II SA/Go 379/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska - Wawrzon, Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska, Asesor WSA Michał Ruszyński (spr.), Protokolant Agnieszka Lasecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2005 r. sprawy ze skargi E.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta nr [...] z dnia [...] r. - 2 - Sygn. akt II SA/Go 379/05 U Z A S A D N I E N I E Decyzją administracyjną z [...] września 2004r. Nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta – Zastępca Dyrektora Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej, przyznał E.G. świadczenie w formie : 1. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem, przyznane na K.M., w kwocie 420,00 zł na okres od [...] września 2004r. do [...] sierpnia 2005r. , 2. składkę na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem, w kwocie 136,58 zł miesięcznie na okres od [...] września 2004r. do [...] sierpnia 2005r. , 3. składkę na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem w kwocie 34,65 zł miesięcznie na okres od [...] września 2004r. do [...] sierpnia 2005r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ I instancji powołał art. 104, art. 130 § 4 kodeksu postępowania administracyjnego, oraz art. 17, art. 24, art. 26, art. 58 ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. z 2003r. Nr 228, poz. 2255 ze zm. ) oraz § 8 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 5 marca 2004r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne ( Dz.U. z 2004r. Nr 45, poz. 433 ). W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wyjaśnił, że E.G. spełnia przesłanki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania świadczenia w postaci zasiłku pielęgnacyjnego. E.G. nie zgodziła się z powołaną decyzją Zastępcy Dyrektora Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej. W odwołaniu od decyzji E.G. podała, że organ I instancji przyznał jej zasiłek pielęgnacyjny od [...] września 2004r. a Sąd Rejonowy uznał, że jej syn kwalifikuje się do osób niepełnosprawnych od [...] stycznia 2003r. do [...] stycznia 2006r. Wyjaśniła, że od [...].01.2003r. do kwietnia 2004r. świadczenie wyrówna jej Zakład Ubezpieczeń Społecznych a o wyrównanie od [...] maja 2004r. do [...] sierpnia 2004r. prosi Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej. - 3 - Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] listopada 2004r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowią, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustalane jest na okres zasiłkowy ( a więc od [...] września do [...] sierpnia następnego roku kalendarzowego ), ale nie wcześniej niż od dnia wpływu prawidłowo wypełnionego wniosku. Nie ma zatem możliwości ustalenia prawa do świadczeń za okres wsteczny. Skoro wniosek został złożony [...] września 2004r. to od tego miesiąca należało przyznać świadczenie. Organ odwoławczy wyjaśnił ponadto, że jeżeli orzeczenie o niepełnosprawności syna E.G. zostało wydane na czas określony, to prawo do świadczenia rodzinnego ustalane jest do końca miesiąca, w którym orzeczenie to traci ważność, tylko w wypadku, gdy utrata ważności następuje przed końcem okresu zasiłkowego, na który prawo do świadczenia jest ustalane. Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego E.G. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze skarżąca podała, że syn jej choruje na astmę oraz alergię pokarmową. Wcześniej miał przyznany zasiłek pielęgnacyjny. Skarżąca wyjaśniła, że po zmianie przepisów złożyła wniosek do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, który został odrzucony. Dopiero Sąd Rejonowy wyrokiem z [...] lipca 2004r. zmienił decyzję Wojewódzkiego Zespołu i orzekł, że K.M. kwalifikuje się do osób niepełnosprawnych na okres od [...] stycznia 2003r. do [...] stycznia 2006r. Skarżąca wskazała, że orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności otrzymała dopiero [...] września 2004r.. Wobec powyższego zwróciła się o wyrównanie świadczenia od [...] maja 2004r. do [...] sierpnia 2004r. Skarżąca oświadczyła, że w tym okresie nie miała środków do życia, bo organ pomocy społecznej nie udzielił jej pomocy czekając na wyrok sądu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Okoliczności faktyczne sprawy są niesporne. Wynika z nich, że skarżąca wystąpiła już w 2003r. do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o ustalenie niepełnosprawności syna K.M.. Decyzją z [...] marca 2003r. Nr [...] nie uznano K.M. za osobę niepełnosprawną. W wyniku odwołania skarżącej od powyższej decyzji Sąd Rejonowy wyrokiem z [...] lipca 2004r. - 4 - w sprawie IV V 335/03 zmienił decyzję Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z [...] marca 2003r. i orzekł, że syn skarżącej K.M. kwalifikuje się do osób niepełnosprawnych na okres od [...] stycznia 2003r. do [...] stycznia 2006r. i wymaga stałego współudziału na co dzień opiekuna. W wyniku powyższego wyroku Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności orzeczeniem z [...] sierpnia 2004r. zaliczył K.M. do osób niepełnosprawnych ustalając, że niepełnosprawność datuje się od [...] stycznia 2003r. Skarżąca złożyła w dniu [...] września 2004r. wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego od [...] maja 2004r. Spór dotyczy kwestii od kiedy skarżącej przysługuje prawo do uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego. Ustawa z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. z 2003r. Nr 228, poz. 2255 ze zm. ) w art. 16 ust. 1 określa cel któremu ma służyć zasiłek pielęgnacyjny. Celem tego zasiłku jest częściowe pokrycie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Ustawodawca w ust. 2 pkt 2 cytowanego przepisu postanowił, że zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z powyższego uregulowania wynika, że orzeczenie o niepełnosprawności ma charakter konstytutywny. Z orzeczenia tego wynika zarówno to, że wskazana w nim osoba jest niepełnosprawna ale i to od kiedy taka niepełnosprawność występuje. Legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności jest wymogiem formalnym umożliwiającym ubieganie się o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Skoro celem ustawowym zasiłku pielęgnacyjnego jest częściowe pokrycie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, to cel ten powinien być realizowany od daty wystąpienia niepełnosprawności zawartej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Zasiłek pielęgnacyjny spełnia swój ustawowy cel od daty wskazanej w orzeczeniu o niepełnosprawności, lub w czasie nieokreślonym. Zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy z wyjątkiem m.in. zasiłku pielęgnacyjnego. Do zasiłków pielęgnacyjnych nie ma więc zastosowania art. 3 pkt 10 ustawy. W ust. 2 art. 24 ustawy ustawodawca stwierdził, że prawo m.in. do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo - 5 - wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Wydawałoby się więc, że wykładnia tego przepisu prowadzić powinna do stwierdzenia, że dopiero od chwili uzyskania ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności i innych niezbędnych dokumentów można się domagać przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Takie stwierdzenie byłoby jednak nieuprawnione. Art. 24 ust. 2 nie uwzględnia bowiem sytuacji, w której orzeczenie o niepełnosprawności stwierdza, że niepełnosprawność wystąpiła przed dniem wystąpienia z wnioskiem o ustalenie niepełnosprawności. Ustawodawca w regulacji zawartej w art. 24 ust. 2 takiej sytuacji nie przewidział. Przepis powyższy ma natomiast zastosowanie do sytuacji w której data ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności jest tożsama z datą wystąpienia niepełnosprawności. Nie można też zaakceptować sytuacji, w której skarżąca za okres przed wejściem w życie ustawy z 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych uzyska zaspokojenie swoich roszczeń z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie uprzednio obowiązującej ustawy z 1.12.1994r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych a nie otrzyma zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 maja 2005r. tj. przed datą złożenia wniosku. Powyższe rozwiązanie stwarzałoby sytuację w której ustawowy cel zasiłku pielęgnacyjnego realizowałaby z przerwą niczym nieuzasadnioną. Powyższe rozważania znajdują swoje potwierdzenie w przepisach ustawy zasadniczej. Na możliwość bezpośredniego stosowania Konstytucji RP wskazuje art. 8, który stanowi, że Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczpospolitej Polskiej, a jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba, że Konstytucja stanowi inaczej. Oznacza to, że sądy, w tym wojewódzkie sądy administracyjne, mają prawo przy dokonywaniu interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych do posługiwania się zasadami zawartymi w Konstytucji. Przepis art. 2 Konstytucji stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Z tej normy wynika zasada sprawiedliwości i równości wobec prawa. Zasady sprawiedliwości społecznej nie są w pełni usystematyzowane. Nie ulega jednak wątpliwości, że należy do nich ochrona słabszych ekonomicznie jednostek i grup ludności wyrażająca się w istnieniu odpowiednich usług socjalnych świadczonych przez państwo i różne wspólnoty samorządowe. Zasady sprawiedliwości społecznej w powiązaniu z ideą państwa prawnego są w Konstytucji RP odpowiednikiem koncepcji socjalnego państwa prawnego. Dziecko niepełnosprawne wymaga szczególnej opieki, leczenia i rehabilitacji. Wiąże się to ze zwiększonymi wydatkami na dziecko. Oznacza to, że w niniejszej sprawie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego powinno być ustalone od dnia w którym datuje się niepełnosprawność syna skarżącej. Takie działanie z - 6 - całą pewnością wypełnia zasadę sprawiedliwości społecznej określoną w art. 2 Konstytucji. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ). Grażyna Staniszewska Marzenna Linska – Wawrzon Michał Ruszyński