II SA/Łd 811/03

Dnia 14 września 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Stahl, Sędziowie : WSA Barbara Rymaszewska (spr.), p.o. Sędziego WSA Arkadiusz Blewązka, Protokolant asystent sędziego Dominika Janicka, po rozpoznaniu w dniu 14 września 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania usług opiekuńczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Ł.-G. z dnia [...] Nr [...]; 2) zasądza na rzecz adwokata Z. W. z Kancelarii Adwokackiej ul. [...] w Ł. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. II SA/Łd 811/03 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filii Ł.-G. z dnia [...] Nr [...] odmawiającą przyznania K. J. usług opiekuńczych od dnia [...]. K. J. w dniu [...] telefonicznie złożył wniosek o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...] Filia Ł.- G. odmówił przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych w miesiącu styczniu 2003r. z uwagi na okoliczność, iż Ośrodek nie dysponuje środkami finansowymi na zaspokojenie wszystkich potrzeb zgłaszanych przez podopiecznych, a K. J. korzysta już ze zwykłych usług opiekuńczych oraz z uwagi na nieprzedstawienie dokumentacji medycznej potwierdzającej zasadność przyznania prawa do takich usług. W aktach brak dowodów doręczenia odpisu tej decyzji stronom. Następnie w dniu [...] Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej Filia Ł.- G. wydał decyzję o odmowie przyznania usług opiekuńczych od dnia 1.03.2003r. Powołując się na dane zawarte w wywiadzie środowiskowym z dnia [...] ustalił, że K. J. jest osobą zaliczoną do I grupy inwalidzkiej ze względu na ogólny stan zdrowia, inwalidztwo jest trwałe, ale obserwacje pracowników pomocy społecznej i opiekunek nie wskazują, aby u podopiecznego występowały znaczące ograniczenia w zdolności obsługi. Mieszka on bowiem sam, samodzielnie gospodaruje, porusza się bez trudu po mieszkaniu i poza nim, nie wymaga zabiegów pielęgnacyjnych, utrzymuje kontakty z otoczeniem i wykazuje dużą zaradność w załatwianiu własnych spraw w urzędach i instytucjach. Organ I instancji powołał się na treść pisma Agencji Opiekuńczej "A", która zrezygnowała ze świadczenia usług opiekuńczych z uwagi na agresywne i niestosowne zachowanie podopiecznego. Ośrodek podkreślił, że podopieczny korzysta z pomocy w formie usług opiekuńczych od 1.01.2001r. Usługi wykonywane były kolejno przez 5 różnych instytucji, z których każda kierowała do K. J. od kilku do kilkunastu opiekunek. Tak częste zmiany powodowane były zachowaniem podopiecznego, który utrudniał bądź uniemożliwiał wykonywanie pracy kierowanym do pracy osobom, zachowywał się wulgarnie i agresywnie, wielokrotnie sam rezygnował z pracy opiekunek. W ocenie MOPS stanowi to marnotrawienie przyznanego świadczenia i dlatego na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej odmówiono K. J. przyznania świadczeń. Przyczyną odmowy przyznania usług opiekuńczych stał się również fakt odmowy ich świadczenia przez kolejne instytucje. W odwołaniu od powyższej decyzji K. J. ponownie wniósł o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych, podważał ustalenia organu I instancji co do jego zdolności do samodzielnego życia i braku uzasadnienia przyznania usług specjalistycznych. Powołał się przy tym na treść zaświadczeń lekarskich, które załączył do odwołania. Stwierdził, że wymaga specjalistycznych usług opiekuńczych przez osiem godzin dziennie w każdym dniu tygodnia. Zakwestionował kwalifikacje opiekunek zarzucając iż to one zachowywały się niewłaściwie i wulgarnie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy stwierdzając, iż nie narusza ona prawa, bowiem skarżący uniemożliwia świadczenie usług przez swój sposób bycia w stosunku do osób je wykonujących. Kolegium podkreśliło również, że to powyższe okoliczności, a nie ustalona przez organ I instancji ogólna sprawność K. J. były przyczyną odmowy przyznania usług specjalistycznych. W obszernej skardze od powyższej decyzji K.J. ponownie zakwestionował ustalenia organów administracji co do jego stanu zdrowia i stopnia sprawności oraz samodzielności. Zarzucił również kierowanie do niego opiekunek, nie posiadających odpowiednich kwalifikacji. Załączył do akt kserokopie zaświadczeń lekarskich i orzeczenia Komisji Lekarskiej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, stwierdzające niezdolność K.J. do samodzielnej egzystencji oraz konieczność sprawowania stałej opieki minimum 8 godzin dziennie, zaświadczenia z 6.04. i z 8.09.2000r.stwierdzające, że od 1994r. jest leczony w Poradni Zdrowia Psychicznego z rozpoznaniem cerebrastenii pourazowej z zespołem rzekomonerwicowym, encefalopatii z zespołem psychoorganicznym oraz z powodu padaczki pourazowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, odwołując się do argumentów zawartych w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz.1270, dalej w skrócie ustawa o p.s.a.). K. J. złożył wniosek o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych. Przepis art.18 ust.1 ustawy z dnia 29.1.1990r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zmianami) stanowi, że usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz w miarę możliwości również zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Z kolei przepis art. 18 ust. 4 w/w ustawy przewiduje przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych, dostosowanych do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczonych przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18.12.1996r. w sprawie rodzajów specjalistycznych usług opiekuńczych oraz kwalifikacji osób świadczących takie usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi, zasad i trybu ustalania i pobierania opłat za te usługi.., dalej zwane rozporządzeniem (Dz.U. z 1997r.nr 2, poz.12) stanowi, że usługi opiekuńcze świadczone osobom z zaburzeniami psychicznymi są usługami specjalistycznymi (§2 rozporządzenia). Oznacza to, że wszystkie usługi opiekuńcze świadczone takim osobom są usługami specjalistycznymi. Zatem stosownie do treści § 3 rozporządzenia winny je świadczyć osoby legitymujące się kwalifikacjami do wykonywania zawodu pielęgniarki, pracownika socjalnego, rehabilitanta, fizykoterapeuty, pedagoga , psychologa, logopedy, terapeuty zajęciowego lub innego pokrewnego zawodu. Osoby te powinny również posiadać co najmniej półroczny staż pracy w zakładzie psychiatrycznej opieki zdrowotnej lub w jednostce organizacyjnej pomocy społecznej dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Specjalistyczne usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi mogą być również świadczone przez osoby bez przygotowania zawodowego, o którym wyżej mowa, ale posiadające co najmniej roczny staż pracy z osobami z zaburzeniami psychicznymi (§3 rozporządzenia). Z powołanych przepisów wynika, że w toku postępowania przed organami administracji należało ustalić i wyjaśnić, czy K. J. spełnia przesłanki do przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych, w szczególności ze względu na stopień i przyczyny orzeczonego inwalidztwa. Tymczasem w toku postępowania administracyjnego orzeczono jedynie o odmowie przyznania usług specjalistycznych w styczniu 2003r. oraz o odmowie przyznania jakichkolwiek usług opiekuńczych od marca 2003r., przy czym pierwsza z decyzji nie została doręczona. Zarówno Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie dokonały ustaleń pozwalających na rozważenie zasadności wniosku o przyznanie usług specjalistycznych po styczniu 2003r. Za sprzeczne z treścią materiału dowodowego należy uznać ustalenie przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej Ł.-G., iż skarżący jest osobą samodzielną i sprawną, nie wymagającą stałej opieki. Wprawdzie K.J. załączył zaświadczenia lekarskie dopiero do skargi od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., niemniej już z wywiadu środowiskowego wynikało, iż jest on inwalidą I grupy, pobiera dodatek pielęgnacyjny. Oparcie się w tej sytuacji na opiniach opiekunek środowiskowych kwestionujących brak samodzielności skarżącego jest niewystarczające. Należy przy tym pamiętać że przyczyną inwalidztwa skarżącego są schorzenia o podłożu psychicznym i jego niesamodzielność czy nieporadność nie wynika z ułomności fizycznych. Zatem obowiązkiem organu I instancji było zebranie wszelkich dowodów pozwalających na ustalenie zakresu niezbędnej pomocy i rzeczywistej niesprawności. Przepis art. 77 k.p.a. nakłada na organ administracji publicznej obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Wyczerpujące ustalenie rzeczywistego stopnia niepełnosprawności skarżącego jest niezbędne ze względu na przepis art. 3 ustawy o pomocy społecznej, która niepełnosprawność wymienia jako kryterium udzielenia pomocy społecznej. Niezależnie od ustaleń co do uciążliwości zachowania podopiecznego, w związku z treścią cytowanego § 3 rozporządzenia MPiPS z dnia 18.12.1996r. w sprawie rodzajów specjalistycznych usług.... należało rozważyć – o ile K.J. jest osobą uprawnioną do takich usług – czy dotychczas przyznawane usługi świadczone były przez osoby o odpowiednich kwalifikacjach. Spośród pism instytucji opiekuńczych jedynie w piśmie PCK z dnia [...] stwierdzono wyraźnie, że wyraźnie, że specjalistyczne usługi opiekuńcze, przyznane w okresie do sierpnia 2002r. były wykonywane przez siostry PCK, posiadające kwalifikacje do świadczenia tego rodzaju usług. Usługi te były zaś świadczone przez pracowników 5 instytucji, a w aktach brak informacji o kwalifikacjach wykonujących je osób. Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego polegającym na niewyjaśnieniu okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (art.7,77, 80 k.p.a.). Z uwagi na powyższe sąd na podstawie art.. 145 p § 1 pkt.1 lit. a i c ustawy o p.s.a. uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i decyzję organu I instancji. Zgodnie z art. 134 § 1 p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ustawy o p.s.a.) . Sąd zasądził na rzecz adw. Z. W. wnioskowane wynagrodzenie w kwocie 240 zł na podstawie art. 200 ustawy o p.s.a