I FZ 398/05

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I Izby Finansowej zażalenia Andrzeja G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 kwietnia 2005 r. I SA/Gd 2422/01 w zakresie odmowy sporządzenia uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi Andrzeja G. na decyzję Izby Skarbowej w B. z dnia 30 października 2001 r. (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 1999 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2005 r. I SA/Gd 2422/01 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniosek Andrzeja G. o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W motywach orzeczenia wskazano, że pismem z dnia 28 lutego 2005 r. Sąd poinformował skarżącego o terminie wyznaczonej na dzień 6 kwietnia 2005 r. rozprawy. Jednocześnie jak wynika z treści protokołu ww. posiedzenia, prawidłowo zawiadomiony o jego terminie skarżący nie stawił się, natomiast po zamknięciu rozprawy Sąd wyznaczył datę ogłoszenia wyroku na dzień 22 kwietnia 2005 r. W piśmie nadanym w dniu 6 kwietnia 2005 r. powołując się na fakt wydania orzeczenia w sprawie, skarżący wystąpił z wnioskiem o doręczenie stosownego wyroku wraz z uzasadnieniem. Oddalając wniosek Sąd podniósł, że zgodnie z art. 141 par. 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, zasada sporządzania uzasadnienia wyroku z urzędu, odnosi się jedynie do wyroków uwzględniających skargę, natomiast w sprawach w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia jego sentencji. Mając na uwadze, iż w przypadku uwzględnienia skargi uzasadnienie wyroku zostanie sporządzone i doręczone stronie skarżącej z urzędu, natomiast w przypadku oddalenia skargi termin do złożenia stosownego wniosku o sporządzenie uzasadnienia rozpocznie dopiero swój bieg w dniu 22 kwietnia 2005 r., Sąd uznał złożony przez skarżącego wniosek jako przedwczesny. W zażaleniu skarżący zarzucił błędną wykładnię przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i wniósł o uchylenie orzeczenia w całości i sporządzenie uzasadnienia wyroku. Uzasadniając swoje żądanie skarżący podniósł, iż powołany przez Sąd przepis nie wskazuje jednoznacznie, że stosowny wniosek złożony przed terminem, określonym w tym przepisie, nie jest uprawniony. Jednocześnie wskazano, że ogłoszenie wyroku odbywa się na posiedzeniu jawnym /art. 139 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/, o którym strona powinna zostać zawiadomiona zgodnie z art. 91 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd nie powiadomił skarżącego o odroczeniu ogłoszenia wyroku, a tym samym skarżący nie mógł ponowić wniosku o wydanie uzasadnienia na piśmie. Ze względu na to, że stawiennictwo na posiedzeniu jawnym nie jest obowiązkowe, Sąd nie może wywodzić negatywnych skutków prawnych wynikających z nieobecności strony na rozprawie. Skarżący wskazał ponadto, że niestawiennictwo na rozprawie wynikało z braku środków finansowych, a ponadto w innych sprawach z jego skarg Sąd zawiadamiał go o nowym terminie ogłoszenia wyroku. W niniejszej sprawie takiej informacji skarżący nie otrzymał, tym samym będąc pozbawionym możliwości ponownego złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie może zostać uwzględnione. W pierwszym rzędzie należy podzielić stanowisko Sądu I instancji dotyczące wykładni przepisu art. art. 141 par. 1 i 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku zgłoszony przed jego ogłoszeniem należy bowiem uznać za przedwczesny. W przypadku bowiem zaistnienia okoliczności określonych w par. 1 powołanego wyżej przepisu uzasadnienie wyroku sporządzane jest i doręczane stronie z urzędu bez konieczności składania stosownego wniosku. Z kolei par. 2 wspomnianego przepisu wskazuje wyraźny termin do złożenia wniosku liczony "od dnia ogłoszenia wyroku". A contrario przed dniem ogłoszenia wyroku taki wniosek nie może zostać złożony, a tym samym uwzględniony. Za bezzasadny zatem należy uznać zarzut strony wskazujący na brak jednoznacznego wskazania w przytaczanym przepisie, iż przedwczesny wniosek nie jest uprawniony. Powyższego nie zmienia również fakt nie zawiadomienia skarżącego o nowym terminie publikacji orzeczenia. Poruszona