II SA/Wa 2620/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.), Sędziowie NSA Jolanta Rajewska, WSA Bronisław Szydło, Protokolant Monika Niewińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2005 r. sprawy ze skargi G. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokatowi A. B. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 240 ( dwieście czterdzieści) zł tytułem zastępstwa procesowego z urzędu. Decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] sierpnia 2004 r., którą na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił uwzględnienia wniosku p. G. F. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku na rzecz dzieci K. i K. B., po ich zmarłym ojcu A. B. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS odwołał się do dyspozycji art. 83 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym przyznanie świadczenia jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: ” jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ” nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, ” nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ” nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że wszystkie wymienione w przepisie warunki uzasadniające przyznanie świadczenia muszą zostać spełnione łącznie, a brak chociażby jednego z nich skutkuje nieuwzględnieniem wniosku. Odwołując się do poczynionych ustaleń faktycznych, z których wynika, że zmarły w wieku 31 lat A. B. udowodnił 6 lat 1 miesiąc i 27 dni okresu ubezpieczenia, który to okres jest nieadekwatny do wieku ubezpieczonego w chwili śmierci, Prezes ZUS stwierdził, że w sprawie nie został spełniony jeden z koniecznych warunków przemawiających za przyznaniem świadczenia w trybie wyjątkowym. Warunkiem tym jest zaistnienie szczególnych okoliczności, skutkiem których zmarły nie uzyskałby prawa do świadczeń w trybie zwykłym. W ocenie Prezesa ZUS, przerwy w zatrudnieniu A. B., które miały miejsce w latach 1993-1996 i 1998-2000, były nieusprawiedliwione, tym bardziej że ww. był zdolny do pracy. Prezes ZUS wyjaśnił również, że trudna sytuacja materialna rodziny zmarłego nie stanowi samodzielnej przesłanki uzasadniającej przyznanie wnioskowanego świadczenia. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi p. G. F. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca zwróciła uwagę na swoją bardzo trudną sytuację materialną. Podała, że nie pracuje i nie ma środków na utrzymanie dzieci. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Powyższy przepis stanowi regulację szczególną umożliwiającą uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym, przewidzianych wskazaną wyżej ustawą. Świadczenia z art. 83 ust. 1 ustawy nie mają charakteru roszczeniowego, a ich przyznanie w drodze wyjątku zostało pozostawione uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza braku kontroli w tym względzie, gdyż analizowany przepis ustanawia przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego i jego kontroli. Dał temu wyraz Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie m.in. w wyroku z dnia 16 marca 2000 r. w sprawie II SA 2453/99 (Pr. Pracy 2000/6/41). Do powyższego należy dodać, iż redakcja cytowanego wyżej przepisu jednoznacznie wskazuje, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga łącznego spełnienia wszystkich przesłanek. W rozpoznawanej sprawie przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie mógł być zastosowany, ponieważ z ustaleń poczynionych przez organ administracji wynika, że nie została spełniona przesłanka nieuzyskania przez zmarłego prawa do świadczeń w zwykłym trybie wskutek szczególnych okoliczności. W aktach sprawy nie ma dowodów mogących wskazywać, że zmarły nie podejmował zatrudnienia skutkującego dłuższy staż ubezpieczeniowy z przyczyn od niego niezależnych, które można by uznać za szczególne okoliczności uniemożliwiające zatrudnienie. Z akt sprawy, przede wszystkim, nie wynika, aby zmarły A. B. był niezdolny do pracy, podczas gdy zostało wykazane, że pracował niesystematycznie, z przerwami, których suma wynosi prawie 5 lat. W sprawie nie zostało udowodnione, aby przyczyną niepodejmowania przez zmarłego zatrudnienia w latach 1993-1996 i 1998-2000 były okoliczności niezależne od ubezpieczonego. Za takie okoliczności, zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2003 r. II SA 3741/01 Lex 121938, uważa się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan, wykluczające aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. W ocenie Sądu, nie jest okolicznością szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych samo bezrobocie, o ile ubezpieczony nie podejmuje żadnych działań w celu znalezienia pracy, choćby działania te zakończyły się niepowodzeniem. W okresach przerw w zatrudnieniu zmarłego ojciec dzieci nie rejestrował się w charakterze bezrobotnego, co może świadczyć, iż nie przejawiał on determinacji w znalezieniu i podjęciu pracy. Dlatego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji. Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania stanowił art. 205 § 2 ww. ustawy.