III SA/Wa 2027/05
WyrokWSA w Warszawie2005-11-30
Skład orzekający: Grażyna Nasierowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem właściwym do wydawania decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz do rozpatrywania wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy?Ratio decidendi
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie jest organem właściwym do wydawania decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ani do rozpatrywania wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organem właściwym do wydania decyzji w pierwszej instancji był Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a organem odwoławczym jest Minister Polityki Społecznej. Wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji.Stan faktyczny
H. K. złożył wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wskazując na trudną sytuację materialną i problemy z płatnościami od kontrahentów. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia, a następnie odmówił ponownego rozpatrzenia wniosku z powodu uchybienia terminu. H. K. zaskarżył decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, podnosząc m.in. chorobę prawnika jako przyczynę przekroczenia terminu.Rozstrzygnięcie
Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS oraz poprzedzającej ją decyzji, określając, że decyzje te nie podlegają wykonaniu.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 listopada 2005 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2005 r. nr[...]; 2) określa, że decyzje wymienione w pkt 1 wyroku nie podlegają wykonaniu w całości.
Pismem z 14 marca 2005 r. H. K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu podniósł, iż zadłużenie wobec ZUS powstało nie z jego winy, na skutek opóźnień w płatnościach od kontrahentów. Ponadto stwierdził, że dużą część zadłużenia wraz z odsetkami już spłacił. Wnioskodawca wskazał, iż znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej. Dochody uzyskiwane z renty oraz z wynagrodzenia za pracę w większości przeznaczane są na uregulowanie opłat związanych z wynajmowanym mieszkaniem.
Decyzją z [...] maja 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił H. K. umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne osobiste za okres od października 1993 r. do lipca 1997 r. oraz na ubezpieczenie społeczne pracownicze za marzec 1995 r. powołując się na art. 83 ust.1 pkt 3, art. 28 ust. 2 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm., dalej: u.s.u.s.). W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające uznanie przedmiotowych należności za całkowicie nieściągalne. Brak było również możliwości zastosowania art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Powyższą decyzję wnioskodawca otrzymał 10 maja 2005 r.
Pismem z 25 maja 2005 r. zobowiązany złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał, iż jest inwalidą i z tego tytułu uzyskuje rentę. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia w każdej chwili może stracić pracę. Ponadto wyjaśnił, iż jego żona nie chce uczestniczyć w spłacie zadłużenia względem ZUS, gdyż powstało ono jeszcze przed zawarciem przez nich związku małżeńskiego.
Decyzją z [...] czerwca 2005 r. wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 i 4 oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 127 § 3 i art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, dalej: K.p.a.) Prezes ZUS odmówił rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wskazano, iż wniosek ten złożony został po upływie 14-dniowego terminu przewidzianego na jego wniesienie. Składając wniosek zobowiązany nie wystąpił jednocześnie o przywrócenie terminu do jego wniesienia ani nie podał uzasadnionych przyczyn uchybienia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji powtarzając argumentację prezentowaną we wcześniejszych etapach postępowania. W skierowanym do Sądu piśmie z 9 września 2005 r. wyjaśnił, iż powodem przekroczenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy była choroba pomagającego mu w tej sprawie prawnika.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Na wstępie Sąd zauważa, że zgodnie z dyspozycją art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej u.p.p.s.a), sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania.
Sąd stwierdza, iż w rozpoznawanej sprawie zaskarżona decyzja dotknięta jest wadą nieważności, w związku z powyższym zostały spełnione przesłanki do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.
Zgodnie z dyspozycjami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo
o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
Po rozpoznaniu sprawy Sąd stwierdził, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję z [...] czerwca 2005 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] maja 2005 r. nr [...] z naruszeniem przepisów o właściwości.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.s.u.s., określone tą ustawą zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych wykonuje między innymi Zakład Ubezpieczeń Społecznych (określany dalej jako "Zakład").
