II FSK 472/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędziowie NSA Włodzimierz Kubiak, Jan Grzęda (spr.), Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 26 września 2006 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Stefana O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 października 2005 r. sygn. akt I SA/Sz 642/04 w sprawie ze skargi Stefana O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 27 lipca 2004 r. (...) w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 12 października 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie /WSA/ oddalił skargę Stefana O. /skarżącego/ na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z 27 lipca 2004 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynikało m. in., że Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. występujący zarówno jako wierzyciel jak i organ egzekucyjny prowadził wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie łącznie siedmiu tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych od wypłacanych pracownikom wynagrodzeń od stycznia do lipca 2000 roku. W toku tego postępowania zajęto wierzytelność skarżącego z tytułu odszkodowania należnego od "Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń" S.A. W związku z tą czynnością egzekucyjną, skarżący wystąpił z następującymi zarzutami w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego: - zarzutem nieistnienia i wygaśnięcia obowiązku /art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j. Dz.U. 2002 nr 110 poz. 968 ze zm. - dalej jako "u.p.e.a."/ dowodząc, że możliwość egzekwowania zaległości podatkowych wyłącza objęcie ich postępowaniem upadłościowym, które zostało ukończone w trybie art. 217 dawnego Prawa upadłościowego postanowieniem Sądu Rejonowego w P., - zarzutem niedopuszczalności środka egzekucyjnego z uwagi na skierowanie egzekucji do majątku ustawowo wyłączonego z egzekucji, podnosząc, że należność z tytułu odszkodowania podlega wyłączeniu spod egzekucji na podstawie art. 61 Prawa upadłościowego, zaznaczając zarazem, że syndyk złożył oświadczenie o "braku udziału w sprawie z powództwa przeciwko PZU", - zarzutem niedopuszczalności egzekucji administracyjnej z uwagi na brak tytułu wykonawczego i brak podstawy prawnej do dochodzenia wierzytelności - zarzutem niespełnienia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. /art. 33 pkt 10 u.p.e.a./ z uwagi na błędne oznaczenie wierzyciela w tytule wykonawczym. Skarżący wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Naczelnik Urzędu Skarbowego w W., działając jedynie jako wierzyciel wydał postanowienie, w którym zawarł swoje stanowisko, nie uwzględniając podniesionych zarzutów. Postanowienie to na skutek zażalenia skarżącego zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby Skarbowej w S. Ponieważ stanowisko wierzyciela wyrażone w wymienionym postanowieniu potwierdzało istnienie egzekwowanego obowiązku, Naczelnik Urzędu Skarbowego występując tym razem w roli organu egzekucyjnego, stwierdził, że jest związany stanowiskiem wierzyciela /art. 34 par. 1 u.p.e.a./ i oddalił zarzuty skarżącego jako nieuzasadnione. W złożonym zażaleniu skarżący ponowił przytoczone wcześniej zarzuty, stwierdzając nadto, że w sprawie zachodzi zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz wstrzymanie i zawieszenie prowadzonego postępowania do czasu rozpoznania sprawy przez sąd rejonowy. Organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, nie znajdując podstaw do uwzględnienia zarzutów skarżącego. Stwierdził mianowicie, iż egzekwowane należności nie zostały zaspokojone w drodze zakończonego postępowania upadłościowego, jak również nie wygasły w jakikolwiek inny sposób na skutek zdarzeń wymienionych w art. 59 par. 2 Ordynacji podatkowej. Nie dopatrzył się też wad tytułów wykonawczych, na podstawie których prowadzono postępowanie egzekucyjne. Uznał, że zakończenie postępowania upadłościowego nie stanowi przeszkody w egzekwowaniu niezaspokojonych w nim obowiązków. Od postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej, Stefan O. wniósł skargę do WSA zarzucając naruszenie art. 2 par. 3, 3 par. 1, 12, 