I SA/Bd 540/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) asesor sądowy Mirella Łent Protokolant: pomocnik sekretarza sądowego Magdalena Buczek po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2005r. na rozprawie sprawy ze skargi M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2005r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oddala skargę Zaskarżonym postanowieniem z dnia z dnia [...]2005 r. Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] 2005r. Nr [...] i [...] w przedmiocie uznania zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w T. prowadzi wobec majątku Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością "M." postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych Nr [...], [...] i [...] wystawionych przez Okręgowy Urząd Miar w B.. Powyższe tytuły obejmują należności związane z nieuiszczeniem opłat za czynności legalizacyjne w łącznej kwocie: [...] zł. W toku prowadzonego postępowania Naczelnik Drugiego [...] Skarbowego w T. dokonał zajęcia rachunków bankowych odpowiednio w: Banku Rozwoju Eksportu Oddział w B. oraz Banku [...]. Pismami z dnia 1 i 7 marca 2005 r. Spółka wniosła zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, podnosząc nieistnienie egzekwowanego obowiązku, niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, niespełnienie wymogów określonych w art. 27 ustawy oraz zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w T. mając na uwadze treść art. 34 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 z późno zm.) pismem z dnia 15 marca 2005 r. Nr [...] i [...] zwrócił się do wierzyciela - Dyrektora Okręgowego Urzędu Miar o zajęcie stanowiska w przedmiocie wniesionych zarzutów. Jednocześnie postanowieniami z dnia [...] 2005 r. Nr [...] i [...] uznał za nieuzasadniony zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Natomiast Dyrektor Okręgowego Urzędu Miar w B. postanowieniami z dnia [...] 2005 r. Nr [...] i [...] odmówił uznania zasadności zarzutów zgłoszonych przez Spółkę i podtrzymał wniosek o prowadzenie egzekucji administracyjnej. Na te rozstrzygnięcia Spółka zażaliła się do Prezesa Głównego Urzędu Miar w W. Ponadto pismami z dnia 4 kwietnia 2005 r. złożyła zażalenie na postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z dnia [...] 2005 r. Nr [...] i [...] w przedmiocie nie uznania zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, wnioskując o uchylenie zaskarżonych postanowień w całości, umorzenie prowadzonych postępowań egzekucyjnych oraz wskazując, iż jest w posiadaniu ruchomości, które mogłyby zostać zajęte nie czyniąc takich utrudnień jak zajęcie rachunku bankowego. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] 2005 r. Nr [...], [...] uchylił zaskarżone postanowienia w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ egzekucyjny. Skutkiem powyższego Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w T. postanowieniami z dnia [...] 2005 r. Nr [...] i [...] uznał za zasadny zarzut, zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego i dokonał w związku z tym zajęcia wierzytelności pieniężnych. Również na te rozstrzygnięcia Spółka pismami z dnia 1 czerwca 2005 r. złożyła zażalenia wnioskując o ich uchylenie. Jako uzasadnienie wskazano, iż zajęcie wierzytelności jest czynnością egzekucyjną, która w swej istocie jest bardzo podobna do egzekucji z rachunku bankowego, a wręcz jest egzekucją o rozszerzonym zakresie, gdyż powoduje brak wpływu określonej wierzytelności na rachunek Spółki, natomiast zapłata zajętej wierzytelności następuje bezpośrednio na rachunek egzekutora. Tak prowadzona egzekucja powoduje powstanie zaległości m.in. z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz wypłatę wynagrodzeń. W ocenie Spółki kwoty te mogłyby być uiszczone przez Spółkę mimo zajęcia rachunku bankowego na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jednakże w związku z dokonaniem zajęcia wierzytelności Spółki należności do których uiszczenia zobowiązani są główni kontrahenci Spółki M., zobowiązany nie będzie miał możliwości zapłacenia wynagrodzeń i składek na ubezpieczenia społeczne dla zespołu pracowników liczącego ponad 800 osób. Zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności spowodowało zbieg z egzekucją cywilnoprawną, albowiem zajęte wierzytelności były przedmiotem egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego na wniosek wierzyciela - Banku [...] Spółka wskazała także, iż istotną okolicznością w przedmiotowej sprawie jest również istnienie sporu z wierzycielem w zakresie ustalenia istnienia bądź nieistnienia egzekwowanego obowiązku. Po rozpatrzeniu zażaleń, Dyrektor Izby Skarbowej wydał w dniu [...] 2005 r. postanowienie Nr [...], którym utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcia. Strona zaskarżając powyższe postanowienie zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 7 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nakazującego organowi egzekucyjnemu wybór spośród kilku możliwych do zastosowania środków egzekucyjnych środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego i wniosła o uchylenie przedmiotowego postanowienia, wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy w sądzie oraz zasądzenia od strony przeciwnej kosztów postępowania. W uzasadnieniu Spółka podnosi, iż nie zgadza się ze stanowiskiem Dyrektora Izby Skarbowej, bowiem zastosowany przez organ egzekucyjny środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności jest środkiem nader uciążliwym dla zobowiązanej. Zastosowanie powyższego środka wskazuje, iż celem organu egzekucyjnego była szybkość prowadzenia egzekucji z pominięciem innych podstawowych zasad postępowania egzekucyjnego, w tym zasady wyrażonej w art. 7 § 2 ustawy - stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Ponadto Spółka wskazuje, iż zajęcie wierzytelności spowoduje brak wpływu określonych kwot na rachunek bankowy, co utrudni prowadzenie postępowania układowego. Niekorzystny bowiem rachunek przepływów pieniężnych będzie oznaczał niemożność wykonania układu w taki sposób, który zapewni wierzycielom zaspokojenie w stopniu większym niż miałoby to miejsce w postępowaniu likwidacyjnym, jak również uniemożliwi terminowe wypełnienie zobowiązań Spółki wobec zespołu pracowników liczących ponad 600 osób, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2005r. odmówił wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd administracyjny dokonując kontroli legalności zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego czyni to wedle stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu (por. T. Woś i inni: Postępowanie Sądowoadministracyjne, LexisNexis, Warszawa 2004r., s. 289 – 290 oraz wyrok WSA z dnia 6 maja 2004r., sygn. akt I SA 912/03 LEX nr 146718). W art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 z późn. zm.) prawodawca przedstawił katalog zamknięty zarzutów, stanowiących podstawę do zakwestionowania postępowania egzekucyjnego. Zarzut w postępowaniu egzekucyjnym stanowi swoisty środek zaskarżenia. Spełnia wprawdzie podobną rolę jak odwołanie w postępowaniu administracyjnym, wykazuje jednak pewne odrębności. Składa się go tylko wówczas, gdy naruszono istotne zasady postępowania egzekucyjnego lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. Jedną z przesłanek dających prawo do złożenia zarzutów jest zgodnie z pkt 8 powołanego przepisu zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Z powołanego przepisu wynika, iż w przypadku egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym rozpatrzenie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie wymaga uzyskania stanowiska wierzyciela. Zgodnie zaś z treścią art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Mając na uwadze przedstawione unormowania zauważyć trzeba, iż do postępowania egzekucyjnego w administracji znajduje odpowiednie zastosowanie art. 12 Kodeksu postępowania administracyjnego. W myśl § 1 tego przepisu organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Natomiast w świetle § 2 sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Artykuł ten ustanawia zasadę ogólną szybkości postępowania. Z reguły tej wypływa dla organów administracji publicznej obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, iż nie można zarzucić im zbędnej zwłoki, opieszałości w podejmowanych czynnościach postępowania. W tym celu organy zobowiązane są posługiwać się najprostszymi środkami prowadzącymi do zakończenia postępowania. Powyższe na gruncie niniejszej sprawy oznaczało obowiązek rozpatrzenia zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w sposób szybki, bez oczekiwania na stanowisko wierzyciela - niezbędnego do orzeczenia w przedmiocie pozostałych zarzutów. Podnieść w tym miejscu należy, iż zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) zakreśla ramy tego postępowania. Skutkuje to brakiem możliwości wychodzenia poza jego zakres i rozpatrywania w tym postępowaniu zarzutów opartych na innej, niż wskazana powyżej podstawie prawnej. Dodać do powyższego należy, że sąd zawsze jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona i nie może swoimi ocenami prawnymi "wkraczać" w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania przed organami administracji i wydawanych w nim aktów. Granice tej bowiem sprawy administracyjnej wyznaczają zakres sądowej kontroli wykonywania administracji publicznej, o której stanowi art. 1 ustawy prawo o ustroju sądów administracyjnych (por. J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004r., s. 197). Skonstatować wobec powyższego należy, iż w zakresie przedmiotowego postępowania badanie legalności zaskarżonego postanowienia mogło dotyczyć wyłącznie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Przechodząc do meritum niniejszego postępowania zauważyć trzeba, że art. 1 a pkt 12 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określa środki egzekucji administracyjnej, wśród nich - egzekucję z wierzytelności pieniężnych. Mając na uwadze zasadę poszanowania minimum egzystencji, ustawodawca w art. 8-11 ustawy wymienia dobra, których zajęcia dokonywać nie wolno. Wśród tychże wyłącza się jedynie wierzytelności, o których mowa w art. 8a § 5 i art. 9 § 3 tej ustawy. Są to wierzytelności rolnicze z tytułu umowy kontraktacji do wysokości 25 % należności za dostarczony towar bez uwzględnienia ewentualnych potrąconych pożyczek i zaliczek kontraktacyjnych oraz wierzytelności członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych z tytułu udziału w dochodach spółdzielni przypadających im od wniesionych do spółdzielni wkładów. Oznacza powyższe, iż wszystkie pozostałe wierzytelności podlegają egzekucji. Podstawowym zadaniem organów egzekucyjnych jest ściągnięcie od zobowiązanego dochodzonych zaległości, możliwe jest stosowanie równolegle kilku środków egzekucyjnych. Powołany przez skarżącego art. 7 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, którego obrazy miały dopuścić się organy podatkowe, stanowi, iż organ egzekucyjny stosuje środek egzekucyjny, który prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku środków egzekucyjnych - środek lub środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Z treści cyt. przepisu jednoznacznie wynika konieczność zastosowania takiego środka lub środków egzekucyjnych, które umożliwią pokrycie powstałych zaległości. Natomiast zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2002r., sygn. akt I SA/Gd 213/98, LEX nr 40392). W rozpatrywanej sprawie wartość wskazanych przez zobowiązanego ruchomości nie pozwalałaby na pokrycie egzekwowanych zobowiązań. Rezygnacji z zajęcia rachunku bankowego oraz wyboru egzekucji z wierzytelności nie można w kontekście zaistniałego stanu faktycznego uznać za zastosowanie środka zbyt uciążliwego. Podkreślić jeszcze raz trzeba, że w pierwszym rzędzie organ egzekucyjny zobowiązany jest do zaspokojenia wierzyciela, a wybór środka mniej uciążliwego może mieć miejsce tylko w przypadku wystąpienia alternatywy - w postaci możliwości zaspokojenia z różnych źródeł majątkowych. W zaistniałym sporze niebagatelne znaczenie ma to, iż zastosowany środek egzekucyjny w formie zajęcia wierzytelności nie przyniósł żadnego efektu, albowiem podmioty, u których dokonano zajęcia oświadczyły, że nie są dłużnikami zobowiązanego. W przypadku braku majątku w postaci wierzytelności nie dochodzi do skutecznej realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. Nie można wtedy powiedzieć, że środek był zbyt uciążliwy, trzeba stwierdzić, że był nieskuteczny. Zasadna w takim wypadku będzie teza, iż reguła zastosowania środka najmniej uciążliwego będzie usprawiedliwiona wyłącznie w sytuacji skutecznej egzekucji z wierzytelności, podczas której istniała możliwość zaspokojenia wierzyciela z innego źródła majątkowego, z którego egzekucja byłaby dla dłużnika mniej uciążliwa. Skuteczna egzekucja z jedynego dobra majątkowego dłużnika, nawet gdyby miała być uciążliwa, to jest jak najbardziej dopuszczalna, bowiem prymat w tym postępowaniu ma prawo wierzyciela do zaspokojenia jego należności. Interes wierzyciela w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym jest ważniejszy od interesu dłużnika. W przeciwnym wypadku mogłoby w ogóle nie dojść do zrealizowania uprawnienia wierzyciela. W tym miejscu warto powołać orzeczenie NSA z dnia 26 stycznia 2000r., sygn. akt III SA 1248/99, LEX nr 47240, w którym Sąd postawił następującą tezę: "Skoro skarżący sam stwierdził, że nie posiada innego majątku oprócz samochodu, to obowiązkiem organu egzekucyjnego było dokonanie jego zajęcia, gdyż tylko w ten sposób możliwe było prowadzenie egzekucji. Nie można więc uznać za słuszny zarzutu, iż w niniejszej sprawie zastosowany został środek egzekucyjny nadmiernie uciążliwy, zwłaszcza że skarżącego nie pozbawiono możliwości zwykłego używania zajętego samochodu." Swego rodzaju poparciem tezy funkcjonowania zasady stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego tylko w przypadku skutecznej egzekucji jest art. 45 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który stanowi, że organ egzekucyjny i egzekutor są obowiązani odstąpić od egzekucji ze składnika majątkowego zobowiązanego, jeżeli okazał on dowody stwierdzające częściowe wykonanie obowiązku lub umorzenie należności pieniężnej, a wartość zajętego składnika majątkowego znacznie przekracza kwotę ostatecznie dochodzonej należności i zobowiązany posiada inne składniki majątkowe, z których egzekucja może być prowadzona. Pogląd taki zaprezentowali R. Hauser i Z. Leoński w: Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, C.H. Beck Warszawa 2004, s. 131. Mając na względzie zaprezentowane argumenty, na tle zaistniałego stanu faktycznego sprawy, zarzut dotyczący zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego – zdaniem Sądu - nie znajduje uzasadnienia. Biorąc zatem pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski należy stwierdzić, iż brak było przesłanek do uwzględnienia skargi i w związku z tym należało ją oddalić na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).