III SA/Wa 939/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Kleiber (spr.), Sędziowie Asesor WSA Hieronim Sęk, Asesor WSA Dariusz Turek, Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2005 r. sprawy ze skargi H. L. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia[...] marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...], 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Pismem z dnia [...] stycznia 2005r. H. L. zwróciła się do Oddziału Regionalnego Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w P. z wnioskiem o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych, uzasadniając go trudną sytuacją rodzinną i finansową, śmiercią teściowej, z którą prowadziła gospodarstwo rolne oraz koniecznością opieki nad siostrą męża H. L., która jest inwalidą i wymaga stałej opieki. Z tego względu nie mogła pracować zarobkowo, ani też nie mogła zając się gospodarstwem. Zwróciła się też o sprawdzenie warunków w jakich żyje. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] lutego 2005 r., Nr [...]odmówił umorzenia należności za okres od l kwartału 1998 r. do l kwartału 2005r. w kwocie [...] zł, stwierdzając, że zadłużenie należy uregulować w układzie ratalnym. W uzasadnieniu decyzji stwierdził: "Możliwość spłaty zadłużenia po przyznaniu świadczenia emerytalnego. Możliwość przymusowego ściągnięcia należności w trybie egzekucji administracyjnej. Kwestia rozłożenia spłaty zaległości na raty zostanie rozstrzygnięta odrębną decyzją". H. L., pismem z dnia [...] lutego 2005 r. odwołała się od tej decyzji powtarzając argumenty, które wcześniej stanowiły treść wniosku z dnia [...] stycznia 2005 r. Decyzją z [...] marca 2005 r. Nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2005 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał: "W związku z otrzymaniem świadczenia emerytalnego [...] przez Panią L. istnieje możliwość ściągnięcia należności z dwóch źródeł-poborów Pana L. z pracy poza rolnictwem oraz z przyznanego świadczenia emerytalnego małżonki". H. L. w dniu [...] kwietnia 2005 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2005 r., wyjaśniając, iż nie była i nie jest w stanie opłacać składek emerytalnych ze względu na sytuację rodzinną i finansową. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o oddalenie skargi, podając analogiczne argumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do przepisu art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, a zgodnie z art. 134 tej ustawy rozstrzygają w sprawach danej sprawy, nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W rozpoznawanej sprawie kontrola dotyczyła decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, wydana na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Przepis ten w dacie wydania zaskarżonej decyzji posiadał następujące brzmienie "Prezes kasy lub upoważniony przez niego pracownik kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowych i składkowego może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części". Przepis ten, zakładał więc, zbadanie przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jakie są możliwości płatnicze wnioskodawcy, rozważenia czy stanowią one uzasadniony i ważny interes dla tegoż wnioskodawcy, a nadto czy stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego uzasadnia uwzględnienie bądź odmowę uwzględnienia wniosku. Zważyć też należy, że w przepisie art. 41ª ust. 2 Prezes Kasy lub upoważniony pracownik mogą umorzyć w części lub w całości należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach wymienionych w tym przepisie. W niniejszej sprawie w ogóle nie przeprowadzono postępowania i nie zebrano żadnych dowodów, chociażby tych których przeprowadzenia domagała się strona. W ten sposób doszło do wydania decyzji, która nie zawiera wymaganego uzasadnienia, w tym rozważań, do których obliguje ją przepis, będący podstawą rozstrzygnięcia. Decyzja organu administracji publicznej przewidziana w art. 41ª posiada charakter uznaniowy rozstrzygnięcia co nie przekreśla zasady, że uznanie jest ograniczone dyrektywami ustawowymi, nakazującymi organom rozważenie każdej sprawy z punktu widzenia występowania bądź braku w konkretnym przypadku względów gospodarczych lub społecznych, które uzasadniałyby umorzenie zaległości składkowych lub odsetek. Właściwa ocena występowania bądź braku rzeczowych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym wyczerpującym zebraniem materiału dowodowego oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych. Do decyzji tych stosuje się,poprzez art. 36 ust. 1 pkt 10, art. 52 ust. 1 ustawy, przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zmianami), w tym przepis art. 123 – przewidujący stosowanie kodeksu postępowania administracyjnego chyba że ustawa stanowi inaczej. W tym przypadku ,ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników nie przewiduje innych rozwiązań. Tak też decyzja Prezesa Kasy wydana w pierwszej instancji winna spełniać warunki określone art.77 i 107 § 1 i § 2 kpa. Tymczasem poprzez braku ustaleń faktycznych i braku rozważań co do zebranych dowodów oraz wniosków prawnych decyzja ta narusza wymienione przepisy w tym też art.7 – my według którego organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy , mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Decyzja z dnia [...] marca 2005 r. zaakceptowała decyzję z dnia [...] lutego 2005 r. pomimo wskazanych naruszeń i wbrew przepisowi art.136 kpa , zgodnie z którym organ rozpoznający odwołanie na podstawie art. 138 kpa może przeprowadzić dodatkowo z urzędu postępowanie dowodowe albo zlecić organowi, który wydał decyzję, przeprowadzenie takiego postępowania. W ocenie Sądu przy wydaniu decyzji w dwóch instancjach doszło do naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i z tego względu na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" cytowanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję uchylił. Stosownie do art. 152 tej ustawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.