Zakład jest państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość prawną (art. 66 ust. 1 u.s.u.s.). Z art. 68 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy wynika, iż do zakresu działania Zakładu należy realizacja przepisów o ubezpieczeniach społecznych, a w szczególności wymierzanie i pobieranie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek z tytułu należnych składek i wypłacanych przez nich świadczeń podlegających finansowaniu z funduszy ubezpieczeń społecznych lub innych źródeł. W tak określony zakres działania wpisuje się kompetencja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do umarzania należności z tytułu składek, które Zakład może, stosownie do art. 28 u.s.u.s., umorzyć w całości lub w części.
Z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. wynika natomiast, że Zakład wydaje decyzje
w zakresie indywidualnych spraw dotyczących ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Od decyzji w zakresie ustalania wymiaru składek i ich poboru, jak również w innych przypadkach, o których mowa w art. 83 ust. 1 u.s.u.s., przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Taka regulacja oznacza, że wszystkie sprawy podlegające kontroli sądów powszechnych z mocy art. 83 ust. 2 u.s.u.s. są rozstrzygane przez Zakład tylko w jednej instancji. Odwołanie od takiej decyzji do sądu daje stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia Zakładu gwarancję nie tylko kontroli legalności decyzji, lecz i jej merytorycznej treści, sąd bowiem - stosownie do art. 417 (14) § 2 K.p.c. - w razie uwzględnienia odwołania zmienia zaskarżoną decyzję w całości lub w części i orzeka co do istoty sprawy.
Zgodnie natomiast z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., w przypadku umarzania należności
z tytułu składek (jak również od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia) odwołanie nie przysługuje, co nie oznacza jednak, że strona pozbawiona jest prawa do rozpatrzenia jej sprawy przez II instancję. Nie przysługuje odwołanie od decyzji wydanych w I instancji przez organy, które co do zasady są organami odwoławczymi i w stosunku do których z natury rzeczy niemożliwym byłoby wskazanie organu wyższego stopnia, jednakże strona niezadowolona z rozstrzygnięcia może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do takiego wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.
W art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. jednoznacznie wskazany został podmiot uprawniony do wydawania decyzji w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek. Jest nim Zakład, a nie Prezes Zakładu, którego pozycję określa art. 72 pkt 1 u.s.u.s.
Prezes Zakładu jest jednym z organów Zakładu jako osoby prawnej, obok Zarządu Zakładu i Rady Nadzorczej Zakładu. Jego kompetencje określone zostały w art. 73 u.s.u.s. Kieruje on działalnością Zakładu i reprezentuje go na zewnątrz (ust. 1). Zakres jego działania wynika natomiast z ust. 3. Ustawodawca przyznał Prezesowi Zakładu prawo między innymi przyznawania świadczeń w drodze wyjątku i jest to jedyny przedmiot, co do którego wydaje on decyzje w sprawach indywidualnych, dotyczących ubezpieczeń społecznych (art. 73 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.).
Jak wynika z powyższego, w żadnym razie do uprawnień Prezesa Zakładu nie należy wydawanie decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z treści zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej jednoznacznie natomiast wynika, iż wydane zostały właśnie przez Prezesa Zakładu. Świadczy o tym nie tylko jego wskazanie jako organu orzekającego w nagłówku pism, ale przede wszystkim zawarte w sentencji zwroty: "postanawiam odmówić rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (...)" oraz "Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawia umorzenia (...)".
W ocenie Sądu, brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do uznania Prezesa Zakładu za organ uprawniony do wydawania decyzji w indywidualnych sprawach o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a tym bardziej do rozpatrywania środków odwoławczych od tych decyzji. Organem właściwym do wydania decyzji w pierwszej instancji był Zakład a nie Prezes Zakładu.