13, par. 1, 26 par. 5, 27 par. 1, 29 par. 1 i 2, 32, 33 pkt 1, 3, 6 i 10, 45 par. 1 i 2, 56 par. 1 pkt 5, 59 par. 1 pkt 2, 3, 7 i art. 62 u.p.e.a. w zw. z art. 33 par. 1, 61, 131 par. 1 pkt 10, art. 169, 170, 204, 217, 223, 220-222 Prawa upadłościowego. W uzasadnieniu skargi podniósł, że istnienie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w P. o zakończeniu postępowania upadłościowego wyklucza możliwość dalszego dochodzenia objętych nim zobowiązań. Uznał, że błędem było prowadzenie egzekucji na podstawie nowego tytułu wykonawczego, ponieważ po zakończeniu postępowania upadłościowego tytułem egzekucyjnym jest lista wierzytelności, która wymaga opatrzenia klauzulą wykonalności. Podniósł również, że nie zostały wydane decyzje określające egzekwowane zobowiązania podatkowego. Dyrektor Izby Skarbowej w S. wniósł o oddalenie skargi. WSA oddalając skargę nie dopatrzył się naruszenia art. 33 par. 1 u.p.e.a. Podzielił przy tym pogląd organów administracji, że organ egzekucyjny był związany stanowiskiem wierzyciela wyrażonym w trybie art. 34 u.p.e.a. Sąd stwierdził też, że skarżącemu prawidłowo doręczono tytuł wykonawczy, natomiast obowiązek doręczenia przewidzianego w art. 15 par. 1 u.p.e.a. pisemnego upomnienia wyłączał w przedmiotowej sprawie fakt określenia egzekwowanej należności w decyzji /par. 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów u.p.e.a. - Dz.U. nr 137 poz. 1541 ze zm./. Uznał również, że wierzytelność zajęta przez Naczelnika Urzędu Skarbowego nie podlegała wyłączeniu spod egzekucji. Skarżący nie uzyskał zgody wierzyciela na takie wyłączenie wydanej w trybie art. 13 par. 1 u.p.e.a. Według sądu w sprawie nie zachodziły przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego przewidziane w art. 59 u.p.e.a., a organy nie naruszyły art. 45 par. 1 i 2 u.p.e.a., ponieważ skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek przewidzianych w tym przepisie. WSA uznał, że za uchyleniem zaskarżonej decyzji nie przemawia również fakt uchylenia w innym postępowaniu decyzji wydanej w tej samej sprawie lecz przedmiocie stanowiska wierzyciela. Stwierdził mianowicie, że sąd administracyjny dokonuje oceny legalności decyzji przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu jej wydania. Zmiana okoliczności może być natomiast podstawą wystąpienia z żądaniem - w odpowiednim trybie - o uchylenie lub zmianę rozstrzygnięcia. Z wyrokiem WSA nie zgodził się skarżący i w złożonej skardze kasacyjnej zarzucił /cyt./: - "naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i tym samym niewłaściwe zastosowanie tj. art. 365 Kpc i jego odpowiednikiem art. 170 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w ze. z art. 34 par. 4 i art. 29 par. 1 i art. 3 par. 1 u.p.e.a. i art. 170 par. 1 Prawa upadłościowego - naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 141 par. 4 w zw. z art. 151 i art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. i pośrednio z art. 63 par. 1 i z art. 170 par. 1 Prawa upadłościowego i pośrednio z art. 59 par. 1 pkt 3, 10 i art. 62 u.p.e.a." Podnosząc tej treści zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie również postanowień organów obydwu instancji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniósł, że po zakończeniu postępowania upadłościowego jedynym tytułem egzekucyjnym służącym dochodzeniu niezaspokojonych w jego toku należności jest lista wierzytelności, która wymaga opatrzenia klauzulą wykonalności /art. 170 par. 1 Prawa upadłościowego/. Dlatego wystawienie nowych tytułów wykonawczych i prowadzenie na ich podstawie postępowania egzekucyjnego było błędne. W ocenie skarżącego WSA był związany prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w P. o zakończeniu postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej w S. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Odnosząc się do twierdzeń skarżącego wskazał, iż nie ma przepisu wyłączającego możliwość egzekwowania zaległości niezaspokojonych w toku prawomocnie zakończonego postępowania upadłościowego. Z art. 26 par. 1 i 2 u.p.e.a. wynika natomiast obowiązek wystawienia tytułu wykonawczego, co czyni niezasadnym zarzut obrazy tego przepisu. