III SA/Wa 737/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Alojzy Skrodzki, po rozpoznaniu w dniu 5 października 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi I. O. i P.O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) stwierdza, że decyzja, o której mowa w punkcie 1 wyroku nie może być wykonana w całości. III SA/Wa 737/05 UZASADNIENIE Decyzją z dnia[...] września 2004 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych -zwany dalej Zakładem- orzekł o odpowiedzialności I.O. i P. O. - zwanych dalej Skarżącymi- jako spadkobierców ustawowych po zmarłym J.O. za jego zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne powstałe w czasie prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. W dniu [...] października 2004 r. do Zakładu wpłynął wniosek Skarżących o umorzenie zadłużenia określonego wskazaną wyżej decyzją, w którym podnieśli, iż z uwagi na trudną sytuację materialną nie są w stanie spłacić tego zadłużenia. Wyjaśnili, że do dnia [...] października 2004 r. I. O. pobiera zasiłek dla bezrobotnych, po tej zaś dacie będzie osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Cierpi na liczne dolegliwości. Z tego też względu przyznano jej II stopień niepełnosprawności. jednakże bez prawa do renty. W chwili obecnej posiada również, zaległości w opłatach za mieszkanie, prąd i gaz. W podobnej sytuacji jest Skarżący P.O.. który jest w trakcie rozwiązania umowy o pracę. Zaznaczył jednocześnie, iż opłaca alimenty w kwocie [...] zł miesięcznie na rzecz córki W.K. Decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. Nr [...] Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres 12.1992-08.1993. powołując się na treść art. 28 ustaw) z. dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137. poz. 887 z późn. zm.. dalej powoływanej jako u.o.s.u.s.). Uzasadniając decyzję organ stwierdził, że podniesione przez Skarżących argument} nie świadczą o tym, iż. występujące trudności finansowe mają charakter trwały i mogą stanowić przesłanki określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141. poz. 1365) dające podstawę do umorzenia należności. Organ zauważył ponadto, iż istnieje możliwość egzekwowania zadłużenia z wynagrodzenia za pracę Skarżącego P.O. Po rozpoznaniu wniosku Skarżących z dnia [...] stycznia 2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z. dnia [...] stycznia 2005 r. Nr [...] wydaną na III SA/Wa 737/05 podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. 2000 r.. Nr 98. poz. 1071 z późn. zm, dalej powoływanej jako K.p.a.). Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, argumentując, iż nie znalazł podstaw do zmiany tej decyzji. Skarżąc} nie przedstawili bowiem nowych okoliczności w sprawie. Organ wyjaśnił, że takie okoliczności jak posiadanie innych zadłużeń, ponoszenie kosztów utrzymania rodziny i płacenie alimentów nie uzasadniają faktu nieregulowania zaległości wobec Zakładu. Podstawą do umorzenia zadłużenia nie jest również stwierdzenie Skarżącego iż w przyszłości może nastąpić rozwiązanie umowy o pracę. Decyzję tę Skarżący zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych oraz obrazę przepisów prawa administracyjnego, tj. art. 7. art. 9 i art. 10 § 1 w związku z art. 35 § 1-3 oraz art. 36 § I K.p.a. poprzez nieuwzględnienie rzeczywistej sytuacji Skarżących. Wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 1 ustawy z. dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153. poz. I27ze ze zm.) dalej powoływanej jako p.p.s.a. - zważył co następuje; Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.l Nr 153. poz. 1269) oraz w związku z art. 135 p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 o 2 p.p.s.a.. sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym. aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu III SA/Wa 737/05 mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.). a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 p.p.s.a.. który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawa wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu dającym podstawę do stwierdzenia jej nieważności. Stwierdzenie nieważności jest związane z kwalifikowanym naruszeniem prawa, na tyle poważnym, iż eliminacja z obrotu decyzji dotkniętej wadą lego typu, następuje ze skutkiem ex tunc. tj. od dnia jej wydania. Naruszenie prawa wiąże się z sama decyzją, a nie z. wadami postępowania administracyjnego, które są eliminowane w drodze instytucji wznowienia postępowania administracyjnego. Nieważność decyzji może mieć miejsce wyłącznie w przypadkach ściśle określonych w przepisach, tj. w art. 156 § 1 pkt 1 - 6 oraz. art. 156 ij 1 pkt 7 K jeżeli zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z wadą w postaci naruszenia właściwości, ujętą przez ustawodawcę na pierwszym miejscu w katalogu wad kwalifikowanych, mieszczących się w art. 156 § 1 K.p.a. Usytuowanie naruszenia właściwości, na czele tego enumeratywnego katalogu, jednoznacznie wskazuje na powagę tego uchybienia. Prowadząc postępowanie administracyjne organy są zobowiązane do przestrzegania z urzędu przepisów dotyczących ich właściwości. Kwestie właściwości rzeczowej i miejscowej regulują przepisy art. 19 i nast. K.p.a.. instancyjnej zaś - art. i 27 K.p.a. Niezachowanie przez, organ wymagań określonych tymi przepisami stanowi III SA/Wa 737/05 naruszenie przepisów o właściwości, prowadzące w konsekwencji do wady decyzji powodującej jej nieważność. Organem uprawnionym do rozstrzygania spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jego kompetencje w tym zakresie wynikają z art. 3 u.o.s.u.s. który statuuje uprawnienia poszczególnych podmiotów do wykonywania zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych, art. 68 tej ustawy, regulującego zakres działania Zakładu, którego pierwszoplanowym celem jest realizacja przepisów o ubezpieczeniach społecznych, a także art. 66 ust. 4 u.o.s.u.s.. na mocy którego Zakładowi przyznano w zakresie jego działalności środki prawne właściwe organom administracji państwowej, jak również art. 83 u.o.s.u.s.. gdzie zakreślono prawo Zakładu do wydawania decyzji w zakresie indywidualnych spraw o charakterze ubezpieczeniowym. Dodać do tego należy art. 32 powołanej ustawy, w którym to normodawca nakazał stosować przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne do składek na ubezpieczenie zdrowotne. Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Tak jak nie ma wątpliwości co do właściwości Zakładu w pierwszej instancji. w zakresie rozstrzygnięcia sprawy w drugiej instancji - zdaniem Sądu - doszło do naruszenia przepisów, regulujących kompetencje organów. Istotnym na gruncie tego problemu jest art. 83 ust. 2 u.o.s.u.s. Przepis stanowi, że od decyzji Zakładu w zakresie zgłaszania do ubezpieczeń społecznych. przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego. Z powołanego przepisu wynika w sposób jednoznaczny, że odwołanie w stosunku do decyzji rozstrzygających powyżej zaprezentowane kwestie przysługuje do sądu powszechnego, jakim jest sąd pracy i ubezpieczeń społecznych, który proceduje w oparciu o przepis) Kodeksu postępowania cywilnego. Natomiast w myśl ust. 4 tego III SA/Wa 737/05 artykułu od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawa umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołaj przysługuje. Wywieść z powyższego należy, że norma zawarta w ust. 4 powołanego wyżej przepisu eliminuje prawo do zaskarżenia decyzji w przedmiocie urn należności składkowych do sądu powszechnego, co jednak wcale nie całkowitego braku zaskarżalności tych indywidualnych aktów administracyjnych. Podnieść w tym miejscu wypada, że zgodnie z art. 123 u.o.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc do postępowania przed Zakładem stosuje się K.p.a.. w szczególności jego art. 15. który stanowi, iż postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. W związku z tym, skoro ustawodawca nie wyeliminował w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych odwołania z art. 127 K.p.a. oraz z uwagi na to. że nakazał w sprawach uregulowanych w tej ustawie stosować przepisy procedury administracyjnej, przyjąć należy, iż od decyzji Zakładu wydanej w pierwszej instancji przysługuje środek zaskarżenia w postaci odwołania. Wobec powyższego powiedzieć trzeba, że w sprawie winien mieć zastosowanie art. 127 § 1 K.p.a.. który stanowi, iż od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Konsekwentnie przyjąć dalej należy, że odwołanie przysługuje do organu administracji publicznej wyższego stopnia, co wynika z § 2 omawianego artykułu. Mając na względzie przedstawiony stan prawny