III SA/Wa 1812/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Jarecka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 listopada 2005 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Wnioskiem z 29 sierpnia 2004 r. J. R. zwrócił się o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Wnioskodawca wskazał, iż od 1995 r. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług transportowych. Wyjaśnił, iż od 2000 r. bardzo pogorszyła się sytuacja na rynku tego rodzaju usług, z kolei w maju 2000 r. poważnej awarii uległ jego samochód ciężarowy, co na 6 miesięcy wyłączyło samochód z eksploatacji. Wnioskodawca podniósł, iż od tamtego czasu znalazł się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Wskazał, iż umorzenie zaległych składek umożliwiłoby mu zaciągnięcie kredytów na wymianę niesprawnego samochodu i kontynuowanie działalności. Decyzją z [...] lutego 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu powyższego wniosku, odmówił J. R. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy za okres od czerwca 2000 r. do maja 2004 r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca do grudnia 2001r. i luty 2003 r., powołując się na art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż w wyniku postępowania informacyjno-wyjaśniającego ustalono, iż zobowiązany od dnia 1 czerwca 2005 r. zawiesił działalność gospodarczą. Obecnie nie pracuje i nie osiąga żadnego dochodu. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2.565 zł brutto. Zobowiązany wraz z żoną mieszkają w domu jednorodzinnym, który w połowie stanowi ich własność. Są również właścicielami lawety z 1996 r., a wnioskodawca jest także właścicielem samochodu ciężarowego z 1993 r., na którym ustanowiony jest zastaw rejestrowy. Ponadto wnioskodawca nie spłaca żadnych kredytów, nie posiada zaległości w urzędzie skarbowym, ani innych zobowiązań finansowych. W ocenie organu w sytuacji, w której znajduje się zobowiązany, nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 28 powołanej ustawy, a także w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Pismem z 16 marca 2005 r. skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku wskazał, iż jego sytuacja materialna jest bardzo trudna. Podniósł ponadto, iż nie posiada zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Decyzją z [...] maja 2005 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Rozpatrując ponownie sprawę organ wskazał, iż podnoszony przez wnioskodawcę argument umorzenia przez urząd skarbowy składek zdrowotnych wraz podatkiem jest bezzasadny, gdyż w/w składki stanowią odrębny tytuł do zapłaty mimo możliwości odliczenia ich od podatku. Ponadto organ wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie nie ma podstaw do zmiany decyzji. Przesłanką uzasadniającą umorzenie nie może być bowiem chęć przysporzenia własnego majątku w postaci zakupu samochodu kosztem należności publicznoprawnych. Podniesiono również, iż zgodnie z art. 24 ust. 4 powołanej ustawy, należności z tytułu składek przedawniają się po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. R. nie przedstawił zarzutów dotyczących zaskarżonej decyzji. Ponownie, bardzo szczegółowo, opisał swoją trudną sytuację materialną i wniósł o umorzenie należności. Odpowiadając na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 1 oraz 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej powoływanej jako p.p.s.a. ) - zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu dającym podstawę do stwierdzenia jej nieważności. Nieważność decyzji może mieć miejsce wyłącznie w przypadkach ściśle określonych w przepisach, tj. w art. 156 § 1 pkt 1 - 6 oraz art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a., jeżeli zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Prowadząc postępowanie administracyjne organy są zobowiązane do przestrzegania z urzędu przepisów dotyczących ich właściwości. Kwestie właściwości rzeczowej i miejscowej regulują przepisy art. 19 i nast. K.p.a., instancyjnej zaś - art. 127 K.p.a. Niezachowanie przez organ wymagań określonych tymi przepisami stanowi naruszenie przepisów o właściwości, prowadzące w konsekwencji do wady decyzji powodującej jej nieważność. Organem uprawnionym do rozstrzygania spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jego kompetencje w tym zakresie wynikają z art. 83 ust. 1 pkt. 3 u.s.u.s., w którym zakreślono prawo Zakładu do wydawania decyzji w zakresie ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Z kolei w art. 32 powołanej ustawy, normodawca nakazał stosować przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Tak jak nie ma wątpliwości, co do właściwości Zakładu w pierwszej instancji, tak w zakresie rozstrzygnięcia sprawy w drugiej instancji - zdaniem Sądu - doszło do naruszenia przepisów, regulujących kompetencje organów. Istotnym na gruncie tego problemu jest art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji stanowił, iż od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje. Zdaniem Sądu, ówcześnie obowiązujący art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wyłączał w odniesieniu do decyzji w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jedynie możliwość ich zaskarżenia do sądu powszechnego. Nie oznacza to jednak, że strona pozbawiona była prawa do rozpatrzenia jej sprawy przez drugą instancję. Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy K.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc do postępowania przed Zakładem stosuje się także art. 15 oraz art. 127 wyżej powołanej ustawy. Z tych względów przyjąć należy, iż postępowanie przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych jest dwuinstancyjne. Odwołanie od decyzji Zakładu przysługuje do organu administracji publicznej wyższego stopnia, co wynika z art. 127§ 2 K.p.a. W świetle art. 17 K.p.a. organami wyższego stopnia - uprawnionymi do rozpatrywania odwołań - w stosunku do organów administracji publicznej (art. 66 ust. 4 u.s.u.s.) są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie. Organem nadrzędnym jest organ sprawujący nadzór nad działalnością danego organu. W myśl art. 66 ust. 2 u.s.u.s. nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. A zatem, w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych był Minister Polityki Społecznej. W niniejszej sprawie, odwołanie od decyzji ZUS rozstrzygnął organ niewłaściwy - Prezes ZUS. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, że w sprawie zachodzą przyczyny określone w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. i na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Stosownie do art. 152 wyżej cytowanej ustawy stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.