II SA/Kr 947/05

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 listopada 2005r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 listopada 2005r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2005r., nr [...] w przedmiocie uchylenia ostatecznej decyzji orzekającej o pozbawieniu uprawnień kombatanckich skargę oddala Wnioskiem z dnia 2.02.2005r. M.Z. (zwany dalej skarżącym) zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie o "przywrócenie tytułu kombatanta". W uzasadnieniu swojego wniosku skarżący podał, iż czuje się pokrzywdzony decyzją z dnia [...].05.2004r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...].08.2003r. nr[...], którą pozbawił go uprawnień kombatanckich. Uważa, iż bezpodstawnie pozbawiono go "prawa do zaszczytnego tytułu Kombatanta. Decyzją Komisji RKU i Lekarskiej z dnia 21.IV.1947r. zostałem powołany do Wojska Polskiego. Służbę wojskową rozpocząłem 10.07.1947 r. w oddziale Wojsk Ochrony Pogranicza, [...] Komenda Obszar Ziem Zachodnich – K.O. Służbę ukończyłem w stopniu kaprala. Zostałem zdemobilizowany 27 września 1949r. Służba wojskowa była obowiązkowa. Obowiązkiem i honorem moim, jako żołnierza była służba w obronie granic dopiero co wyzwolonej Polski. Osobiście nigdy nie splamiłem się żadnym nagannym czynem, który byłby podstawą do podjęcia przez Urząd ds. Kombatantów krzywdzącej dla mnie decyzji pozbawiającej mnie tytułu Kombatanta." Decyzją z dnia [...].03.2005r., nr[...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie działając na podstawie art.154 § l pkt l k.p.a. w zw. z art.25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. z 2002r. Dz.U. nr 42, poz.371 z późn. zm.) odmówił uchylenia swojej w przedmiocie pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich z tytułu "utrwalania władzy ludowej" za działalność podczas odbywania służby wojskowej w WOP, w okresie od 10.07.1947 do 27.09.1949r. Organ uznał, iż skoro pismo "nie zawierało ustawowych podstaw do wznowienia postępowania jak też wszczęcia postępowania w celu stwierdzenia nieważności decyzji, stosownie do przepisu art.235 § l k.p.a. uznane zostało za wniosek o uchylenie decyzji w trybie art.154 k.p.a." W uzasadnieniu wskazano jednak, że skarżący nie podniósł żadnych nowych okoliczności faktycznych lub prawnych sprawy uzasadniających uchylenie decyzji ostatecznej. "Zdaniem organu nie ulega wątpliwości, że skarżący uprawnienia uzyskał wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, co potwierdzają obiektywne dokumenty w postaci akt ZBoWiD Zarząd Wojewódzki w K. z 23.08.1977r., w tym zaświadczenie Archiwum WOP nr 1634 z dnia 15.11.1976r. Fakt, że zainteresowany brał udział w "utrwalaniu władzy ludowej" i wyłącznie z tego tytułu uzyskał uprawnienia zgodnie z treścią dyspozycji przepisu art.25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. z 2002r. Dz.U. nr 42, poz.371 z późn. zm.) stanowi samoistną podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich. Jednocześnie podkreślić należy, że w sprawie brak jest dowodów świadczących o tym, aby zainteresowanych spełniał przesłanki przewidziane w treści przepisu art.25 ust.2 pkt 2 zd.2 cyt. ustawy warunkujące zachowanie dotychczasowych uprawnień kombatanckich." Pismem z dnia 11.04.2005r. skarżący wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy podnosząc w uzasadnieniu swoją wcześniejszą argumentację oraz zarzucają, iż powód pozbawienia go uprawnień kombatanckich wskazany w decyzji z dnia [...].03.2005r. był "ogólnikowy, niedostateczny, nie przystający do mojej sprawy. Uważa, iż decyzja jest formą lustracji politycznej, jest pozbawiona podstaw prawnych. Zastosowano tutaj tzw. Odpowiedzialność zbiorową a to nie powinno mieć miejsca w Państwie Prawa." Decyzją z dnia [...].05.2005r., nr[...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie działając na podstawie art.138 § l pkt l k.p.a. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji ponownie wskazano podstawy przyznania uprawnień kombatanckich i ich pozbawiania w odniesieniu do osób, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust.2, w art.2 oraz art.4 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Następnie wskazano na podstawy i możliwość zastosowania art. 154 k.p.a. w przedmiotowej sprawie. Decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] maja 2005r. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M.Z. wnosząc o "zobowiązanie Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych do poważnego rozpatrzenia moje sprawy jak w tytule pozwu, gdyż Urząd działając w sposób sformalizowany odrzucił przedstawione przeze mnie dokumenty, negując powstałe prawo do uprawnień kombatanckich (...); zasądzenie od pozwanego kwoty odszkodowania za zwłokę w wysokości wielokrotności wynikającego z ustawy świadczenia poczynając od dnia pierwszej błędnej decyzji tj. od dnia [...] maja 2004r.; zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda poniesionych całkowitych kosztów postępowania (...); zasądzenia na rzecz wszystkich poszkodowanych za pośrednictwem PCK lub Ś1ZW SPP org. pożytku publ." W uzasadnieniu skarżący podtrzymał swoją wcześniejszą argumentacją, zarzucił niewłaściwą wykładnię art.154 k.p.a., która działa "na szkodę strony" oraz jest zdania, że z jego strony spełnione zostały "wszystkie przesłanki roszczeniowe, została wykazana należyta staranność udokumentowania roszczenia oraz działanie w dobrej wierze." W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie wniósł o oddalenie skargi powtarzając motywy zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżący nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, w terminie 14 dni od daty zawiadomienia go przez Sąd o wniosku strony przeciwnej w przedmiocie skierowania sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W konsekwencji sprawę skierowano na posiedzenie niejawne celem rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż sądy administracyjne dokonują wyłącznie kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie (art.3 § l ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i procedury, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 cyt. wyżej ustawy). Dlatego też przedmiotem kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie była wyłącznie decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...].05.2005r., nr[...] - prawidłowość jej wydania oraz zastosowanych uregulowań prawnych. Poza tak określonym zakresem kognicji sądu pozostają żądania skarżącego zasądzenia od organu administracyjnego "odszkodowania za zwłokę w wysokości wielokrotności wynikającego z ustawy świadczenia poczynając od dnia pierwszej błędnej decyzji tj. od dnia [...] maja 2004r." oraz "zasądzenia na rzecz wszystkich poszkodowanych za pośrednictwem PCK lub Ś1ZW SPP org. pożytku publ." Działalność sądu administracyjnego w swej istocie ma bowiem charakter kontrolny w stosunku do organów administracji publicznej, a nie merytoryczny - mający np. zastępować działanie administracji. Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie przed organami administracji publicznej była wyłącznie kwestia zmiany decyzji ostatecznej w trybie art.154 k.p.a. Zastrzeżenie to jest niezwykle istotne, gdyż chodzi o możliwość zmiany w trybie nadzwyczajnym decyzji ostatecznej, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony, a nie o dodatkową weryfikację prawidłowości wydania takiej decyzji ostatecznej - czynienie z tej instytucji prawnej "dodatkowej instancji". W polskim administracyjnym obowiązuje zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego - art.15 k.p.a. oraz zasada trwałości w czasie decyzji ostatecznych art.16 k.p.a. Decyzje ostateczne mogą być uchylane lub zmieniane, stwierdzana ich nieważność lub wznawiane postępowanie tylko w przypadkach przewidzianych w k.p.a. lub ustawach szczególnych. Odnośnie pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich toczyło się w dwóch instancjach; postępowanie administracyjne zakończone wydaniem przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie decyzji z dnia [...].08.2003r. nr[...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich oraz decyzji tego samego organu z dnia [...].05.2004r., nr[...] o utrzymaniu decyzji z [...].08.2003r. w mocy. Decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 5.05.2004r., nr[...] stała się ostateczna, gdyż mimo prawidłowego pouczenia skarżącego o możliwości wniesienia skargi do sądu administracyjnego w terminie 30 dni od daty otrzymania tej decyzji - skarżący z tej drogi weryfikacji decyzji pozbawiającej go uprawnień kombatanckich nie skorzystał i nie wniósł we wskazanym terminie skargi do sądu administracyjnego. W tym właśnie postępowaniu administracyjnym oraz w skardze do sądu skarżący mógł wykazywać błędność ustaleń organów administracyjnych. Skarżącemu pozostaje zatem możliwość uruchomienia trybów nadzwyczajnych uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej. W zależności od przesłanek może to nastąpić w trybie art.145 k.p.a. wznowienia postępowania administracyjnego lub 156 k.p.a. stwierdzenia nieważności decyzji. Jak to bowiem wskazano wyżej organ administracyjny nie może zmienić lub uchylić decyzji ostatecznej, jeżeli nie zachodzą przesłanki wskazane wyłącznie w tych przepisach k.p.a. W przeciwnym wypadku, organ kierując się tylko wnioskiem strony i zmieniając lub uchylając decyzję ostateczną bez spełnienia przesłanek wynikających z trybów nadzwyczajnych, sam rażąco naruszyłby prawo. Skarżący w swoim wniosku o "przywrócenie tytułu kombatanta" z dnia 2.02.2005r. nie zawarł żądania wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną lub stwierdzenia jej nieważności, jak również nie wskazał żadnych przesłanek z art.145 k.p.a. lub 156 k.p.a., które uzasadniałyby wszczęcie w tych trybach postępowania administracyjnego. Mając na uwadze argumentację zawartą we wskazanym wniosku skarżącego uznać można, iż organ administracyjny prawidłowo zakwalifikował go jako wniosek o zmianę decyzji ostatecznej w trybie art.154 k.p.a. Podzielić należy stanowisko organu administracyjnego wyrażone uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż "postępowanie z art.154 kpa jest postępowaniem nadzwyczajnym, wyjątkiem od zasady trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 kpa). Ma on zastosowanie przy spełnieniu łącznie trzech przesłanek, gdy niekorzystna dla Strony decyzja ostateczna, nie tworzy dla niej żadnych praw, gdy za uchyleniem lub zmianą takiej decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony, przepisy prawa nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie decyzji ostatecznej, na mocy której strona nie nabyła prawa, a ocena czy za zmiana lub jej uchyleniem przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony należy do właściwego organu administracji państwowej, który jest związany art.7 k.p.a. in fine (A.Wróbel Komentarz do postępowania administracyjnego, Zakamycze 2000). Art.154 kpa ma zastosowanie do weryfikacji decyzji ostatecznych,' gdy dotknięte są innymi wadami, niż wymienione w art.145 § 1 kpa (wznowienie postępowania) i art.156 § 1 kpa (stwierdzenie nieważności)." Dla możliwości zastosowania art.154 k.p.a. istotnym jest więc spełnienie wskazanych w tym przepisie przesłanek. Tym samym wbrew twierdzeniom skarżącego przedmiotem tego postępowania administracyjnego nie było pozbawienie go uprawnień kombatanckich (postępowanie w tej kwestii zakończone zostało już ostateczną decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...].05.2004r., nr[...], która wobec nie złożenia skargi do sądu administracyjnego w ustawowym terminie stała się także decyzją prawomocną), lecz dopuszczalność zastosowania trybu nadzwyczajnego z art.154 k.p.a. Skarżący nie zgadza się z decyzjami Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie wydanym w tym postępowaniu administracyjnym - odnośnie zastosowania art.154 k.p.a., lecz podnoszone przez niego argumenty odnoszą się wyłącznie do kwestionowania zasadności pozbawienia go uprawnień kombatanckich (co jak wskazano wyżej było już przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego) oraz do negowania obowiązującego prawa zgodnie, z którym działał organ administracyjny, a nie zmierzają do wykazania przesłanek uzasadniających zastosowanie art.154 k.p.a. Z przedstawionego materiału dowodowego zgromadzonego przez organ administracyjny, również nie można wywieść tych przesłanek (np. interes społeczny lub słuszny interes strony). Tym samym wydanie decyzji uwzględniającej żądanie strony pozostawałoby w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa materialnego, a takie nie może być akceptowane jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Nie można bowiem uznać, aby obowiązujący porządek prawny ustępował przed subiektywnym przekonaniem strony, iż ma prawo do otrzymania uprawnień kombatanckich. Podsumowując stwierdzić należy, że odmowa uchylenia lub zmiany decyzji w trybie art.154 k.p.a. była uzasadniona i nastąpiła na podstawie obowiązującego prawa. Zatem wobec braku podstaw o uwzględnienia skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono ojej oddaleniu.