II SA/Ka 2533/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Asesor WSA Rafał Wolnik Protokolant apl. radc. Piotr Sokal po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2004 r. sprawy ze skargi A.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdu nienormatywnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Zarząd Miasta R., na zasadzie m.in. art.13 ust.2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2000 r., Nr 71, poz.838 ze zm.) w związku z art.61 ust.11 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. Nr 98, poz.602 ze zm.), §2 ust.2 pkt 5,6 i §9 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych (Dz.U. Nr 51, poz.607), wymierzył A.O. podwyższoną opłatę drogową w kwocie [...] zł z tytułu przejazdu drogą [...] bez zezwolenia pojazdem przekraczającym dopuszczalną masę całkowitą oraz dopuszczalny nacisk na jego osie [...]. Na podstawie protokołu ważenia organ ten ustalił, iż samochód marki [...] należący do A.O. w dniu [...] poruszał się po drogach publicznych z ładunkiem przekraczającym dopuszczalną wielkość masy całkowitej o [...] kg i naciskami na osie przewyższającymi dopuszczalne wielkości o [...] kN i [...] kN bez wymaganego zezwolenia. Wedle tego organu skutkowało to koniecznością uiszczenia dodatkowych opłat. Wysokość tych opłat regulowały przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r.. Obronę, zasadzającą się głównie na [...] i [...], organ zwalczył wątpliwościami co do autentyczności złożonych dokumentów oraz nieskutecznością tychże argumentów. Na skutek odwołania A.O. od tego rozstrzygnięcia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] uchyliło je i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Motywem, dla którego to nastąpiło, była zmiana stanu prawnego wskazująca na inny charakter i sposób obliczania przedmiotowej należności, wymagająca dokonania nowych ustaleń i wyliczeń. Decyzją z dnia [...] Zarząd Miasta R., na zasadzie art.19 ust.5, art.20 ust.8, art.13 ust.2a i 2b ustawy o drogach publicznych i pkt 5,6 jej załącznika w związku z art.61 ust.11 Prawa o ruchu drogowym, wymierzył A.O. karę pieniężną w wysokości [...] zł za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia po drodze [...]. W jej uzasadnieniu wskazał, iż dokonane w dniu [...] ważenie poruszającego się po drogach publicznych, należącego do A.O., pojazdu marki [...], wykazało przekroczenie dopuszczalnych wielkości masy całkowitej i nacisków na osie w liczbach podanych powyżej. Ponieważ sprawa nie została zakończona do dnia wejścia w życie przepisów nowych obowiązujących od dnia 1 stycznia 2002 r., należało ją rozpatrzyć na ich podstawie. Przewidują one w takim wypadku wymierzenie kary pieniężnej w tej wysokości, której wyliczenie zawarto w uzasadnieniu decyzji. Nie podzielił organ wywodów strony mających na celu usprawiedliwienie przedmiotowego faktu i zmniejszenie wysokości kary. W odwołaniu od tego rozstrzygnięcia A.O. domagał się jego uchylenia, naprowadzając na naruszenie przepisów prawa materialnego i Konstytucji. W motywach wskazał, iż mające charakter przepisów karnych przepisy obowiązującej w dacie wydawania zaskarżonej decyzji ustawy o drogach publicznych w przedmiotowym zakresie zostały wadliwie zastosowane. Odniesiono je bowiem do stanu faktycznego istniejącego przed dniem wejścia ich w życie. W ocenie odwołującego się uchybia to konstytucyjnej zasadzie nieretroaktywności przepisów, która w stanie faktycznym i prawnym sprawy nie powinna zostać przełamana. Zaskarżoną decyzją, na podstawie m.in. art.13 ust.2a i 2b ustawy o drogach publicznych w związku z art.61 ust.11 Prawa o ruchu drogowym i art.138 §1 pkt 2 k.