II SA/Wa 1375/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.), Sędziowie NSA Jolanta Rajewska, WSA Bronisław Szydło, Protokolant Monika Niewińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2005 sprawy ze skargi E. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał decyzję podjętą w dniu [...] kwietnia 2005 r., którą na mocy art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił uwzględnienia wniosku p. E. L. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku na rzecz dzieci A., D i M. I., po ich zmarłym ojcu K. I. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: ” jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ” nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, ” nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ” nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wyjaśnił też, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. W związku z tym, w pierwszej kolejności bada się uprawnienia, jakie miałaby ta osoba. Również szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ustawy odnoszą się do osoby zmarłej. Odwołując się do poczynionych ustaleń faktycznych, Prezes ZUS uznał, że w odniesieniu do zmarłego p. K. I. brak jest jednego z koniecznych warunków uzasadniających przyznanie świadczenia o charakterze wyjątkowym, jakim są szczególne okoliczności, na skutek których zmarły nie uzyskałby prawa do świadczenia z zaopatrzenia emerytalno-rentowego w trybie zwykłym. Jak wynika z ustaleń, p. K. I. w okresie 4 lat 7 miesięcy i 18 dni poprzedzających śmierć nie pracował, mimo że nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Wymieniony zmarł w wieku 42 lat. Łącznie udowodnił 22 lata 4 miesiące i 17 dni okresu ubezpieczenia. W ocenie Prezesa ZUS, niepodejmowanie przez p. K. I. zatrudnienia związanego z odprowadzaniem składek na ubezpieczenie społeczne przez kilka lat przed śmiercią, nie może zostać uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś sama trudna sytuacja materialna rodziny zmarłego nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej przyznanie wnioskowanego świadczenia. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi p. E. I. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podała, że przyczyną niepodejmowania zatrudnienia przez męża było duże bezrobocie. W ocenie skarżącej, wczesna śmierć ojca dzieci stanowi szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. ustawy i dowodzi o jego złym stanie zdrowia. Skarżąca podkreśliła, że jej sytuacja materialna jest bardzo trudna, tym bardziej, że sama pozostaje bez pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy wynikają zatem trzy, wymagające łącznego spełnienia, przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego Prezesa ZUS: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Trzeba więc podkreślić, że świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb -ze względu na trudną sytuację materialną rodziny. Z przepisu tego wynika, że przede wszystkim konieczne jest wykazanie, iż ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień pozostałej po nim rodziny, nie wypracował prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, przyznawanych w zwykłym trybie, na skutek szczególnych okoliczności, jakie zaistniały w jego życiu. W rozpoznawanej sprawie, jak trafnie ocenił Prezes ZUS, nie zostały wykazane jakiekolwiek zdarzenia, skutkiem których zmarły K. I. nie miał obiektywnych możliwości uzyskania dłuższego okres ubezpieczenia. Wymieniony zmarł w dniu [...] grudnia 2004 r. Pracował do dnia 31 stycznia 1999 r. Od dnia 19 kwietnia 1999 r. do dnia 24 czerwca 2002 r. pozostawał zarejestrowany jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w W. Po tej dacie, w dalszym ciągu nie podjął żadnej pracy, związanej z odprowadzaniem składek na ubezpieczenie społeczne. W wyroku z dnia 5 kwietnia 2002 r. II SA 3741/01 Lex 121938 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, za okoliczność szczególną uważa się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan, wykluczające aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. W niniejszej sprawie nie zostało wykazane, aby ojciec dzieci, z przyczyn od siebie niezależnych i niemożliwych do pokonania, przy dołożeniu należytej staranności, nie mógł kontynuować zatrudnienia. W tym miejscu trzeba wyraźnie podkreślić, że świadczenia przyznawane na podstawie analizowanego przepisu mają charakter wyjątkowy, co oznacza, że dotyczą wąskiego kręgu osób, które wskutek nadzwyczajnych przypadków losowych, nie mogły ze względów obiektywnych podtrzymać swojej aktywności zawodowej. Sam fakt bezrobocia, w sytuacji, gdy osoba młoda i zdolna do pracy, nie wykazuje inicjatywy w jej podjęciu, nie może usprawiedliwiać bezczynności zawodowej, tym bardziej w sytuacji, gdy na utrzymaniu bezrobotnego pozostaje trójka małoletnich dzieci. Trzeba również powiedzieć, że bardzo trudna sytuacja materialna rodziny zmarłego, na jaką powołuje się skarżąca, nie może uzasadniać przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy, które to świadczenie pozostaje, w odróżnieniu od świadczeń realizowanych w ramach pomocy socjalnej, w ścisłym związku z ubezpieczeniem społecznym. Dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.