w zażaleniu kwestia dotycząca zarzutu naruszenia art. 91 par. 2 w zw. z art. 139 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi była już przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego na tle analogicznych unormowań ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296 ze zm. /tj. odpowiednio art. 149 par. 2 i art. 326 par. 1 Kpc/. W uchwale z dnia 25 czerwca 1968 r. /III CZP 62/68 - OSNCP 1969 nr 3 poz. 41/ Sąd ten stwierdził, że w wypadku orzeczenia odroczenia terminu ogłoszenia wyroku sąd nie ma obowiązku zawiadomienia przez wezwanie o tym terminie strony /uczestnika/ nieobecnego na rozprawie. W uzasadnieniu uchwały podniesiono, że brzmienie art. 326 par. 1 Kpc /odpowiednik art. 139 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ upoważnia do takiej jego wykładni, że powyższą kwestię przepis ten samodzielnie normuje, że ma ona w tym przepisie własne, odrębne od przepisu ogólnego rozwiązanie. W szczególności zdanie trzecie art. 326 par. 1 Kpc przewiduje, że w postanowieniu o odroczeniu terminu ogłoszenia wyroku sąd powinien wyznaczyć ten termin i ogłosić go niezwłocznie po zamknięciu rozprawy. Jest to nic innego, jak właśnie określony, własny, odrębny sposób zawiadomienia o terminie publikacji orzeczenia. Ustawa wymaga tu tylko wyznaczenia tego terminu i jego ogłoszenia niezwłocznie po zamknięciu rozprawy. Jest to zawiadomienie wystarczające bez względu na to, czy strona - oczywiście należycie zawiadomiona o rozprawie - była, czy też nie była na niej obecna, co znajduje odzwierciedlenie orzecznictwie /por. orzeczenie z dn. 17 stycznia 1948 r., C III 2245/47, PN 1948, nr 9-10, str. 315/. Skoro więc przepis art. 326 par. 1 Kpc sam normuje kwestię zawiadomienia o terminie ogłoszenia wyroku, gdy termin ten został odroczony, to wyłącza w tym zakresie stosowanie zasady ogólnej z art. 149 par. 2 Kpc /odpowiednik art. 91 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. Podkreślono kolejno, że określony w art. 326 par. 1 Kpc nie jest terminem procesowym przewidzianym dla stron lub uczestników postępowania. Jest to termin wyznaczony dla sądu, a zatem termin o charakterze instrukcyjnym. W końcu wskazano także, że przyjęcie innego rozwiązania wymagałoby zawiadomienia nie tylko strony nieobecnej na rozprawie, ale również wszystkich, którzy nie byliby obecni na posiedzeniu wyznaczonym dla publikacji. Kolejny termin publikacyjny nie mógłby być zatem nigdy wyznaczony na okres krótszy niż tak wyliczony, żeby było możliwe otrzymanie zwrotnych dowodów doręczenia oraz żeby zawiadomienie było doręczone /traktując to jako wypadek pilny/ co najmniej na 3 dni przed posiedzeniem wyznaczonym do publikacji, co zdaniem tutejszego Sądu odnosi się także do pierwszego terminu publikacyjnego. Ustawodawca, określając termin w art. 326 par. 1 Kpc, miał niewątpliwie na uwadze zarówno sprawność postępowania sądowego, jak i zasadę bezpośredniości. Mogłaby stanąć temu na przeszkodzie wcale nierzadka w praktyce wadliwość w doręczeniach zawiadomień lub inne związane z tym komplikacje /np. brak zwrotnego dowodu doręczenia/, co zarówno przedłużałoby w sposób na pewno przez ustawodawcę nie zamierzony sprawność postępowania, jak i godziłoby w zasadę bezpośredniości, gdyby wyrok miał być wydany i ogłoszony po dłuższym upływie czasu od chwili zamknięcia rozprawy. Należy jednak zauważyć, że o ile wskazana przez skarżącego okoliczność braku zawiadomienia o nowym terminie ogłoszenia wyroku nie może uzasadniać postawionego w zażaleniu żądania uchylenia zaskarżonego postanowienia, o tyle mieści się ona w przesłankach art. 86 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i tym samym może stanowić podstawę do przywrócenia terminu do złożenia stosownego wniosku. Pogląd ten jest uzasadniony z uwagi na fakt, iż wskazane przez skarżącego zagadnienie budziło już wątpliwości w orzecznictwie, a ponadto ze względu na to, iż w analogicznej sytuacji w innych sprawach toczących się przed Sądem I instancji ze skargi Andrzeja G. ewentualna praktyka sądowa była inna. Z tych względów należało na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowić jak w sentencji.