zauważyć trzeba, że w myśl art 66 ust. 2 u.o.s.u.s. nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. Natomiast w świetle art. 17 K.p.a. organami wyższego stopnia - uprawnionymi do rozpatrywania odwołań - w rozumieniu K.p.a.. w stosunku do organów administracji publicznej (art. 66 u.st. 4 u.o.s.u.s.) są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie. Organem nadrzędnym jest organ sprawując) nadzór nad działalnością danego organu. Wobec tego co wcześniej podniesiono stwierdzić wypada, że w sianie prawnym obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, organem właściwym do III SA/Wa 737/05 rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu na ubezpieczenie społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych był Minister Polityki Społecznej. Rozpoznając sprawę ponownie należy mieć również na uwadze, że obowiązująca . nie ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, która weszła w życie z dniem stycznia 1999 r. zastąpiła poprzednio obowiązującą ustawę z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 1989 r. Nr 25. poz. 137 ze zm.). Zgodnie zaś z art. 109 u.o.s.u.s. składki na ubezpieczenie społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do dnia 31 grudnia 1998 r. płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych, a zatem do składek tych stosuje się przepisy, które obowiązywał przed wejściem w życie powołanej wyżej ustawy. Zgodnie z art. 35 ust. 3 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat. licząc od dnia. w którym składka stała sic wymagalna. Istota przedawnienia polega na tym, że z uwagi na upływ czasu (w tym wypadku 5 lat) z. chwilą wymagalności świadczenia, w którym właściwe organ) (zgodnie z art. 19 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - dyrektor oddziału ZUS) nie podjęły czynności w celu jego wyegzekwowania lub czynności te okazał) się nieskuteczne, zobowiązanie to wygasa. Zobowiązani przestaje zatem istnieć, a jego wygaśnięcie pociąga za sobą również, skutek w postaci wygaśnięcia odsetek za zwłokę. Skutek taki powstaje z. moc) prawa po upływie terminu przedawnienia. Bieg przedawnienia przerywa: -odroczenie terminu płatności. -rozłożenie spłaty należności na raty, -oraz każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik (art. 35 ust. 4 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych). III SA/Wa 737/05 Ostatnia z wyżej wymienionych przyczyn wymaga bliższych wyjaśnień. Jako czynność zmierzającą do ściągnięcia należności" należy bez wątpieniu rozumieć wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ (zob. wyrok Non Administracyjnego z dnia 10 listopada 2000 r., sygn. akt III SA 3295/99). O czynności tej dłużnik powinien zostać zawiadomiony. Podjęcie zatem przez organ egzekucyjny czynności zmierzającej do ściągnięcia należności oraz prawidłowe zawiadomienie o niej dłużnika powodują skutek prawny w postaci przerwania biegu przedawnienia należności. Nie ulega więc wątpliwości, że brak wiedzy dłużniku na temat podjętej czynności powoduje, że przesłanka ta nie może skutecznie przerwać biegu przedawnienia. Za inne, oprócz wystawienia tytułu wykonawczego, czynności zmierzające do ściągnięcia należności mogą być uznane tylko takie czynności, tj. orzeczenia, pisma kierowane do strony, itp. z których treści czy uzasadnienia wynika bezpośrednio. że zmierzają one do ściągnięcia należności. Wskutek przerwania biegu przedawnienia termin ten zaczyna biec na nowo, a zatem wydłuża się okres, w którym możliwa jest egzekucja zaległości składkowych. W związku z tym. że przerywanie biegu przedawnienia zobowiązań mogłoby doprowadzić niejako do wyeliminowania całkowicie funkcjonowania tej instytucji, ustawa organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych określa maksymalny okres przedawnienia. Zgodnie z jej art. 35 ust. 4 zdanie drugie, składek nie można dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat. W związku z powyższym zobowiązanie uiszczenia składek na ubezpieczenie społeczne, przedawnia się najpóźniej w terminie 10 lat od chwili. kiedy stało się wymagalne. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zaistniały podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a Natomiast brak możliwości wykonania unieważnionej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.