06.1943 r do 07.1944 r.;
- utrwalania władzy ludowej od [...].03.1946 r. do [...].12.1947 r.
W okresie od października 1949 r. do [...] kwietnia 1952 r. Skarżący pełnił służbę w Wojskowym Sądzie Okręgowym w W. na stanowisku asesora, a następnie sędziego. Nie budzą również wątpliwości podniesione przez Skarżącego okoliczności, że do służby w Wojskowym Sądzie Okręgowym został zmuszony okolicznościami, na które nie miał wpływu, a w przypadku odmowy tej służby zostałby fizycznie zniszczony przez Informację Wojskową. Jest okolicznością nie kwestionowaną przez Skarżącego, że do pełnienia służby w Sądzie Wojskowym nie został skierowany przez organizacje niepodległościowe ani też nie został zwerbowany w celu udzielania im pomocy.
Zasady przyznawania uprawnień kombatanckich oraz przypadki, w których pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które te uprawnienia nabyły na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów określa ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U.z 2002 r. Nr 42,poz.371).
Zgodnie z art. 25 ust.2 pkt 1 lit. a ww. ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich między innymi osoby wymienione w art. 21 w ust. 2 pkt 1, 3 i 4 ustawy, to znaczy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w jednostkach organizacyjnych lub na stanowiskach związanych ze stosowaniem represji wobec osób podejrzanych lub skazanych za działalność podjętą na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej:
- w organach prokuratury i prokuraturze wojskowej,
- w sądownictwie powszechnym lub wojskowym.
Przepisu tego nie stosuje się do osób, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy.
W przedstawionym wyżej stanie faktycznym - wobec niekwestionowanego faktu pełnienia przez Skarżącego służby w Wojskowym Sądzie Okręgowym [...] w W. na stanowisku asesora i następnie sędziego w okresie od października 1949 r. do kwietnia 1952 r.- powołane przepisy ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych oraz okresu powojennego obligowały organ orzekający - Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do wydania decyzji pozbawiającej pana E. S. uprawnień kombatanckich. Należy zauważyć, że przepisy ww. ustawy o kombatantach nie uzależniają uznania, że spełniona została przesłanka do pozbawienia uprawnień kombatanckich od tego czy dane zachowanie kombatanta wypełniające dyspozycję przepisu określającego przesłanki pozbawienia uprawnień kombatanckich było zachowaniem przez niego zawinionym czy też niezawinionym; postępowanie administracyjne kieruje się innymi zasadami niż postępowanie karne.
W związku z powyższym sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, a przy jej wydawaniu nie zostały naruszone przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.
Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło