I SA/Gl 1094/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Mikosz, Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Asesor WSA Teresa Randak (sprawozdawca), Protokolant Halina Modliszewska, po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi "A" - Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...]zł ( słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. ograniczył zajęcie ruchomości z dnia [...] 2005 r. dokonane przy realizacji tytułów wykonawczych [...],[...] i [...], wystawionych na rzecz "A" Sp. z o.o. z siedzibą w T., przy ul. [...], do tytułu wykonawczego [...], w stosunku do pozostałych anulując zajęcie. W uzasadnieniu organ podniósł, że zasadą prowadzenia postępowania administracyjnego jest gospodarność i miarkowanie kosztów. Wskazując, że w sprawie zastosowano inne środki egzekucyjne, względniejsze dla dłużnika w odniesieniu do kosztów egzekucyjnych anulowano zajęcie ruchomości w odniesieniu do tytułów wskazanych w sentencji postanowienia. Na postanowienie to dłużnik złożył zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w K., podnosząc, że postanowienie organu egzekucyjnego zostało wydane bez podstawy prawnej, gdyż żaden z przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. Nr 110, poz. 968 z 2002 r. z późn. zm.), w dalszej części uzasadnienia nazywanej "ustawą egzekucyjną", nie przyznaje organowi możliwości częściowego ograniczenia zakresu czynności egzekucyjnej poprzez anulowanie zajęcia. Wskazując na brzmienie art. 7 § 1 ustawy egzekucyjnej, żaląca się Spółka podniosła, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, a zatem nie jest dopuszczalna konwalidacja czynności egzekucyjnych prowadzonych przez organ w sposób wadliwy tj. poprzez podejmowanie rozstrzygnięć nie mających oparcia w przepisach ustawy. Żaląca zauważyła także, iż postanowienie organu egzekucyjnego nie spełnia wymogów określonych w art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jedn. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z 2000 r. z późn. zm.), w dalszej części uzasadnienia określanej skrótem "kpa", poprzez brak uzasadnienia prawnego rozstrzygnięcia tj. nie wyjaśnienie jego podstawy prawnej oraz nie wskazanie przepisów stanowiących podstawy wydania postanowienia. W dalszej części zażalenia, wskazano na błędne pouczenie co do środka zaskarżenia postanowienia, a także na oparcie postanowienia na tytułach wykonawczych nigdy Spółce nie doręczonych i nie mogących stanowić podstawy dokonanych czynności egzekucyjnej. Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] stwierdził niedopuszczalność złożenia zażalenia. W uzasadnieniu postanowienia wskazano na treść art. 17 § 1 ustawy egzekucyjnej, zgodnie z którym, rozstrzygnięcia i zajmowane przez organ egzekucyjny stanowiska w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego powinno mieć zawsze postać postanowienia. Przepis ten stanowi również, że na postanowienie służy zażalenie, jeżeli ustawa egzekucyjna lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zdaniem organu nadzoru, z uwagi na fakt, iż postanowienie organu egzekucyjnego zostało wydane w oparciu o art. 7 § 2 ustawy egzekucyjnej, który nie przewiduje środka zaskarżenia, to pomimo błędnego pouczenia dłużnika, co do dopuszczalności zaskarżenia postanowienia, zażalenie było niedopuszczalne i na tej podstawie stwierdził niedopuszczalność wniesionego zażalenia. Na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K., Spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżąca zarzuciła organowi odwoławczemu naruszenie: 1) art. 23 § 4 pkt 2 ustawy egzekucyjnej, 2) art. 126, 156 § 1 pkt 2 i 221 kpa. W uzasadnieniu skargi przedstawiono przebieg postępowania egzekucyjnego, a ponadto polemizując ze stanowiskiem organu nadzoru podniesiono, że art. 7 § 2 ustawy egzekucyjnej, nie mógł stanowić podstawy wydania postanowienia w sprawie ograniczenia zajęcia ruchomości, gdyż przepis ten formułuje dyrektywę postępowania organów egzekucyjnych, nie przyznaje natomiast kompetencji do konwalidowania na jego podstawie wadliwych czynności egzekucyjnych. Dyrektor Izby Skarbowej, stwierdzając niedopuszczalność zażalenia, doprowadził jednocześnie do pozostawienia w obrocie prawnym postanowienia, wydanego bez podstawy prawnej, a więc postanowienia, które powinno być ocenione na podstawie przesłanek określonych w art. 156 kpa, a zwłaszcza § 1 pkt 2 tego przepisu. Zdaniem skarżącej Spółki, Dyrektor Izby Skarbowej nie zbadał także, czy wniesionego zażalenia nie należało potraktować jako skargi na czynność egzekucyjną, do czego był zobligowany treścią art. 222 kpa. W końcowej części skargi, skarżąca podniosła, że Dyrektor Izby Skarbowej, zgodnie z art. 23 § 4 pkt 2 ustawy egzekucyjnej jako organ nadzoru nad organami egzekucyjnymi zobowiązany jest do sprawowania kontroli przestrzegania prawa przez te organy w toku czynności egzekucyjnych, a podjęte rozstrzygnięcie stoi w wyraźnej sprzeczności z tym przepisem. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. Dyrektor Izby Skarbowej, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem legalności, a więc zgodności działań administracji z obowiązującym prawem. W sytuacji, gdy sąd administracyjny stwierdzi, iż wydane orzeczenie narusza prawo, to zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.) uchyla rozstrzygnięcie w części lub całości. Uchylenie postanowienia następuje w przypadku gdy, doszło do naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie należy, zdaniem Sądu, podzielić najdalej idący zarzut skargi, a dotyczący wydania przez organ egzekucyjny postanowienia w sprawie ograniczenia zajęcia ruchomości, bez podstawy prawnej, a więc w warunkach określonych w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Stanowisko takie wywieść można w sposób bezsporny z treści art. 17 § 1 ustawy egzekucyjnej oraz art. 18 tej ustawy w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Przechodząc do analizy prawnej wskazanych przepisów zasadne jest wskazanie na brzmienie pierwszego z wymienionych przepisów, zgodnie z którym rozstrzygnięcia i zajmowane przez organ egzekucyjny stanowiska (...) następuje w formie postanowienia ( jak słusznie zauważył organ nadzoru, w uzasadnieniu postanowienia), jednakże pod warunkiem ( co organ ten pominął ), że ustawa egzekucyjna nie przewiduje innego środka, co wynika z pierwszej części zdania pierwszego przepisu. Wydanie zatem rozstrzygnięcia w formie postanowienia wymagało w pierwszym rzędzie ustalenia - w tej konkretnej sytuacji - czy ustawa egzekucyjna nie przewiduje dla danej czynności dotyczącej postępowania egzekucyjnego innej formy działania, a jeżeli tak, to jaką? W niniejszej sprawie zaskarżone postanowienie dotyczyło ograniczenia zajęcia ruchomości do jednego tytułu wykonawczego, a zatem w pierwszej kolejności należało rozważyć – w oparciu o ustawę egzekucyjną – jaką formę działania dla egzekucji należności pieniężnych z ruchomości określają przepisy ustawy egzekucyjnej. . W tym miejscu wskazać należy na treść art. 67 § 1 ustawy egzekucyjnej, zgodnie z którym, podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1 a pkt 12 lit. a ( w tym: egzekucję dotyczącą należności pieniężnych z ruchomości ) stanowi (....) protokół zajęcia i odbioru ruchomości. Zastosowanie środka egzekucyjnego określonego w przepisie art. 1 a pkt 12 lit. a, w postaci egzekucji z ruchomości, oznacza, że organ dokonuje zajęcia ruchomości, a zajęcie, jak wynika z treści art. 1 a pkt 18 stanowi czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Nie jest zatem możliwe dokonanie zajęcia ruchomości w formie aktu administracyjnego jakim jest postanowienie. Zajęcie to następuje bowiem, poprzez dokonanie faktycznej czynności zajęcia, której podstawę stanowi protokół zajęcia ruchomości. Skoro nie jest możliwe wydanie postanowienia w sprawie zajęcia ruchomości, to nie jest też możliwe, w ocenie Sądu dokonanie jego ograniczenia w tej formie, zwłaszcza zaś w sytuacji jaka miała miejsce w rozpatrywanej sprawie tj. po uwzględnieniu zasadności skargi skarżącej Spółki, na czynność egzekucyjną tj. dokonane wcześniej zajęcie ruchomości. Zdaniem Sądu, dokonanie powtórnego zajęcia - po uchyleniu wcześniej dokonanego - wymagało sporządzenia nowego protokołu i ograniczenie w nim dokonanej czynności do jednego tytułu wykonawczego. Na marginesie należy zauważyć, że zobowiązany mógłby w takiej sytuacji skorzystać z prawa złożenia skargi na dokonaną czynność egzekucyjną, w trybie art. 54 § 1 ustawy egzekucyjnej. Wydanie natomiast postanowienia przez organ egzekucyjny i uznanie przez organ nadzoru niedopuszczalności złożenia zażalenia pozbawiło dłużnika możliwości obrony swoich praw. Biorąc pod uwagę restrykcyjność przepisów ustawy egzekucyjnej, takie postępowanie organów, jest nie do pogodzenia z zasadą dwuinstancyjności postępowania, która na mocy art. 18 ustawy, ma także zastosowanie do postępowania egzekucyjnego. Wskazany przepis stanowi także podstawę zastosowania w rozpatrywanej sprawie treści art. 156 § 1 pkt 2 kpa, a w konsekwencji stwierdzenia, że postanowienie organu egzekucyjnego zostało wydane bez podstawy prawnej, a skoro tak, to za naruszające przepisy ustawy egzekucyjnej należało uznać stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej stwierdzające niedopuszczalność złożenia zażalenia. W ocenie Sądu, Dyrektor Izby Skarbowej winien uchylić zaskarżone postanowienie i umorzyć postępowanie wszczęte na jego podstawie. W świetle powyższych rozważań, zasadny jawi się zarzut skargi, dotyczący pozostawienia - poprzez orzeczenie o niedopuszczalności złożenia zażalenia - w obrocie prawnym, postanowienia organu egzekucyjnego, wyczerpującego przesłankę określoną we wskazanym wcześniej art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Słusznie, zdaniem Sądu, skarżąca Spółka podniosła, że art. 7 ustawy egzekucyjnej stanowi dyrektywę działania organów egzekucyjnych, określającą zasady prowadzenia egzekucji administracyjnej, a więc zasady ogólne tego postępowania, a nie podstawę do podejmowania rozstrzygnięć w formie postanowień. W sumie zatem, mając na uwadze podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270). W punkcie drugim wyroku, Sąd postanowił zasądzić na rzecz skarżącej od Dyrektora Izby Skarbowej w K. koszty postępowania sądowego, obejmujące uiszczony wpis od skargi, stosownie do art. 200 w/w ustawy. W punkcie trzecim wyroku Sąd określił, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości do chwili uprawomocnienia się wyroku, do czego był zobowiązany treścią art. 152 w/w ustawy