II GSK 164/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Urszula Raczkiewicz, Sędziowie NSA Jan Kacprzak, Małgorzata Korycińska (spr.), Protokolant Aleksandra Kuc, po rozpoznaniu w dniu 6 października 2005 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2005 r. sygn. akt VI SA/Wa 1517/04 w sprawie ze skargi [...] na uchwałę Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] r. Nr (bez numeru) w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2005 r. zapadłym w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1517/04 oddalił skargę [...] na uchwałę Naczelnej Rady Adwokackiej w Warszawie z dnia [...] r. o skreśleniu skarżącego z listy adwokatów. W motywach rozstrzygnięcia Sąd I instancji przedstawił wpierw przebieg postępowania, jakie toczyło się przed organami korporacyjnymi obydwu instancji zainicjowanego faktem opublikowania nazwiska adwokata [...] w Monitorze Polskim nr 13 poz.181 z dnia 15 kwietnia 1999r., jako osoby, która pracowała w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art.1 i 2 ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944 - 1990 osób pełniących funkcje publiczne / Dz.U. Nr 70,poz.443 ze zm.,/.Sąd podał, że Okręgowa Rada Adwokacka w W. uchwałą z dnia [...] r. skreśliła skarżącego z listy adwokatów z tego powodu, iż nie poinformował on Rady o podjęciu pracy w organach bezpieczeństwa przed wpisem na listę adwokacką. Praca w organach bezpieczeństwa w latach 1944 - 1990 w ocenie organu, jak i w świetle uchwały Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 17 kwietnia 1999 r., stanowiła o sprzeniewierzeniu się podstawowym zasadom moralnym i fundamentalnym zasadom etyki zawodowej. Odwołując się od tej uchwały [...] podniósł, ze podjęcie pracy w SB było nic nieznaczącym epizodem, do którego nie przywiązywał wagi, a po zorientowaniu się gdzie pracuje sam zrezygnowali z zatrudnienia. Zarzucił także uchwale naruszenie art., 74 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze poprzez błędne jego zastosowanie oraz uchybienie przepisom działu VIII tej ustawy, a zwłaszcza art.80 i art.91 ust.2 poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania dyscyplinarnego. W jego ocenie zarzucany czyn stanowili klasyczne przewinienie dyscyplinarne, dla którego przewidziano odrębne postępowanie dyscyplinarne. Po rozpoznaniu odwołania Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] r. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. Następnie Sąd I instancji wskazał, że na skutek skargi [...] Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2003 r. stwierdził nieważność zaskarżonych uchwał, a Sąd Najwyższy rozpoznając rewizję nadzwyczajną Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od tego wyroku uchylił go i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi / wyrok SN z dnia 12 grudnia 2003 r. sygn. Akt III RN 134/03 /. Wojewódzki Sąd Administracyjny po takim zrelacjonowaniu dotychczasowego postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego podniósł, iż w tej sprawie rozpatrywana jest, zatem ponownie skarga [...] na podjętą w dniu [...] r. uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy adwokatów Izby Adwokackiej w W., wydaną na podstawie art. 74 Prawa o adwokaturze.- Przechodząc do oceny legalności zaskarżonej uchwały Sąd przywołał treść art. 74 prawa o adwokaturze, wywodząc, iż uchwała podjęta na podstawie tego przepisu należy do sfery uznania administracyjnego. Sąd uznał za bezsporne to, że skarżący w okresie od 1 grudnia 1972 r. do 31 marca 1973 r. pracował w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 1 i 2 ustawy lustracyjnej z dnia 11 kwietnia 1997 r. i że faktu tego nie ujawnił w trakcie ubiegania się o wpis na listę adwokatów. Za pozostające bez znaczenia było, zdaniem Sądu to, że informacja o pracy skarżącego, w KW MO w [...] znajdowała się w jego aktach osobowych z innych miejsc pracy / Prokuraturze Wojewódzkiej i Głównej Komisji Arbitrażowej / albowiem to skarżący miał wskazać zarówno w życiorysie jak i w ankiecie personalnej, które składał przy ubieganiu się o wpis na listę adwokatów, informacje nie tylko zgodne z prawdą, ale i rzetelne. Tymczasem informacji o pracy w Służbie Bezpieczeństwa nie podał. Z tej też przyczyny Sąd oddalił wniosek dowodowy skarżącego o dopuszczenie dowodu z jego akt osobowych z okresu zatrudnienia w organach prokuratury i na stanowisku arbitra. Analizując treść art. 65 pkt 1 prawa o adwokaturze Sąd doszedł do przekonania, że wymóg nieskazitelnego charakteru powinien być rozważany na tle specyfiki funkcji adwokata jako osoby zaufania publicznego i szczególnego stosunku zaufania łączącego go z klientem. Z tego punktu widzenia praca w organach bezpieczeństwa państw w latach 1944 - 1990, może być rozumiana jako sprzeniewierzenie się podstawowym zasadom moralnym. Sąd podzielił także stanowisko Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w kwestii odrębności postępowań prowadzonych w trybie art. 74 prawa o adwokaturze, do których nie można stosować przepisów zawartych w dziale VIII, w tym również dotyczących przedawnienia. Uznając nadto, że wszystkie istotne fakty i okoliczności zostały w trakcie postępowania wyjaśnione i nie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Sąd I instancji oddalił skargę. W skardze kasacyjnej [...] wyrokowi Sądu I instancji zarzucił: - naruszenie art. 74 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że dla oceny czy fakt zatrudnienia skarżącego w Służbie Bezpieczeństwa był znany ORA w W. w chwili wpisu nie ma znaczenia okoliczność uzyskania w tym zakresie informacji z akt osobowych z okresu pacy w prokuraturze i Głównej Komisji Arbitrażowej - naruszenie art. 106 § 3 i art. 113 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niewyjaśnienie sprawy wskutek oddalenia wniosku dowodowego z akt osobowych z okresu pracy w prokuraturze i Państwowym Arbitrażu Gospodarczym - naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. , art. 107 § 1 i art. 138 k.p.a. poprzez nie stwierdzenie nieważności uchwał. pomimo iż zostały one wydane z rażącym naruszeniem art. 107 § 1 k.p.a. polegającym na nie podpisaniu obu uchwał przez cały skład orzekający oraz podjęcie uchwały przez Prezydium NRA o treści niezgodnej z art. 138 k.p.a. Argumentując ostatni z zarzutów kastor wskazał, iż przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. wprowadzającej ustawę - Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawierają normy, która wiąże WSA oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu Sądu Najwyższego wydanym przed 1 stycznia 2002 r.,, dlatego też Sąd instancji nie był związany wykładnia SN wynikającą z wyroku sygn. akt III RN 134/03. Był natomiast związany ocena prawną wyrażoną w orzeczeniu Naczelnego Sadu Administracyjnego. Natomiast dwa pierwsze zarzuty skargi kasacyjnej opierają się na konsekwentnie podnoszonej przez skarżącego okoliczności, iż Okręgowa Rada Adwokacka wiedziała o zatrudnieniu skarżącego w organach bezpieczeństwa, gdyż taką informację zawierały akta osobowe z poprzednich miejsc zatrudnienia, którymi dysponowała. Podnosząc te zarzuty autor skargi kasacyjnej domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: I Zgodnie z treścią art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą procesową, skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Podstawy skargi kasacyjnej zostały zawarte w art.174 komentowanej ustawy, w myśl, którego skargę kasacyjna można oprzeć zarówno na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie/ pkt 1 art. 174 /, jak i na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy / pkt 2 tego art./. Przywołany pkt 1 art. 174 ustawy procesowej przewiduje zatem dwie formy naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię, przez którą należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, jak i niewłaściwe zastosowanie oznaczające dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa, na którą można się powołać w skardze kasacyjnej może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w sytuacji oparcia skargi kasacyjnej na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, należy nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Obowiązkiem wnoszącego skargę kasacyjna, opartą na art. 174 pkt 2 ustawy procesowej jest, więc uprawdopodobnienie istnienia potencjalnego związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem proceduralnym a wynikiem postępowania sądowoadministracyjnego. Prawidłowe skonstruowanie skargi kasacyjnej ma podstawowe znaczenie dla wyniku postępowania kasacyjnego, albowiem zgodnie z przepisem art. 183 § 1 ustawy procesowej Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu Sąd bierze jedynie pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny zostały wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy. Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania . Skarżący oparł skargę kasacyjną na obydwu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 ustawy procesowej . W związku z tym rozważania należy rozpocząć od oceny zasadności zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, gdyż zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego przez błędne jego zastosowanie mogą podlegać ocenie dopiero wtedy, gdy stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku nie nasuwa zastrzeżeń. W tym miejscu należy jedynie zaznaczyć, iż jakkolwiek w zarzucie naruszenia prawa materialnego wskazano jako postać tego naruszenia tylko błędną wykładnię art. 74 prawa o adwokaturze, to z uzasadnienia jego postawienia wynika, że przedmiotem tego zarzutu są obie postacie naruszenia prawa materialnego wymienione w art.174 pkt 1 ustawy procesowej. II Strona skarżąca zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie art. 106 § 3 ustawy procesowej oraz art. 113 § 1 tej ustawy, wywodząc, iż sprawa na skutek oddalenie jej wniosku o przeprowadzenie dowodu z akt osobowych nie została należycie wyjaśniona. Odnosząc się do tego zarzutu należy najpierw zauważyć, iż sąd administracyjny orzeka w zasadzie na podstawie materiału faktycznego i dowodowego sprawy zgromadzonego w postępowaniu przed właściwymi organami. Uzupełniające postępowanie dowodowe, ograniczone li tylko do dowodu z dokumentu może być przeprowadzone przez sąd jedynie wówczas, gdy zaistnieje konieczność wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a ich wyjaśnienie nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Celem postępowania dowodowego, o którym stanowi art. 106 § 3 ustawy procesowej nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń. Przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu przez sąd administracyjny będzie dopuszczalne, zatem wówczas, gdy postulowany / bądź dopuszczony z urzędu / dowód będzie pozostawał w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu. Przedmiotem oceny legalności Sądu I instancji była uchwała w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy adwokatów, której podstawę materialnoprawną stanowił art. 74 ustawy z dnia 26 maja 1982 roku - Prawo o adwokaturze / tekst jedn.Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm./. W myśl tego przepisu okręgowa rada adwokacka może skreślić adwokata z listy adwokatów w związku z czynem popełnionym przed wpisem na listę adwokatów, jeżeli czyn ten nie był znany okręgowej radzie adwokackiej w chwili wpisu, a stanowiłby przeszkodę do wpisu. Prawidłowe stosownie tego przepisu wymaga, więc ustalenia zarówno tego, czy zachodziły przesłanki stanowiące przeszkodę wpisu określonej osoby na listę adwokatów, jak i ustalenia czy okręgowa rada adwokacka nie wiedziała w momencie wpisu o czynie ubiegającego się o wpis, który znany radzie stanowiłby przeszkodę jego dokonania. Zważyć przy tym trzeba, że komentowany przepis nie określa źródła informacji o czynie, stąd prawnie obojętne jest jej pochodzenie. A nadto, co ma decydujące znaczenie dla sprawy, omawiany przepis prawa nie wprowadza jako przesłanki jego stosowania obowiązku informowania rady przez kandydata o czynie, który w jego ocenie stanowiłby przeszkodę do wpisu. Ocena kandydata, jego postawy i dotychczasowego zachowania należy, bowiem do kompetencji właściwego organu korporacyjnego. Nie budzi przy tym wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że zatajenie informacji narusza etykę zawodową i musi wpływać na ocenę spełnienia warunku rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Jednakże nie może skutkować zastosowaniem art. 74 Prawa o adwokaturze, w sytuacji, gdy w momencie wpisu czyn stanowiący ewentualną przeszkodę do wpisu był znany okręgowej radzie adwokackiej z innego źródła. Strona skarżąca konsekwentnie twierdziła w postępowaniu przed Sądem I instancji, że fakt pracy w Służbie Bezpieczeństwa był znany okręgowej radzie adwokackiej w chwili wpisu na listę adwokacką. Tę okoliczność chciała wykazać wnioskując o dopuszczenie dowodu z akt osobowych z poprzednich miejsc zatrudnienia. Akta te były w posiadaniu okręgowej rady adwokackiej przed wpisem skarżącego na listę adwokatów. Wnioskowany dowód mógł posłużyć, zatem wyjaśnieniu istotnych wątpliwości i nie spowodowałby nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Ponadto pozostawał w związku z oceną legalności zaskarżonej uchwały. Odmowa jego dopuszczenia zapadła z naruszenie art. 106 § 3 i art. 113 § 1 ustawy procesowej i mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ten zarzut skargi kasacyjnej jest, zatem usprawiedliwiony tak jak i zarzut niewłaściwego zrekonstruowania treści art. 74 Prawa o adwokaturze w zakresie, jakim Sąd I instancji uznał, że dla zastosowania tego przepisu nie ma znaczenia to czy okręgowa rada adwokacka wiedziała o czynie, stanowiącym przeszkodę do wpisu na listę adwokatów, skoro informacja ta nie pochodziła od ubiegającego się o wpis. Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że ubiegający się o wpis na listę adwokatów powinien podać zarówno w życiorysie jak i w ankiecie personalnej informacje nie tylko zgodne z prawdą, ale i rzetelne. Nie jest również kwestionowane to, że skarżący nie ujawnił faktu pracy w Służbie Bezpieczeństwa ani w życiorysie ani też w ankiecie personalnej. Jeżeli jednak te dane zawierały akta, którymi dysponowała okręgowa rada adwokacka, to okoliczność ta będzie miała znaczenie dla oceny zgodności zaskarżonej uchwały z art. 74 Prawa o adwokaturze. Odmienny pogląd Sądu I instancji wyrażony w zaskarżonym wyroku był wynikiem błędnej wykładni art. 74 Prawa o adwokaturze. III Ostatni z zarzutów skargi kasacyjnej dotyczy naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, przy czym autor skargi kasacyjnej nie wiąże tak skonstruowanego zarzutu z przepisami ustawy procesowej /Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /. Tymczasem z istoty skargi kasacyjnej, będącej środkiem odwoławczym od wyroku sądu administracyjnego pierwszej instancji, wynika, że podstawą skargi kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 2 ustawy procesowej, jest naruszenie przez sąd przepisów postępowania sądowoadministracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w postępowaniu kasacyjnym weryfikuje zgodność z prawem zaskarżonego orzeczenia sądu pierwszej instancji, dlatego też nie można skutecznie oprzeć skargi kasacyjnej na naruszeniu przepisów procedury, której sąd nie stosował i nie mógł stosować . Ustawa procesowa normując kwestie postępowania przed sądem administracyjnym nie zawiera jakichkolwiek odesłań do stosowania kodeksu postępowania administracyjnego . Powołanie w skardze kasacyjnej tylko przepisów kodeksu postępowania administracyjnego nie pozwala traktować tego zarzutu jako podstawy skargi kasacyjnej określonej w art.174 pkt 2 ustawy procesowej . IV Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 ustawy procesowej uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.