Z przedstawionych wyżej względów stwierdzić należało, że Prezes Zakładu, wydając decyzję o odmowie umorzenia zaległości z tytułu składek oraz ponownie rozpatrując tę sprawę, naruszył przepisy o właściwości, a mianowicie art. 73 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie bowiem z art. 20 K.p.a. właściwość rzeczową organu administracji publicznej ustala się według przepisów o zakresie jego działania. Wskazanie tego przepisu jest uzasadnione tym, że aczkolwiek Prezes Zakładu nie jest organem administracji publicznej, to w niniejszej sprawie działał jak taki organ na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.
Wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości jest przesłanką stwierdzenia nieważności takiej decyzji, wymienioną w art. 156 §1 pkt 1 K.p.a. W niniejszej sprawie wadą określoną w tym przepisie dotknięta była zarówno decyzja Prezesa Zakładu wydana w pierwszej jak i drugiej instancji. Z tego względu stwierdzenie nieważności dotyczyło obydwu tych decyzji.
Niezależnie od powyższego Sąd stwierdza, że decyzja Prezesa ZUS, wydana
w pierwszej instancji, zawierała błędne pouczenie o środkach zaskarżenia. Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie, przywołany w pouczeniu art. 127 § 3 K.p.a. w ogóle nie mógł mieć zastosowania. Wskazując przewidziany w nim tryb jako właściwy do zaskarżenia decyzji Prezesa Zakładu, pominięto całkowicie unormowania Kodeksu postępowania administracyjnego warunkujące jego zastosowanie. Przepis dotyczy bowiem decyzji wydanych w pierwszej instancji przez "ministrów", którymi w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego są Prezes i Wiceprezes Rady Ministrów pełniący funkcję ministra kierującego określonym działem administracji rządowej, ministrowie kierujący określonym działem administracji rządowej, przewodniczący komitetów wchodzących w skład Rady Ministrów, kierownicy centralnych urzędów administracji rządowej podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez Prezesa Rady Ministrów lub właściwego ministra, a także kierownicy innych równorzędnych urzędów państwowych załatwiających sprawy, o których mowa w art. 1 pkt 1 i 4 K.p.a., tj. sprawy indywidualne rozstrzygane w drodze decyzji administracyjnych oraz w sprawach wydawania zaświadczeń.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie mieści się w żadnej z kategorii wymienionych tu podmiotów. Decyzja Prezesa Zakładu narusza zatem również art. 127 § 3 K.p.a.
Obowiązkiem Sądu, który stwierdził, iż zaskarżona decyzja wydana została
z naruszeniem przepisów o właściwości jest nie tylko wskazanie dlaczego organ, który ją wydał nie był właściwy w sprawie, ale też określenie organu właściwego. Z tego też względu, a także mając na uwadze art. 141 § 4 u.p.p.s.a., z którego wynika, że jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Ze względu na fakt, iż organem właściwym do wydania decyzji w pierwszej instancji był Zakład - rozważenia wymagała także kwestia zaskarżalności wydawanych przez niego decyzji.
Tryb zaskarżania decyzji Zakładu w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych, unormowany został w art. 83 ust. 2 u.s.u.s. Od decyzji takiej służy odwołanie do właściwego Sądu w terminie i według zasad określonych przepisami Kodeksu postępowania cywilnego.
Z dyspozycji art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wynika jednakże, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, odwołanie nie przysługuje. Decyzje w sprawach świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku, wydawane przez Prezesa Zakładu, nie mieszczą się w granicach niniejszej sprawy.
Zdaniem Sądu, art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wyłącza w odniesieniu do decyzji w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jedynie możliwość ich zaskarżenia do sądu powszechnego. Nie wskazuje jaki zatem środek zaskarżenia jest właściwy dla tych decyzji.
