II SA/Wa 1300/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska, Andrzej Kołodziej (spr.),, Protokolant Bartosz Piwoński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2005 r. sprawy ze skargi A.S. na orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeznaczenia do odbywania służby zastępczej - oddala skargę - Komisja Wojewódzka ds. Służby Zastępczej w K. orzeczeniem nr [...] z dnia [...] lutego 2005 r., działając na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217), odmówiła A.S. przeznaczenia go do odbywania służby zastępczej, wskazując, że wyjaśnienia poborowego zawarte we wniosku oraz złożone do protokołu są niewystarczające do przyjęcia, iż wyznawane zasady moralne nie pozwalają mu pełnić zasadniczej służby wojskowej oraz pozostają w sprzeczności z obowiązkami żołnierza, a nadto nie udowodnił on rzeczywistego związku pomiędzy deklarowanymi zasadami moralnymi (postawą pacyfistyczną) a niemożnością odbycia służby wojskowej. W odwołaniu od orzeczenia do Komisji do Spraw Służby Zastępczej A.S. podał, że jest przeciwny przemocy i agresji w stosunku do państwa, czy narodów, a konflikty należy rozwiązywać drogą pokojową. Życie i zdrowie ludzkie ma dla niego najwyższą wartość, a wychowanie w rodzinie katolickiej nauczyło go życia w zgodzie z bliźnimi. Poborowy podniósł też, że nie należy do żadnej organizacji pacyfistycznej, lecz w pełni je popiera i zgadza się z ich poglądami, zaś służbę dla Ojczyzny pragnie spełnić zgodnie z zasadami moralnymi, tj. dla dobra ludzi. Komisja do Spraw Służby Zastępczej orzeczeniem nr [...] z dnia [...] maja 2005 r. na podstawie art. 138 § 1 kpa, utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdziła, że poborowy w najmniejszym stopniu nie wykazał zasad moralnych, których nieprzestrzeganie musi doprowadzić do konfliktu sumienia przy wypełnianiu powinności żołnierza służby zasadniczej. W jej ocenie, niechęć poborowego do służby wynika z jego przeświadczenia, że służyć powinni ci, którzy chcą oraz że szkolenie wojskowe nie przyda się w cywilu. W skardze na powyższe orzeczenie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A.S. zarzucił Komisji do Spraw Służby Zastępczej naruszenie art. 11 ustawy o służbie zastępczej oraz art. 3 ust. 3 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, zaś w uzasadnieniu powtórzył argumenty zawarte w odwołaniu od orzeczenia Komisji Wojewódzkiej ds. Służby Zastępczej. W odpowiedzi na skargę Komisja do Spraw Służby Zastępczej wniosła o jej oddalenie, zaś odnosząc się do zarzutów skargi stwierdziła, że trudno ustosunkować się do nich z uwagi na brak wskazania, na czym to naruszenie polega. Organ podniósł jednocześnie, że art. 3 ust. 3 ustawy o gwarancji wolności sumienia i wyznania stanowi, iż obywatele mogą występować o przeznaczenie do służby zastępczej na zasadach i w trybie określonym w ustawie o służbie zastępczej, a ta z kolei w art. 11 ust. 2 obliguje poborowego do złożenia oświadczenia o wyznawanych przekonaniach religijnych i wskazania podstawy wyłączającej możliwość odbywania zasadniczej służby wojskowej oraz wykazania rzeczywistego związku z wyznawaną doktryną religijną lub wskazania zasad moralnych, które pozostają w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową. Komisja wskazała ponadto, że poborowy odwołuje się do powszechnie uznawanych i akceptowanych norm moralnych, natomiast nie wykazał, że służba naruszy jego system poglądów w stopniu wywołującym konflikt sumienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Skarga oceniana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217) stanowi nową regulację prawną, której celem jest, w myśl art. 1, określenie zasad przeznaczenia do służby zastępczej, kierowanie do jej odbycia oraz odbywanie służby zastępczej przez podlegających obowiązkowi służby wojskowej, którym przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na pełnienie służby. Zgodnie z przepisem art. 10 ust. 1 ustawy, orzeczenie o przeznaczeniu do służby zastępczej wydaje komisja wojewódzka do spraw służby zastępczej, zwana dalej "komisją wojewódzką", natomiast stosownie do jej przepisu art. 13 ust. 1, poborowemu i wojskowemu komendantowi uzupełnień w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia komisji wojewódzkiej przysługuje odwołanie do komisji do spraw służby zastępczej, zwanej dalej "komisją". Postępowanie w sprawie przeznaczenia do odbywania służby zastępczej wszczynane jest, w myśl art. 1 ust. 1 ustawy o służbie zastępczej, na wniosek poborowego, który został na podstawie przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej przeznaczony do odbywania zasadniczej służby wojskowej albo przeszkolenia wojskowego. Powyższy przepis w ust. 2 stanowi, iż wniosek, o którym mowa w ust. 1 powinien w szczególności zawierać: 1) oświadczenie o wyznawanych przekonaniach religijnych, 2) wskazanie w wyznawanej doktrynie religijnej podstawy wyłączającej możliwość odbywania służby wojskowej oraz wykazać rzeczywiste związki z wyznawaną doktryną religijną lub wskazać wyznawane zasady moralne, które pozostają w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową. Powołany przepis art. 11 ust. 2 pkt 2 daje podstawę do przyjęcia, iż zawarte są w nim w istocie przesłanki orzekania o przeznaczeniu, bądź odmowie przeznaczenia, do odbywania służby zastępczej, których istnienie lub brak ocenia komisja. Jednocześnie w art. 6 ust. 1 ustawy ustawodawca postanowił, że do postępowania w sprawach określonych w u stawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Oznacza to, że komisja podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie służby zastępczej związana jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jej obowiązki tak w zakresie prowadzenia postępowania, jak i orzekania. W szczególności winna ona przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązana również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa), a nadto musi w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. W rozpoznawanej sprawie zaskarżone orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej zostało wydane z poszanowaniem zarówno wskazanych przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Jak trafnie podniósł organ, to na poborowym ciąży obowiązek złożenia oświadczenia o wyznawanych przekonaniach religijnych oraz wykazanie, że wyznawana doktryna religijna oraz zasady moralne stoją w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową. Tymczasem A.S. stwierdził jedynie, że został wychowany w rodzinie katolickiej, co jak się wydaje, nie stoi w sprzeczności z obywatelskim obowiązkiem odbycia służby wojskowej, czy nawet posługiwaniem się bronią, gdyż religia katolicka takiego zakazu nie formułuje. Natomiast wyznawane zasady moralne sprowadzające się w szczególności do zasady miłości i poszanowania bliźniego stanowią odwołanie się do wartości uniwersalnych i powszechnie akceptowanych, które nie stanowią przeszkody w odbyciu służby wojskowej. Należy zauważyć również, że zasadnicza służba wojskowa, której zadaniem jest przeszkolenie poborowych w posługiwaniu się bronią, nauka dyscypliny wojskowej niezbędnej w każdej armii i zasad podporządkowania przełożonym, ma na celu przede wszystkim zapewnienie skutecznej obrony Ojczyzny na wypadek wojny, nie jest zaś przygotowaniem młodych ludzi do dokonywania agresji. Ponadto wskazywanie przez skarżącego na okoliczność, że popiera poglądy i zachowanie pacyfistyczne, nie należąc jednocześnie do żadnej organizacji o takim charakterze, nie świadczy w żadnym razie, że traktuje je jako kategoryczny imperatyw moralny. W tej sytuacji zarzut naruszenia art. 11 ustawy o służbie zastępczej jest chybiony. Nie sposób również zgodzić się z zarzutem, że zaskarżone orzeczenie wydane zostało z naruszeniem art. 3 ust. 3 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, bowiem przepis ten jedynie odsyła do ustawy o służbie zastępczej w kwestii zasad występowania o przeznaczenie do takiej służby. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.