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło powyższą decyzję i wymierzyło A.O. karę pieniężną w wysokości [...] zł za przejazd pojazdem przekraczającym normatywny nacisk na oś [...] oraz dopuszczalną masę całkowitą po drodze publicznej - drodze [...] w R. Organ ten ustalił, iż w dniu [...] w trakcie kontroli drogowej w R. dokonano ważenia pojazdu marki [...] należącego do odwołującego się. Pozwoliło ono na stwierdzenie, że całkowita masa pojazdu została przekroczona o [...] kg oraz, że przekroczono naciski na jego osie o [...] kN i [...] kN. Wynik pomiaru ujęto w protokole. Ten stan narusza wskazane powyżej przepisy i uzasadnia wymierzenie kary pieniężnej obliczonej na podstawie załącznika do ustawy o drogach publicznych. Wszak dokonane wyliczenie przez organ pierwszej instancji uznało kolegium za wadliwe. Bowiem błędne jest przeliczenie masy (kg) na siłę (kN) w relacji 1=1, gdyż nie uwzględnia ono zasad fizyki. W przekonaniu organu odwoławczego należało dokonać go w relacji 1t = 9,81 kN. Wynik prawidłowej operacji pozwolił na ustalenie, iż kara winna wynosić za przekroczenie nacisku na każdą oś po [...] zł ([...]+[...]). Natomiast za przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej [...] zł. Łącznie więc wysokość kary obliczył na kwotę sprecyzowaną w osnowie decyzji. Ustosunkowując się do wywodów odwołania organ ten wskazał, iż jest obowiązany do stosowania prawa nie mając uprawnień do oceny jego zgodności z Konstytucją. Nowelizacja ustawy o drogach publicznych nie zawierała przepisów przejściowych, co powoduje konieczność zastosowania nowej regulacji do spraw wszczętych, lecz nie zakończonych do dnia jej wejścia w życie. Niemożliwe zatem było sięgnięcie do przepisów, które już nie obowiązywały w dacie orzekania. Dlatego rozstrzygnięto jak wyżej. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie prawa procesowego i materialnego. W jego przekonaniu uchybia ona przepisom art.7 i art.8 k.p.a. przez przyjęcie, iż wymierzona kara uwzględnia interes społeczny, słuszny interes obywatela oraz pogłębia zaufanie do organów państwa. Nadto narusza art.2 i art.42 ust.1 Konstytucji przez bezpodstawne retroaktywne zastosowanie przepisów represyjnych nieobowiązujących w dacie zdarzenia będącego jego podstawą faktyczną. W motywach skargi wskazał, iż dokonana mocą ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. Nr 125, poz.1371) zmiana ustawy o drogach publicznych, a zwłaszcza jej art.13 ust.2a, wchodząca w życie z dniem 1 stycznia 2002 r., nie powinna mieć skutków względem stanów faktycznych zaistniałych przed tą datą. Ustanowiona bowiem kara pieniężna za przejazd pojazdem nienormatywnym ma charakter represyjny, jest zatem przepisem karnym, którego mocy niepodobna rozciągać na nie istniejące w dacie obowiązywania zdarzenia. Dlatego też powołane przez organy orzekające przepisy nie mogły stanowić podstawy prawnej wymierzenia przedmiotowej kary. Nadto skarga wskazała, iż wysokość tej kary narusza zasadę uwzględniania interesu obywateli, bowiem stosując mechaniczne wyliczenie, organ nie baczył na jej dolegliwość, powodującą [...]. Z tych powodów rozstrzygnięcie to, w ocenie skarżącego, nie powinno się ostać. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w motywach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zarzuty skargi okazały się nietrafne, co przy braku zasadnych podstaw branych pod rozwagę z urzędu, nie pozwalało na wzruszenie zaskarżonej decyzji. Na wstępie godzi się wszak wyjaśnić, iż – stosownie do brzmienia art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm.) – z dniem 1 stycznia 2004 r. utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz.368 ze zm.), zaś po myśli jej art.97§1, sprawy, w których skargi zostały wniesione przed tym dniem i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270). Nadto należy podnieść, że, jak głosi art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269), sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem poddanych ich kognicji aktów administracyjnych. W jej toku badają czy owe akty nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego, bacząc, iż tylko naruszenie prawa mające wpływ na wynik sprawy bądź stanowiące podstawę wznowienia postępowania skutkuje uchyleniem kwestionowanej decyzji. Badają także czy wspomniane akty nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną skutkującą ich nieważnością. Nadto, jak głosi art.134§1 przywołanej ustawy, sądy administracyjne nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zatem kontroli zgodności z prawem dokonują również z urzędu, badając zasadność zarzutów nie podniesionych w skardze. Przeprowadzając ocenę legalności zaskarżonej decyzji w tych ramach Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się istotnych naruszeń przepisów prawa materialnego lub procesowego. Sprawa została bowiem wyjaśniona do ostatecznego rozstrzygnięcia, zebrany materiał dowodowy został poprawnie oceniony, co pozwoliło na poczynienie prawidłowych ustaleń faktycznych. Te zaś stały się podstawą zasadnych rozważań prawnych i właściwego zastosowania przepisów prawa materialnego. Rozstrzygnięcie to zostało zgodnie z wymogami procedury uzasadnione. Toteż organ odwoławczy nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania. W szczególności niepodobna podzielić zarzutów skargi, jakoby zaskarżona decyzja uchybiała przepisom art.7 i art.8 k.p.a.. Jak to już wskazano organy orzekające poczyniły pełne ustalenia faktyczne pozwalające na rozstrzygnięcie sprawy i w tej materii nie sposób było uczynić więcej. Tok postępowania wskazuje na zachowanie przepisanych reguł. Sprawę załatwiono prawidłowo stosując przepisy prawa materialnego, o czym poniżej. Przeto trudno jest obronić stanowisko, wedle którego doszło do obrazy zasad prawdy obiektywnej i praworządności oraz do pominięcia słusznego interesu strony. Gołosłowny jest zarzut uchybienia zasadzie pogłębiania zaufania do organów Państwa, bowiem postępowanie prowadzone było w zgodzie z przepisami procedury, zaś wymierzona kara znajdowała pełne oparcie w niewadliwych ustaleniach faktycznych i trafnie przywołanych przepisach prawa materialnego. Zważyć przyszło, iż skarżący nie zaczepia osnowy treści protokołu ważenia pojazdu (samochodu ciężarowego marki [...]) dokonanego w dniu [...], ani istoty samej tej czynności. A wynika z nich jednoznacznie, iż dopuszczalna masa całkowita pojazdu przekroczona została o [...] kg, nadto przekroczono dopuszczalne wielkości nacisku na osie [...] o podane powyżej wielkości. Wagi użyte do pomiaru posiadały ważne świadectwa legalizacyjne, dane wpisane do protokołu nie zostały zakwestionowane przez kierowcę pojazdu, który w tej chwili działał w imieniu skarżącego (na marginesie trudno wyobrazić sobie sytuację, w której wzywa się skarżącego do udziału w tej czynności, nadto skarżący miał zapewnione prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu na dalszym jego etapie). Tłumaczenie się [...] nie może zostać uwzględnione, gdyż nie jest okolicznością zwalniającą od odpowiedzialności. Dołączone przez skarżącego dokumenty nie podważają wyniku omawianej czynności. Przy czym nie ma znaczenia dla sprawy to, czy zdarzenie miało charakter jednostkowy, jaką odległość pojazd przebył poruszając się po drogach publicznych itp.. Jeżeli zatem ustalenia faktyczne nie były w zasadzie kwestionowane przez skarżącego, to sporu nie budziło przekroczenie dopuszczalnych, opisanych powyżej parametrów pojazdu. W takim wypadku do głosu dochodzi regulacja przepisu art.61 §11 ustawy prawo o ruchu drogowym, który przewiduje obowiązek uzyskania zezwolenia na przejazd po drogach publicznych. W tym miejscu trzeba stwierdzić brak jakichkolwiek wątpliwości co do tego faktu, że skarżący nie legitymował się takowym zezwoleniem. Obowiązujący w dacie wydawania zaskarżonej decyzji przepis art.13 ust.2a ustawy o drogach publicznych stanowił, iż w takiej sytuacji pobiera się kary pieniężne, których wysokość – stosownie do brzmienia art.13 ust.2b tej ustawy – określa załącznik do niej. Jak słusznie dostrzegł skarżący obowiązek pobrania kar pieniężnych powstał poczynając od dnia 1 stycznia 2002 r., gdyż od tej daty weszła w życie ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. Nr 125, poz.1371 ze zm.), która mocą art.99 znowelizowała brzmienie art.13 ustawy o drogach publicznych. Poza przepisem art.110 określającym ową datę wejścia w życie, ustawa o transporcie drogowym nie zawierała przepisów przejściowych pozwalających na zastosowanie właściwego reżimu prawnego zwłaszcza dla spraw będących w toku. Niemniej jednak w takiej sytuacji, jak trafnie zauważył organ odwoławczy, do głosu przyjść muszą zasady tworzenia prawa, które określają taki zabieg legislacyjny mianem bezpośredniego stosowania prawa. Oznacza to, iż nowe (zmienione) przepisy odnoszą się do zastanych stanów faktycznych, rozciągając swą moc również na toczące się sprawy nie zakończone ostatecznymi decyzjami przed dniem ich wejścia w życie. W wyniku czego w rozpoznawanej sprawie administracyjnej zasadnie powołano się na nowe brzmienie przepisu art.13 cytowanej ustawy. Jeśli zaś chodzi o zarzucane naruszenie zasady lex retro non agit, w przekonaniu Sądu wątpliwe jest odwołanie się do tej reguły w niniejszej sprawie, jako że trudno dopatrzyć się tu wstecznego działania prawa. Owe przepisy nie stanowią bowiem nowego prawa sensu stricte, lecz zastępują one dotychczasowe przepisy, które miały zastosowanie w stanie faktycznym istniejącym w dniu zdarzenia. Sprawy tej wszak nie wszczęto po ich wejściu w życie. Nadto doszło tylko do zmiany treści przepisów, nie zaś ich zasady. A ta właśnie zasada odnosiła się do stosunku prawnego i stanu faktycznego, jaki miał miejsce w dacie zdarzenia. Przecież gdyby niemożliwe było oparcie się na nowych przepisach, to brak byłoby podstaw do zastosowania jakichkolwiek norm w tym zakresie, a to byłoby niezgodne z intencjami ustawodawcy, który ustanawiając nowe przepisy nie zamierzał spod ich działania usunąć osób poprzednio pod analogiczną regulację podpadających. Do dnia 31 grudnia 2001 r. art.13 ust.2a ustawy o drogach publicznych przewidywał wymierzanie opłat podwyższonych za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Tak więc kary (w miejsce opłat podwyższonych) nie są niczym nowym. Jedynie ich wysokość określana jest w nieco inny sposób i w drodze ustawowej regulacji wprowadzonej w miejsce rozporządzenia. Przeto nie mamy tu do czynienia z kwestią retroaktywności przepisów w czystej jej postaci. Należy też zwrócić uwagę na fakt, iż skarżący zdaje się zbyt wielką wagę przywiązywać do użytego sformułowania "kara pieniężna". Co prawda przepisy karne mogą znajdować się w różnych aktach prawnych niekoniecznie mających charakter karny, to jednak nie wydaje się trafne zaliczenie omawianej należności do kategorii kar w rozumieniu prawa karnego. Przede wszystkim nie jest to represja tego rodzaju, aczkolwiek w tle jawi się