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 59 i 62 u.p.e.a., organ odwoławczy, podniósł, że nie było podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego, ponieważ wobec nieuwzględnienia zarzutów przeciwko postępowaniu egzekucyjnemu przez wierzyciela, wydanie takiego orzeczenia w świetle art. 34 par. 1 u.p.e.a. w ówczesnym stanie sprawy było niedopuszczalne. Wskazano również, że organ egzekucyjny, wobec stwierdzonego zbiegu egzekucji wystąpił do Sądu Rejonowego w W. o rozstrzygnięcie zbiegu. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej nie doszło również do naruszenia art. 365 Kpc, ponieważ lista wierzytelności, o której mowa w art. 170 Prawa upadłościowego nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Ponieważ zawierała ona zarzuty zakwalifikowane przez jej autora według obydwu podstaw kasacyjnych /art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm. -"p.p.s.a."/ w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegały zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Bezpodstawny okazał się zarzut naruszenia art. 141 par. 4 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku WSA zawiera wszystkie ustawowo wymagane elementy składowe. WSA w uzasadnieniu ustosunkował się do wszystkich zarzutów skargi - w tym również dotyczących pełnowartościowości stanowiących podstawę egzekucji tytułów wykonawczych. Należy w tym zakresie podzielić pogląd sądu, że w art. 26 par. 1 i 2 u.p.e.a. ustanowiono zasadę prowadzenia egzekucji w oparciu o tytuł wykonawczy wystawiony przez wierzyciela. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego bez wystawienia tytułu wykonawczego jest możliwe w sytuacjach szczególnych /zob. art. 117 i 150 par. 3 u.p.e.a./. Obowiązku tego nie uchyla art. 170 Prawa upadłościowego. Co więcej - nawet w przypadku, gdy egzekucji podlega należność wynikająca z orzeczenia sądowego opatrzonego klauzulą wykonalności, wystawienie tytułu wykonawczego jest również obowiązkowe /art. 26 par. 3 u.p.e.a./. Brak tytułu wykonawczego stanowi samodzielną podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na jego bezprzedmiotowość /zob. wyrok NSA z 6.06.1998 r. SA/Sz 1477/97 - Lex 34164/. Zatem stanowisko WSA o konieczności wystawienia tytułu wykonawczego było prawidłowe, zaś uzasadnienie wyroku w tej kwestii zupełne. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł też żadnych podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 151 i art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w zw. z art. 63 par. 1 Prawa upadłościowego. Jak już wcześniej wskazano NSA jest związany granicami skargi kasacyjnej, z urzędu uwzględniając jedynie nieważność postępowania. Oznacza to, że ocenia zaskarżone orzeczenie badając, czy przy jego wydaniu nie naruszono przepisów naruszenie których zarzucono w skardze kasacyjnej i to w sposób w niej wskazany. Tymczasem skarżący w treści zarzutu ani w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wskazał w czym upatrywał naruszenia art. 63 par. 1 Prawa upadłościowego. Uniemożliwiało to w sposób oczywisty odniesienie się do tego zarzutu, a w konsekwencji jego uwzględnienie. Należy jednak wskazać, że przepis ten określa skutki wszczęcia postępowania upadłościowego w stosunku do toczących się egzekucji administracyjnych, natomiast rozpoznawana sprawa dotyczy egzekucji prowadzonej po zakończeniu postępowania upadłościowego. Autorka skargi kasacyjnej nie wskazała również w jaki sposób zaskarżony wyrok naruszał art. 59 par. 1 pkt 3 i 10 i art. 62 u.p.e.a. Na uwzględnienie nie zasługiwały również zarzuty zakwalifikowane jako "zarzuty naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i tym samym niewłaściwe zastosowanie". Wszystkie bowiem przepisy wskazane jako naruszone w ramach tego zarzuty były przepisami prawa procesowego, w większości nie podlegającymi stosowaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Tym samym zarzut został sformułowany błędnie, a zatem nie mógł zostać uwzględniony. W tym stanie rzeczy, skarga kasacyjna podlegała oddaleniu /art. 184 p.p.s.a./. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.