II SA/Gd 1229/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Asesor WSA Katarzyna Krzysztofowicz Protokolant Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 5 października 2005 r. na rozprawie. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Gdańsku Marii Ścigały sprawy ze skargi M. K., L. K., M.K., F. Z., J. R., J.S., M. S., J.J. oraz M. S. na decyzję Wojewody z dnia 9 kwietnia 2002 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. M. K., L. K., F. Z., J. R., J. S., Z. S. i J.S. wnioskiem z dnia 26 marca 1996 r. zażądali zwrotu wywłaszczonych ich spadkodawcy P. S. nieruchomości. Rozpoznając ten wniosek Prezydent Miasta podjął dwie decyzje: z dnia 11 października 1999 r.. którą odmówił zwrotu działek nr [...], [...], [...], [...] i [...], z dnia z dnia 31 grudnia 1999 r., którą umorzył postępowanie w sprawie zwrotu działki nr [...]. Uzasadniając decyzję z dnia 31 grudnia 1999 r. organ administracji stwierdził, iż działka nr [...] stanowi od 29 marca 1995 r. własność A Spółka z o.o. we W., zaś przeniesienie własności jest ujawnione w księdze wieczystej. W tej sytuacji, powołując się na art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami organ administracji uznał, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wnioskodawcom nie przysługuje i powołując się na orzeczenia sądu administracyjnego uznał, iż skoro Skarb Państwa lub gmina nie dysponują tą nieruchomością, to postępowanie ojej zwrot jest bezprzedmiotowe. Uzasadniając decyzję z dnia 11 października 1999 r. organ administracji stwierdził, że działki nr [...], [...], [...], [...] i [...], stanowią własność Skarbu Państwa i na mocy umowy zawartej w dniu 17 sierpnia 1995 r. oddane zostały w użytkowanie wieczyste B Spółka z o.o. w W., co zostało w dniu 15 lutego 1996 r. ujawnione w księdze wieczystej nr [...] Sądu Rejonowego. W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawcy zarzucili, że została rozstrzygnięta tylko część ich żądania. Ponadto zarzucili przewlekłość postępowania, która doprowadziła do tego, że sprawa jest rozpoznawana na podstawie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Twierdzili też, że ustalony stan faktyczny sprawy nie daje podstaw do zastosowania art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W szczególności twierdzili, że do 1999 r. nie było w księdze wieczystej ujawnione prawo użytkowania wieczystego B Spółka z o.o. w W. Rozpoznając odwołanie Wojewoda decyzją z dnia 9 kwietnia 2002 r. uchylił decyzję organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie tego organu. Uzasadniając swoją decyzję organ odwoławczy ustalił, że nieruchomość, której dotyczy żądanie zwrotu, została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa – Centrali Materiałów Budowlanych. Decyzją Wojewody z dnia 16 kwietnia 1993 r. nieruchomość ta została oddana w użytkowanie wieczyste tej Centrali Materiałów Budowlanych. Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] w dniu 5 kwietnia 1993 r. Umową z dnia 17 sierpnia 1995 r. Wojewoda likwidując Przedsiębiorstwo Państwowe Centralę Materiałów Budowlanych w likwidacji w celu prywatyzacji sprzedał to Przedsiębiorstwo wraz z m.in. prawem użytkowania wieczystego nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej nr B Spółce z o.o. w W. Wpisu prawa użytkowania wieczystego na rzecz tej Spółki dokonano na podstawie wniosku z dnia 23 sierpnia 1995 r. W dniu 18 listopada 1996r. B Spółka z o.o. w W. sprzedała Zakładowi Energetycznemu SA w G. prawo użytkowania wieczystego działki nr [...]. Jednakże na podstawie błędnie sformułowanych postanowień umowy Zakład Energetyczny SA w G. został wpisany jako użytkownik wieczysty całej nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej nr [...]. Dnia 30 lipca 1997 r. na podstawie oświadczenia w formie aktu notarialnego sprostowano umowę z dnia 18 listopada 1996 r. i przywrócono w księdze wieczystej nr [...] wpis użytkowania wieczystego na rzecz B Spółka z o.o. w W. Dnia 16 grudnia 1998 r. Spółka ta przeniosła prawo wieczystego użytkowania tej nieruchomości na rzecz C Spółka z o.o. we W. W tym stanie faktycznym organ odwoławczy uznał, że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i stwierdził, że niezależnie od tego czy nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia roszczenie o jej zwrot nie służy. Odnosząc się do zarzutu przewlekłości postępowania organ odwoławczy stwierdził, że również według przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oddanie wywłaszczanej nieruchomości w użytkowanie wieczyste stanowiło przeszkodę do jej zwrotu. W skardze wniesionej przez M. K., L. K., F. Z., J. R., J. S., Z. S. i J.S. zarzucono, że na skutek przewlekle prowadzonego postępowania (ponad 6 lat) nastąpiła niekorzystna dla skarżących zmiana stanu prawnego. W odpowiedzi na skargę wniesiono ojej oddalenie. W toku postępowania zmarł skarżący Z. S., w miejsce którego wstąpili jego spadkobiercy: M. S., J. S. i M. S. Rozpoznając skargę na decyzję Wojewody z dnia 9 kwietnia 2002 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Zgodnie z art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. nr 46, poz. 543 ze zm.) sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie tej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów. Zatem, sprawa wszczęta wnioskiem z dnia 26 marca 1996 r. prawidłowo była prowadzona według przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. W ustawie tej żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uregulowano w arl. 136 ust. 3. Jednakże istotne kwestie zawarto też w przepisach przejściowych. W szczególności w art. 229 postanowiono, że roszczenie o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy, czyli przed dniem 1 stycznia 1997 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W związku z tym wskazać należy, że organ odwoławczy ustalił, iż działki, których dotyczy sprawa, zostały oddane w użytkowanie wieczyste przed 1 stycznia 1998 r. i prawo to przed tą datą zostało ujawnione w księdze wieczystej. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że przed tą datą prawo użytkowania wieczystego powstało z mocy prawa w dniu 5 grudnia 1990 r. na rzecz Przedsiębiorstwa Państwowego Centrali Materiałów-Budowlanych i jeszcze przed tą datą prawo to zostało przeniesione na rzecz B Spółka z o.o. w Warszawie. W obu przypadkach wpis prawa użytkowania wieczystego też został dokonany przed tą datą. Prawo na rzecz Przedsiębiorstwa Państwowego Centrala Materiałów Budowlanych zostało wpisane w dniu 5 kwietnia 1993 r. a na rzecz B Spółka z o.o. w Warszawie w dniu 15 lutego 1996 r. Fakt ten ustalił organ pierwszej instancji, a nadto wynika on z kopii odpisu z księgi wieczystej nr [...], która znajduje się w aktach. Ustalenia organu odwoławczego nie są przez skarżących kwestionowane, a ponadto znajdują one potwierdzenie w znajdujących się w aktach administracyjnych kopiach decyzji, umów i odpisów z ksiąg wieczystych. Nie ulega zatem wątpliwości, że nieruchomość, której dotyczy żądanie zwrotu przed dniem 1 stycznia 1998 r. została oddana w użytkowanie wieczyste oraz że prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W związku z tym nie ma znaczenia co działo się z tą nieruchomością później. Niemniej zauważyć należy, że również w tym zakresie organ odwoławczy wyjaśnił wszystkie okoliczności, a z wyjaśnień tych wynika, że późniejsze błędy w umowie i wpisach w księdze wieczystej nie mają znaczenia dla istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenia, mianowicie oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste przed dniem 1 stycznia 1998 r. i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej. Skoro zachodziły okoliczności, o których mowa w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami skarżący nie mogli domagać się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W konsekwencji organy administracji winny były odmówić zwrotu własności tej nieruchomości. W ocenie Sądu brak było podstaw do umorzenia postępowania. W szczególności postępowanie nie było bezprzedmiotowe. Przedmiotem tego postępowania była ocena przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w tym jednej z przesłanek negatywnych, którą jest sytuacja opisana w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Oceny takiej zresztą dokonano, gdyż podstawą umorzenia postępowania było w istocie to że, nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem 1 stycznia 1998 r. na rzecz osoby trzeciej. Z tego względu Sąd uznał, że uchybienie, którego dopuścił się organ odwoławczy, który niezasadnie uchylił decyzję organu pierwszej instancji i umorzył jego postępowanie, nie miało wpływu na wynik postępowania, który należy rozumieć jako negatywną ocenę żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, ocenę opartą na zastosowaniu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dodatkowo należy wskazać, że kwestia czy w razie zajścia okoliczności wskazanych w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami należy postępowanie umorzyć, czy odmówić zwrotu jest kontrowersyjna w orzecznictwie i doktrynie prawa. Np. w wyroku z dnia 25 stycznia 2000 r. w sprawie I SA 276/99, opublikowanym w OSP nr 5 z 2001 r., poz. 80, przyjęto, że w takiej sytuacji postępowanie administracyjne winno być umorzone, co spotkało się zarówno z krytyczną, jak i pozytywną oceną doktryny prawa (T.Woś, Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Warszawa 2004 r. s. 228-229). Wzmacnia to argumenty za przyjęciem, iż błąd, którego dopuściły się organy w niniejszej sprawie nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy, gdyż z punktu widzenia skarżących obojętne jest czyja koncepcja w tym sporze doktrynalnym zwycięży - tak czy inaczej ich żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie zostanie uwzględnione. Odnosząc się do zarzutu skargi, że postępowanie administracyjne było tak przewlekłe, iż nastąpiła niekorzystna zmiana stanu prawnego, to znaczy weszła w życie ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zauważyć należy, że ta zmiana nie miała wpływu na sytuację skarżących. Również w porządku prawnym obowiązującym przed dniem 1 stycznia 1998 r. oddanie wywłaszczonej nieruchomości w użytkowanie wieczyste uniemożliwiało jej zwrot poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercom. W orzecznictwie przyjmowano bowiem, że nie jest możliwy zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która nie jest we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. (Np. wyrok NSA z dnia 17 sierpnia 1998 r. w sprawie IV SA 615/97 oraz uchwały SN z 23 września 1993 r. w sprawie III AZP 13/93 i z 22 grudnia 1993 r. w sprawie 111 AZP 24/93). Co prawda w niektórych orzeczeniach przyjmowano, że organ administracji, który na wniosek poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego wszczął postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości pozostającej w użytkowaniu wieczystym innej osoby, stwierdzając w toku postępowania dowodowego, że istnieją przewidziane w art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (odpowiednik art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami) przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a w szczególności że nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, powinien - stosownie do postanowień art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. - zawiesić postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy rozwiązania umowy użytkowania wieczystego nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot (wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 1994 r. w sprawie SA/Kr 1295/93). Jednakże od wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego może nastąpić na podstawie umowy lub w wyniku uwzględnienia powództwa właściwego organu (art. 33 ust. 3 powołanej ustawy). Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna i z tego względu na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił ją. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów powszechnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.