uchybienie obowiązkowi uzyskania zezwolenia, a więc naruszenie prawa, bo przecież nie każde naruszenie prawa wywołuje odpowiedzialność karną. Nadto nie wymierzają jej organy powołane do stosowania środków karnych, nie czynią tego stosując procedurę karną, zaś sam czyn nie mieści się wśród kategorii czynów zabronionych w rozumieniu prawa karnego. Nota bene przepisy, na podstawie których wymierzono karę okazały się korzystniejsze dla skarżącego niż poprzednio obowiązujące w zakresie opłat podwyższonych. Stąd przywoływanie zasad należących do tej gałęzi prawa i zastrzeżonych na wypadek popełnienia czynów karalnych jest chybione. Jeśli poza tym nie naruszono reguł tworzenia i stosowania prawa, odeprzeć wypadło zarzuty skargi akcentujące uchybienia przepisom prawa materialnego i Konstytucji. W tym stanie rzeczy niepodobna było podzielić wywodów skarżącego o mającej wpływ na wynik sprawy niekonstytucyjności omawianych przepisów, zaś brak wątpliwości Sądu w tej materii wyłączał możliwość skorzystania z drogi pytań kierowanych do Trybunału Konstytucyjnego. W konsekwencji czego należało zbadać poprawność rozumowania organu drugiej instancji i dokonanych przezeń obliczeń, bowiem zaskarżona decyzja ma charakter decyzji reformatoryjnej. Nie budzą one zastrzeżeń Sądu. Naciski na osie [...] były przekroczone, przy czym wynosiły one odpowiednio [...] kg i [...] kg. Natomiast przekroczenie dopuszczalnej masy ustalono na [...] kg. Trafnie organ odwoławczy przeliczył te wielkości zmierzone w jednostce masy (gram) na jednostki siły (niutony) w układzie SI według wzoru F=mg, gdzie "F" to siła, zaś "m" to masa, a "g" przyspieszenie ziemskie wynoszące 9,81 N/kg. Stąd wyrażona w kN siła nacisku ciężaru zmierzonego w kilogramach równa jest iloczynowi tego ciężaru przez wartość przyspieszenia ziemskiego. Czyli siła nacisku1000 kg równa jest 9810 N, a więc 9,81 kN. Dlatego ciężar [...] kg można wyrazić w wielkości [...] kN, zaś [...] kg w [...] kN. Jak wynika z brzmienia załącznika do ustawy o drogach publicznych (Lp.5 pkt 5 lit d) przekroczenie nacisku od 100 do 112 kN wywołuje obowiązek uiszczenia kary w wysokości 7560 zł, zaś nadwyżka ponad 112 kN za każde przekroczenie 8 kN 6720 zł (Lp.5 pkt 5 lit. e). W odniesieniu do obu osi daje to łączną kwotę po [...] zł, czyli razem [...] zł. Trzeba w tym miejscu nadmienić, że organ słusznie nie obciążył skarżącego dalszą karą za przekroczenie nacisku ponad [...] kN, bo nie osiągnął on kolejnych pełnych 8 kN. Przywołany załącznik [...] przewiduje za przekroczenie masy dopuszczalnej pojazdu o wadze [...] karę w wysokości [...] zł. Suma tych wielkości daje kwotę [...] zł, którą prawidłowo organ odwoławczy obliczył. Zresztą zważyć należało, iż nie była ona przez skarżącego kwestionowana. W tym miejscu trzeba oddalić zarzuty skargi zasadzające się na nadmiernej dolegliwości kary, bowiem organ ją wymierzający nie ma żadnej możliwości jej zmniejszenia. Obowiązujące przepisy nie zezwalają na jakiekolwiek odstępstwa od wskazanej wysokości kary. Co więcej właściwy organ nie może się uchylić od jej wymierzenia w razie ustalenia okoliczności odpowiadającej dyspozycji stosownego przepisu. Toteż zarzuty w tej materii imputujące organowi orzekającemu, jakoby nie miał on na uwadze słusznego interesu obywatela (skarżącego), jako nie mające uzasadnienia w zakresie dopuszczonym przez prawo, nie podlegały uwzględnieniu. Dlatego kwestia dolegliwości i skutku tychże kar nie może być oceniana na etapie jej wymierzania. Zaskarżona decyzja odpowiada więc prawu. Konkluzja ta nakazywała oddalenie skargi na zasadzie art.151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.