II OSK 56/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Stahl Sędziowie Sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz Sędzia NSA Stanisław Nowakowski /spr./ Protokolant Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 października 2005 r., sygn. akt II SA/Łd 554/05 w sprawie ze skargi S. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...] wydaną na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze. zm.) odmówiono skarżącemu S. P. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przejściowym w Poznaniu od lutego do kwietnia 1943 r. Organ administracyjny podniósł, że zgodnie z art. 8 ust 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. Prezes Rady Ministrów, na wniosek Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, otrzymał delegację by określić, w drodze rozporządzenia, po zasięgnięciu opinii Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także więzienia i obozy NKWD lub będące pod nadzorem NKWD, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, oraz obozy, o których mowa w art. 3 pkt 2 i w art. 4 ust. l pkt l lit. b) i lit. c) oraz w pkt 3. Na podstawie powyższego przepisu Prezes Rady Ministrów wydał w dniu 20 września 2001 r. rozporządzenie w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. z 2001 r., Nr 106, poz. 1154). Ponieważ w powołanym rozporządzeniu obóz w Poznaniu nie został wymieniony, przeto uznano, że skarżącemu nie można przyznać uprawnień kombatanckich. Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną dodatkowo podnosząc, że: "Podkreślić również należy, iż w § 6 pkt 9 rozporządzenia figuruje obóz przesiedleńczy Poznań-Główna, za pobyt w którym przysługują uprawnienia kombatanckie. Jednak, jak wynika z informacji zawartych w informatorze encyklopedycznym "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945" (Warszawa 1979 r. ) wymieniony obóz istniał od 05.11.1939 r. do 22.05.1940 r., tak więc strona nie mogła przebywać w tym obozie w 1943 r." W wyniku wniesionej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 7 października 2005 r., sygn. akt II SA/Łd 554/05 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] i decyzję z dnia [...] nr [...] oraz zasądził na rzecz skarżącego koszty postępowania. Sąd nie analizował ustaleń jakie wynikają z decyzji administracyjnych a za powód uchylenia decyzji uznał naruszenie przez organ art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwanej dalej P.p.s.a.) Sąd podał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zajmował się już skargą S. P. na wcześniejszą decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w przedmiocie odmowy przyznania mu stosowanego dodatku z tytułu pobytu w obozie przejściowym w Poznaniu i pracy na deportacji we Francji. Wówczas Sąd wyrokiem z dnia 22 listopada 2004 r., sygn. akt: II SA/Łd 180/04 uchylił decyzje organu datowane na 29 stycznia 2004 r. i 2 września 2003 r. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, iż organ orzekający błędnie zakwalifikował wniosek S. P., jako wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich. Dla ówczesnego składu orzekającego jasne było – jak podnosi Sąd orzekający w pierwszej instancji - iż strona wnioskowała o przyznanie świadczenia w oparciu o unormowanie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przymusowej przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W trakcie ponownego rozpoznawania wniosku S. P. organ orzekający związany był oceną prawną i wykładnią przedstawioną w wyroku z dnia 22 listopada 2004 r. Zdaniem Sądu pierwszej instancji z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, a przede wszystkim z uzasadnienia decyzji wynika, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zaniechał wykonania tego obowiązku. Organ bowiem ponownie wniosek S. P. potraktował jako wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich. Sąd przyznaje, że w dniu 17 lutego 2005 r., organ wystosował pismo do strony o potwierdzenie, czy podtrzymuje ona wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich na mocy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego a podał, iż wnosi o przyznanie uprawnień kombatanckich i świadczenia pieniężnego. Treść wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy datowanego na dzień 18 marca 2005 r. wyraźnie wskazuje już na chęć uzyskania stosownego dodatku z tytułu pobytu w obozie przejściowym i na robotach przymusowych we Francji. Zdaniem składu orzekającego, z analizy pism S. P. wynika, że nie odróżnia on uprawnień kombatanckich od prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji. Dlatego – w ocenie Sądu Wojewódzkiego - organ powinien w sposób szczególny działać na korzyść strony. W konsekwencji Sąd uznał, że organ administracyjny nie wykonał zaleceń Sądu zawartych w cytowanym wyżej wyroku. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zaskarżył skargą kasacyjną Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, który na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. wyrokowi zarzuca mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie: 1. art. 3 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że decyzja organu administracji w stopniu istotnym narusza art. 153 P.p.s.a. w sytuacji, gdy organ administracji wykonał wszystkie zalecenia zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 listopada 2004 r., sygn. II S.A./Łd 180/04, 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 9 i art. 11 k.p.a. - polegające na uchyleniu decyzji z tego powodu, że organ administracji nie poinformował strony, iż może ona wystąpić o przyznanie świadczenia pieniężnego za pracę przymusową w sytuacji, gdy tego rodzaju obowiązek na organie administracji nie ciążył, bowiem Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ostateczną decyzją administracyjną już wcześniej odmówił S. P. przyznania tego świadczenia. We wniosku organ żąda uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. W szczególności organ podkreślił, że wykonując zalecenia sądu zwrócił się do skarżącego S. P. o wyjaśnienie, czy domaga się przyznania uprawnień kombatanckich, czy też - uprawnienia do świadczenia za pracę przymusową. Skarżący wyjaśnił, że domaga się przyznania obu wymienionych uprawnień, a Kierownik Urzędu rozpoznał wniosek o zmianę decyzji o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia za pracę przymusową i decyzją z 7 czerwca 2005 r. odmówił zmiany decyzji z 24 lutego 2004 r., a ponadto rozpoznał wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich – odmawiając przyznania tych uprawnień decyzją z [...] oraz - utrzymującą ją w mocy decyzją z [...], która była przedmiotem zaskarżenia do sądu pierwszej instancji. Stąd też organ administracyjny podnosi, że nie naruszył przepisu art. 153 P.p.s.a., gdyż wykonał prawidłowo wszystkie zalecenia zawarte w wyroku z dnia 22 listopada 2004 r., sygn. II S.A./Łd 180/04. Odpowiadając na skargę kasacyjną S. P. wnosi o jej oddalenie. Nie podał jednak żadnych argumentów ograniczając się do wyrażenia poczucia krzywdy z dotychczasowego niezałatwienia po jego myśli wniosków o uprawnienie kombatanckie i świadczenie z tytułu pracy przymusowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 153 P.p.s.a. nie wyjaśnił sprawy w sposób dający podstawę do uwzględnienia skargi. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych już w piśmie stanowiącym odpowiedź na skargę podał, że: "Podkreślić należy, iż w kwestii uprawnień wynikających z ustawy o świadczeniu pieniężnym zapadła decyzja Kierownika Urzędu z dnia 24.02.2004 r. o odmowie przyznania uprawnień do w/w świadczenia. Skarżący podnosi, iż uprawnienia te przysługują z tytułu deportacji do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego na terytorium III Rzeszy i, że warunkiem koniecznym do ich przyznania nie jest faktyczne wykonywanie pracy przymusowej. Kierownik Urzędu nie kwestionuje powyższego, zaznacza jednak, iż akta sprawy wskazują na krótszy okres pobytu strony na deportacji niż okres określony w ustawie. Z tego też względu Kierownik Urzędu decyzją z dnia 07.06.2005 r. w trybie art. 154 k.p.a. odmówił zmiany decyzji z dnia 24.02.2004 r." Sąd pierwszej instancji ograniczył się natomiast do stwierdzenia, że: "W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, wywodząc jak w uzasadnieniu kontestowanej decyzji." Nie zwrócił zupełnie uwagi na podane wyżej wyjaśnienie, w którym powołano decyzję rozstrzygają sprawę świadczenia za deportację i przymusową pracę. Nie może też ulegać wątpliwości, że pismem z dnia 22 lutego 2005 r. skarżący wyraźnie wnosił o przyznanie w trybie pilnym uprawnień kombatanckich oraz przyznanie świadczenia pieniężnego. W każdym razie organ administracyjny nie zaniechał wyjaśnienia obu tych spraw, skoro wydał decyzję w przedmiocie uprawnień kombatanckich, a w przedmiocie świadczeń na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395, ze zm.) wniosek potraktował jako złożony w trybie art. 154 k.p.a. celem zmiany, odmawiającej skarżącemu prawa do tego świadczenia, decyzji z dnia 24 lutego 2004 r. (k. 58 akt administracyjnych). Ze skargi kasacyjnej wynika (czego skarżący nie kwestionował), że decyzja w sprawie świadczenia pieniężnego jest ostateczna, gdyż nie była przez skarżącego zaskarżona. Naczelny Sąd Administracyjny podziela zarzuty skargi kasacyjnej także co do tego, że nie mógł organ administracyjny umorzyć postępowania w przedmiocie uprawnień kombatanckich. Żądanie skarżącego jest bowiem dostatecznie wyraźne, a skoro organ rozstrzygał sprawy co do obu żądań, to nie można mu postawić zarzutu niewykonania zaleceń sądu administracyjnego. Sąd pierwszej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy winien więc wyjaśnić, czy organ administracyjny zasadnie i zgodnie z prawem uznał, że skarżącemu nie przysługują uprawnienia kombatanckie. Tego aspektu sprawy sąd administracyjny nie badał ani w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 22 listopada 2004 r. ani w sprawie, w której rozpatrywana jest niniejsza skarga kasacyjna. Z tych więc względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpatrzenia.