IV SA/Wa 136/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Gorczycka-Muszyńska Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.) Sędzia WSA Łukasz Krzycki Protokolant Małgorzata Sokolska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2004 r. sprawy ze skargi Energetyki Cieplnej O. SA. na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania - oddala skargę - Decyzją z dnia [...].01.2004 r.,nr [...] Minister Środowiska, po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosków Energetyki Cieplnej O. S.A., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].12.2003 r., nr [...], umarzającą postępowanie w sprawie owych czterech wniosków o orzeczenie w trybie art. 160 Kpa odszkodowania od Wojewody [...] . O konieczności wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie przez Ministra Środowiska przesądził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6.11.2003 r., sygn. akt IV SAB 210/03. Czterema decyzjami Wojewoda [...] ustalił poprzednikowi skarżącej -Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej w [...] opłaty za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza w IV kwartale 1996 r. oraz I, II, III kwartale 1997 r. Decyzje te obu instancji jako wadliwe - wydane w oparciu o wytyczne, zalecane do stosowania Wojewodom przez Ministerstwo, nie będące; źródłami powszechnie obowiązującego prawa - zostały albo uchylone przez NSA (co odnosi się do dwóch spośród nich), albo nieważność rozstrzygnięć organu II instancji stwierdził Minister Środowiska, a uchylił decyzje organu I instancji (dotyczy opłat za I i II kwartał 1997 r.). Następnie opłaty za wskazane okresy zostały prawidłowo określone w nowych decyzjach, a powstałe nadpłaty z racji poprzednich błędnych obliczeń zaliczono na poczet bieżących należności, w oparciu o art. 86g ust. 4 mającej zastosowanie ustawy z dnia 31.01.1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska. Energetyka Cieplna O. S.A. w powołaniu na art. 160 Kpa domagała się odszkodowania początkowo w wysokości odsetek od powstałych nadpłat za okres od dnia ich uiszczenia do dnia zaliczenia na poczet bieżących należności. Następnie zmieniła swe żądanie odnośnie wysokości odszkodowania, ustalając je w wysokości naliczonych odsetek od zaciągniętego na ten cel kredytu komercyjnego, co wpłynęło na obniżenie dochodzonego odszkodowania do kwoty 108.718,73 zł, odpowiadającej, jej zdaniem rzeczywistej, poniesionej szkodzie. W uzasadnieniu swych decyzji Minister Środowiska podkreślił, że art. 160 Kpa nie daje podstaw do orzeczenia o odszkodowaniu w przedmiotowej sprawie, bowiem nie doszło do stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody (decyzje te zostały uchylone), a przepisy art. 160 Kpa odnoszą się wyłącznie do postępowania w trybie nadzoru administracyjnego. Z tego względu, zdaniem Ministra, mając na uwadze niespełnienie dyspozycji art. 160 Kpa należało postępowanie jako bezprzedmiotowe umorzyć. Energetyka Cieplna O. S.A. zarówno we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i w skardze zakwestionowała ową bezprzedmiotowość postępowania stwierdzoną przez organ administracji publicznej, która legła u podstaw umorzenia postępowania. W ocenie strony skarżącej Minister Środowiska zobowiązany był orzec co do istoty, przyznając słuszne odszkodowanie za błędy organu, a wystarczającą podstawą do zastosowania art. 160 Kpa stanowi stwierdzenie nieważności, czy też niezgodności z prawem wyłącznie decyzji ostatecznej, zapadłej w postępowaniu odwoławczym, zgodnie z poglądem reprezentowanym przez piśmiennictwo. Zdaniem skarżącej dla dochodzenia odszkodowania w oparciu o art. 160 Kpa wystarczy alternatywnie albo wydanie decyzji z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 Kpa, albo stwierdzenie nieważności takiej decyzji, a w rozpatrywanej sprawie zaskarżone decyzje Wojewody [...] wydane zostały bez podstawy prawnej. Energetyka Cieplna O. S.A. podkreśliła konieczność odróżnienia przypadków bezprzedmiotowości postępowania od braku przesłanek do uwzględnienia żądania strony i wskazała na konieczność wykazania bezzasadności żądania strony w decyzji załatwiającej sprawę co do istoty, w przeciwnym razie następuje niezgodne z prawem uchylanie się organu administracji publicznej od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. W odpowiedzi na skargę Minister Środowiska podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Wniesiona skarga nie może zostać uwzględniona. Odszkodowanie w trybie art. 160 Kpa może zostać przyznane stronie, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 Kpa albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji. Jednakże okoliczność naruszenia przepisu art. 156 § 1 Kpa, w przeciwieństwie do przekonania strony skarżącej zachodzi wówczas, gdy zaistnieją przesłanki z art. 158 § 2 Kpa w zw. z art. 156 § 2 Kpa. Muszą zatem istnieć podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji, a organ administracji publicznej jedynie z uwagi na upływ czasu lub wywołanie przez decyzję nieodwracalnych skutków prawnych nie może stwierdzić jej nieważności. W razie zaistnienia takiej sytuacji organ orzekający ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania przyczyn, z powodu których nie stwierdził jej nieważności. Przepis art. 160 § 1 Kpa nie obejmuje zatem takich zdarzeń, których zaistnienie w subiektywnym przekonaniu skarżącego winno skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji (skarżący jest przekonany, że decyzja została wydana z naruszeniem art. 156 § 1 Kpa), a wyłącznie sytuacji, w których Sąd Administracyjny stwierdził nieważność decyzji obu instancji lub też ich wydanie z naruszeniem prawa albo organ administracji publicznej tak rozstrzygnął odnośnie decyzji pierwszo- instancyjnej. Administracyjnego odnoszące się do decyzji ustalających opłaty za wprowadzanie do powietrza zanieczyszczeń w IV kwartale 1996 r. oraz III kwartale 1997 r. uchyliły wydane decyzje obu instancji ( odpowiednio wyroki NSA o sygn. akt IV SA 1316/98 oraz IV SA 1373/98 ). W uzasadnieniach stwierdzono, że decyzje te wydane zostały z naruszeniem prawa, co w ocenie Sądu nie dawało podstaw do stwierdzenia nieważności tych aktów. Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się zatem rażącego naruszenia prawa, które mogłoby stanowić' przesłankę do stwierdzenia nieważności wówczas kontrolowanych decyzji. W tej sytuacji brak jest podstaw w tym zakresie do występowania przez stronę skarżącą o odszkodowanie. Podobnie w odniesieniu do dwóch pozostałych decyzji ustalających opłaty za wprowadzanie do powietrza zanieczyszczeń w I i II kwartale 1997 r. brak jest podstaw do występowania z wnioskiem o odszkodowanie w trybie art. 160 Kpa. Minister Środowiska z urzędu stwierdził bowiem nieważność jedynie dwóch decyzji drugo- instancyjnych z dnia [...].05:1998 r., a mianowicie decyzji Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa nr [...] oraz nr [...]. Natomiast co się tyczy decyzji pierwszo- instancyjnych Wojewody [...] z dnia [...].10.1997 iż dnia [...].01.1998 r., to zostały one uchylone decyzją Ministra Środowiska z dnia [...].10.2000 r., a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Samo stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, wydanej w ramach przewidzianej kontroli instancyjnej nie stwarza podstaw do występowania z wnioskiem o odszkodowanie w trybie art. 160 Kpa. Aby taki wniosek podlegał rozpatrzeniu, musiałaby zostać stwierdzona nieważność zapadłych decyzji Wojewody [...] w przedmiocie owych wymierzonych opłat za wprowadzanie zanieczyszczeń do powietrza lub też musiały by zapaść rozstrzygnięcia stwierdzające wydanie ich z naruszeniem prawa. Wobec niezaistnienia takich okoliczności należy uznać wydane rozstrzygnięcia Ministra Środowiska w sprawie wniosku strony skarżącej o odszkodowanie w trybie art. 160 Kpa za odpowiadające prawu. Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.