II SA/Wa 1473/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rajewska (spr.) Asesor WSA Jacek Fronczyk Asesor WSA Janusz Walawski Protokolant: Marek Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2005 r sprawy ze skargi J.Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005 r nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2005 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. J.Z. wnioskiem z dnia 6 października 2003 r. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie mu świadczenia w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...], na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej kpa, zawiesił postępowanie w powyższej sprawie do czasu rozpoznania przez Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w T. odwołania skarżącego od decyzji Oddziału ZUS w T. odmawiającej przyznania wymienionemu renty z tytułu niezdolności do pracy na zasadach ogólnych określonych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zwanej dalej również ustawą o emeryturach i rentach. Dnia [...] maja 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem nr [...] podjął zawieszone postępowanie w sprawie uprawnień J.Z. do renty w drodze wyjątku. Następnie decyzją z tej samej daty odmówił skarżącemu przyznania tego świadczenia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] utrzymał w mocy poprzednie rozstrzygnięcie z dnia [...] maja 2005 r. Decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] J.Z. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzucił, że odmowa przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku jest dla niego niezrozumiała. Nie ma bowiem żadnych możliwości podjęcia pracy. Wynika to zarówno ze stanu jego zdrowia jak i stanowiska pracodawców, którzy zainteresowani są tylko zatrudnianiem osób młodych i zdrowych. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na ustalenia faktyczne i prawne zawarte w zaskarżonej decyzji. Podkreślił ponadto, że renta w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym tylko stosownie do potrzeb materialnych wnioskodawcy. Nie jest też świadczeniem zamiennym w stosunku do zasiłku dla bezrobotnych. Sytuacja na rynku pracy nie może zatem uzasadniać przyznania świadczenia przewidzianego w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd, stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analizując niniejszą sprawę w tym zakresie należy przede wszystkim przypomnieć, że zgodnie z art. 123 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej w toku postępowania wydaje postanowienia. Dotyczą one poszczególnych kwestii wynikających w toku postępowania, lecz nie rozstrzygają o istocie sprawy, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej (art. 123 § 2 kpa). Do omawianych orzeczeń administracyjnych należą między innymi postanowienia w sprawie zawieszenia postępowania. Na postanowienia te stronie służy zażalenie. Wynika to jednoznacznie zarówno z ogólnego przepisu art. 141 kpa, jak również z art. 101 § 3 kpa. Zgodnie z art. 101 § 3 kpa, na postanowienia w sprawie zawieszenia postępowania służy stronie zażalenie. Sformułowanie "w sprawie zawieszenia postępowania" odnosi się nie tylko do zawieszenia postępowania administracyjnego, ale również do odmowy jego zawieszenia, podjęcia zawieszonego postępowania oraz odmowy podjęcia zawieszonego postępowania. Inne rozumienie powyższego zwrotu prowadziłoby do pozbawienia strony postępowania administracyjnego jej praw procesowych, a nie było to intencją ustawodawcy. Każde tego rodzaju orzeczenie zapada zatem w procesowej formie postanowienia, od którego stronie służy środek zaskarżenia w postaci zażalenia. Zgodnie z art. 126 kpa, do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie - również art. 145-152 oraz art. 156-159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 149 § 3, 151 § 1 i 158, wydaje się postanowienie. "Odpowiedniość" odesłania w art. 126 kpa do art. 109 tego Kodeksu w kwestii doręczania i ogłaszania postanowień polega na tym, iż postanowienia są wydawane w formie pisemnej i doręczane ich adresatom (stronom i innym uczestnikom postępowania), gdy służy od nich środek zaskarżenia - zażalenie. Odpowiednie stosowanie do postanowień przepisu art. 110 kpa oznacza natomiast, że postanowienie podlegające doręczeniu lub ogłoszeniu wchodzi do obrotu prawnego dopiero z chwilą jego doręczenia lub ogłoszenia adresatowi. Stosownie do art. 134 kpa wniesienie zażalenia nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego postanowienia. Organ, który wydał zaskarżone postanowienie w uzasadnionych przypadkach może jednak wstrzymać wykonanie tego aktu na wniosek wnoszącego zażalenie lub z urzędu. Unormowanie, że postanowienie może podlegać wykonaniu przed upływem terminu do wniesienia zażalenia nie zwalnia organu od obowiązku pouczenia adresata postanowienia o terminie i trybie złożenia omawianego środka zaskarżenia. Brak pouczenia przez organ o prawie wniesienia zażalenia stanowi rażące naruszenie praw procesowych strony postępowania administracyjnego. Zasada prawa do procesu, która jest jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego wyraża się bowiem właśnie w przyznaniu jednostce prawa do obrony jej interesu prawnego poprzez zagwarantowanie prawa do obrony za pomocą środków zaskarżenia. W każdym zatem przypadku, gdy przepisy prawa przewidują możliwość zaskarżenia orzeczenia - strona powinna być o tym prawidłowo pouczona, tak aby mogła z tego prawa skorzystać. Obowiązek udzielenia przez organ takich informacji wynika między innymi z dyspozycji art. 9 kpa. W rozpoznawanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rażąco naruszył zasady określone w powołanych przepisach. Organ ten postanowieniem z dnia [...] maja 2005 r. podjął zawieszone wcześniej postępowanie w sprawie przyznania J.Z. renty w drodze wyjątku, nie doręczając tego postanowienia skarżącemu i nie pouczając go o możliwości wniesienia na nie zażalenia. Jednocześnie decyzją także z dnia [...] maja 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił J.Z. przyznania wnioskowanego świadczenia. Rozstrzygnął zatem sprawę merytorycznie, mimo że postępowanie o podjęciu zawieszonego postępowania jako niedoręczone stronie nie weszło do obrotu prawnego, a tym samym wykonanie tego aktu prawnego w tym czasie było niedopuszczalne. Zauważyć przy tym należy, że w czasie zawieszenia postępowania administracyjnego organ może, stosownie do art. 102 kpa, podejmować jedynie czynności niezbędne w celu zapobieżenia niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnym szkodom dla interesu społecznego. W przedmiotowej sprawie żadna z wyżej wymienionych okoliczności nie miała miejsca. Z powyższych względów uznać należy, że decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2005 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a mianowicie art. 109 i art. 110 kpa w związku z art. 126 kpa, art. 143, art. 102, art. 101 § 3 i art. 9 kpa. Mimo, że decyzja dotknięta była wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponownie rozpoznając sprawę decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r., utrzymał poprzednie rozstrzygnięcie w mocy. Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rażąco naruszył zatem także art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2005 r. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w całości Sąd orzekł, na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.