W ocenie Sądu, do decyzji tych nie ma także zastosowania art. 83a u.s.u.s., aczkolwiek wyłączenie takie nie wynika wprost z jego treści. Zważyć należało jednakże, iż ust. 2 i ust. 3 jednoznacznie odnoszą się do tych decyzji Zakładu, od których nie wniesiono odwołania do sądu powszechnego. Natomiast w ust. 1 przewidziano instytucję ponownego ustalenia prawa lub zobowiązania stwierdzonego decyzją ostateczną Zakładu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie. Przewidziany tryb nie jest natomiast trybem odwoławczym, wymagającym chociażby określenia terminu,
w jakim odwołanie winno być wniesione. Poza tym, decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek nie stwierdzają zobowiązania. Prawo natomiast, gdyby rozumieć je jako prawo do ulgi w spłacie należności, decyzje te przyznają tylko w razie uwzględnienia w całości lub w części wniosku zobowiązanego.
Oznacza to, że tak czy inaczej przepis ten nie dotyczy decyzji odmawiających udzielenia takiej ulgi, a więc tych, do których zmiany zmierza wniosek osoby zainteresowanej. Brak jest przy tym podstaw do odmiennego traktowania decyzji pozytywnych i negatywnych dla zobowiązanego. "Prawo" należy tu rozumieć jako prawo do świadczeń, a to także przemawia za uznaniem, iż art. 83 ust. 1 dotyczy decyzji, od których służy odwołanie do sądu powszechnego.
Z powyższych rozważań wynika, że przedmiotowe decyzje Zakładu są ostateczne, skoro nie służy od nich odwołanie do sądu powszechnego, a ani Prezes Zakładu, ani też Zakład nie są władni ponownie rozpatrzyć sprawy.
W ocenie Sądu, wniosku takiego nie należy jednak uznać za prawidłowy. W tym stanie rzeczy odwołać się należało do innych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Zgodnie z art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich z pewnością należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. W odniesieniu do przedmiotowych decyzji ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wyłącza, co wskazano wyżej, jedynie tryb ich zaskarżania do sądu powszechnego. Oznacza to, że decyzje te będą zaskarżalne w trybie i na zasadach określonych Kodeksem postępowania administracyjnego.
Zgodnie z art. 15 K.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Zasada ta wyklucza możliwość uznania, iż od decyzji wydanej w pierwszej instancji nie służy odwołanie. W rezultacie stwierdzić zatem należy, że do decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne będzie miał zastosowanie
art. 127 § 1 i § 2 K.p.a. Przepisy te stanowią, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji (art. 127 § 1), a właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba, że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy (art. 127 § 2).
Organy wyższego stopnia w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, określone zostały w art. 17 tego kodeksu. I tak, w stosunku do organów administracji publicznej innych niż organy jednostek samorządu terytorialnego i wojewodów, organami wyższego stopnia są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie, a w razie ich braku - organy państwowe sprawujące nadzór nad ich działalnością.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest samodzielną państwową jednostką organizacyjną nie stanowiącą elementu administracji państwowej. Jednakże obowiązek zastosowania do jego działalności przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nakazuje, dla celów postępowania prowadzonego w oparciu o przepisy tego kodeksu, określenie właściwego dla Zakładu organu wyższego stopnia, uprawnionego do rozpatrywania odwołań od decyzji Zakładu.
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewiduje organów nadrzędnych w stosunku do Zakładu. W art. 66 ust. 1 tejże ustawy określono natomiast organ nadzoru. Z dyspozycji powołanego przepisu wynika, że nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego.
W art. 31 ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. Nr 159, poz. 1548 ze zm.) wprost postanowiono, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych podlega ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego.
W świetle powyższego, zdaniem Sądu, organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest obecnie, zgodnie z art. 31 ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji państwowej (Dz. U. Nr 159, poz. 1548 ze zm.) oraz rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z 15 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Wiceprezesa Rady Ministrów, Ministra Polityki Społecznej (Dz. U. Nr 265, poz. 2643) - Minister Polityki Społecznej.
Skład orzekający Sądu podkreśla, że stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz poprzedzającej ją decyzji z 9 maja 2005 r. nastąpiło wyłącznie z przyczyn proceduralnych.
Orzekając ponownie należy mieć na uwadze, że obowiązująca obecnie ustawa
o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. , która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999 r. zastąpiła poprzednio obowiązującą ustawę z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.). Zgodnie z art. 109 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - przepis przejściowy - składki na ubezpieczenie społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do dnia 31 grudnia 1998 r. płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych, a zatem stosuje się przepisy, które obowiązywały przed wejściem w życie ww. ustawy.
Zgodnie z art. 35 ust. 3 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna.
Istota przedawnienia polega na tym, że ze względu na upływ określonego czasu (tu 5 lat) od momentu wymagalności świadczenia, w którym właściwe organy (zgodnie z przepisem art. 19 § 4 ustawy o Postępowaniu egzekucyjnym w administracji - dyrektor oddziału ZUS) nie podjęły czynności w celu jego wyegzekwowania lub czynności te okazały się nieskuteczne, zobowiązanie to wygasa. Zobowiązanie takie przestaje zatem istnieć, a wygaśnięcie zobowiązania pociąga za sobą również skutek w postaci wygaśnięcia odsetek za zwłokę w jego zapłacie. Skutek taki powstaje z mocy samego prawa po upływie terminu przedawnienia.
Bieg terminu przedawnienia przerywa:
- odroczenie terminu płatności,
- rozłożenie na raty,
- oraz każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli
o czynności tej został zawiadomiony dłużnik (art. 35 ust. 4 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych).
Ostatnia z ww. przyczyn przerwania biegu przedawnienia wymaga bliższych wyjaśnień. Jako "czynność zmierzającą do ściągnięcia należności" należy niewątpliwie rozumieć wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ (vide: wyrok NSA z 10 listopada 2000 r., sygn. akt III SA 3295/99). O czynności tej dłużnik winien zostać zawiadomiony. Podjęcie zatem przez organ egzekucyjny czynności zmierzającej do ściągnięcia należności oraz prawidłowe zawiadomienie o niej dłużnika powodują skutek prawny w postaci przerwy biegu przedawnienia należności. Nie ulega więc wątpliwości, że brak wiedzy dłużnika na temat podjętej czynności powoduje, że przesłanka ta nie może skutecznie przerwać biegu przedawnienia. Za inne, oprócz wystawienia tytułu wykonawczego, czynności zmierzające do ściągnięcia należności mogą być uznane tylko takie czynności, tj. orzeczenia, pisma kierowane do strony, itp., z których treści czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności.
Wskutek przerwania biegu przedawnienia termin zaczyna biec na nowo,
a zatem wydłuża się okres, w którym możliwa jest egzekucja zaległości składkowych. W związku z tym, że przerywanie biegu przedawnienia zobowiązań mogłoby doprowadzić niejako do wyeliminowania funkcjonowania całkowicie tej instytucji, ustawa określa maksymalny okres przedawnienia. Zgodnie zatem z art. 35 ust. 4 zd. 2, składek nie można dochodzić, jeżeli od momentu ich płatności upłynęło 10 lat. W związku z powyższym zobowiązanie uiszczenia składki na ubezpieczenie społeczne, przedawnia się najpóźniej w terminie 10 lat od chwili, kiedy stało się wymagalne.
W uzasadnieniu decyzji, po ponownym rozpatrzeniu sprawy należy odnieść się do wyżej opisanych regulacji prawnych.
Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 ustawy
z dnia 30 sierpnia - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł, jak w sentencji.
Powołane przepisy
art. 83 ust.1 pkt 3art. 28 ust. 2art. 32 ustawyart. 28 ust. 3a ustawyart. 83 ust. 1art. 123 ustawyart. 127 § 3art. 134 ustawyart. 119 pkt 1 ustawyart. 156 § 1art. 1 § 1art. 3 ust. 1 u.s.u.s.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło