II SA/Lu 737/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Maciej Kierek (spr.), Sędziowie Asesor WSA - Jerzy Drwal,, Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak, Protokolant Asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi D. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]., Nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oraz bezpłatnych posiłków oddala skargę. Decyzją z dnia [...] czerwca 2004r., znak: [...] wydaną na podstawie art. 138§1pkt.1kpa oraz art.12, 37, 48ust.4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004r., Nr 64, poz.593 z późn. zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania D.O. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie Filia Nr 4 z dnia [...] maja 2004r., znak: [...] w sprawie odmowy przyznania mu zasiłku stałego oraz bezpłatnych obiadów barowych. W uzasadnieniu wyjaśniono, że D.O. wnosił o przyznanie mu pomocy społecznej w postaci usług opiekuńczych, zasiłku wyrównawczego i obiadów barowych. Organ I instancji odmawiając przyznania mu powyższych świadczeń stwierdził, że wnioskodawca nie ujawnił całego swojego majątku, w szczególności udziału we współwłasności samochodu marki R.K., a ponadto, że faktyczne jego wydatki przewyższają udokumentowane przez niego dochody. Organ odwoławczy podzielając stanowisko organu niższej instancji ustalił w oparciu o wywiad środowiskowy, że w miesiącu marcu 2004r. dochód skarżącego wyniósł 200, 50zł (renta inwalidzka w kwocie 561,05zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 89,45zł pomniejszona o wartość świadczonych alimentów w wysokości 450zł), a więc uzasadniał przyznanie świadczeń. Z uwagi jednak na istniejące dysproporcje między udokumentowaną wysokością dochodów a rzeczywistą sytuacją majątkową skarżącego, należało na podstawie art.12 ustawy o pomocy społecznej odmówić przyznania mu pomocy. Organ podniósł, że skarżący w miesiącu marcu 2004r. po uiszczeniu alimentów i opłat związanych z utrzymaniem mieszkania, pomimo swoich niskich dochodów dysponował jeszcze kwotą 111,05zł. Skarżący zataił również w oświadczeniu z dnia 15 grudnia 2000r. o stanie majątkowym okoliczność, iż jest współwłaścicielem samochodu osobowego, zarejestrowanego w roku 1998. Skargę do sądu administracyjnego wniósł D.O., domagając się uchylenia powyższej decyzji. W skardze zarzucił, że organ bezpodstawnie ustalił, iż zachodzą dysproporcje pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu a jego rzeczywistą sytuacją majątkową, gdyż nie wynika to z zebranego w sprawie materiału dowodowego. Skarżący nie kwestionując, że jego wydatki przewyższają dochody podkreślił, że wynika to z faktu, iż racjonalnie gospodaruje on posiadanymi środkami finansowymi, tj. "z ołówkiem w ręku", sporządzając każdego miesiąca zestawienie koniecznych wydatków oraz kupując niezbędne produkty po bardzo niskich, promocyjnych cenach. W ocenie skarżącego nieuzasadnione jest w szczególności stwierdzenie organów, iż zataił fakt, że jest współwłaścicielem samochodu osobowego marki Renault, bowiem sam taki zapis w rejestrze nie oznacza, że samochód ten jest składnikiem jego majątku. Jak bowiem wynika z oświadczenia złożonego w dniu 13 lipca 1998r. wyraził on jedynie zgodę na ustanowienie go współwłaścicielem samochodu bez przypisywania mu jakichkolwiek praw i przywilejów oraz korzyści majątkowych. Skarżący zarzucił, że choć oświadczenie to zostało formalnie zaliczone w poczet materiału dowodowego na rozprawie administracyjnej w dniu 5 marca 2004r., to jednak organy nie uwzględniły go przy ocenie stanu faktycznego. Skarżący podniósł ponadto, że nie przeprowadzono wyczerpująco postępowania dowodowego, a przede wszystkim nie wezwano go do złożenia wyjaśnień w sprawie złożonych przez niego oświadczeń o stanie majątkowym, na podstawie których organy następnie wydały niekorzystne dla niego rozstrzygnięcia. Podniósł przy tym, że wielokrotnie przychodził do Ośrodka, a zatem organ miał możliwość zażądania od niego złożenia wyjaśnień. Z tego względu bezpodstawny jest postawiony mu zarzut braku współpracy z Ośrodkiem, tym bardziej, że jego nieobecność na rozprawie administracyjnej, spowodowana złym stanem zdrowia została usprawiedliwiona. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1§1i2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej określają przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz.539 ze zm.) Cele pomocy społecznej określone zostały w art. 2 i 3 ustawy jako wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. (art.3ust.3) Zgodnie z art. 7 pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu: ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Zakres toczącego się postępowania określa wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia, jednak organ zobowiązany jest z urzędu do ustalenia i oceny rzeczywistej sytuacji takiej osoby i przyznania właściwego świadczenia. Organ pomocy społecznej stwierdzając, że zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie pomocy jest w zasadzie zobowiązany przyznać właściwe świadczenie osobie ubiegającej się o pomoc. Jednakże w art. 11 ustawa przewiduje sytuacje, w których pomimo wystąpienia przesłanek do udzielenia pomocy, organ ma prawo ograniczyć przyznane już świadczenia, odmówić ich przyznania albo przyznać pomoc w formie świadczenia niepieniężnego. Podobnie w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. (art.12) Ustalenie i ocena okoliczności przemawiających za udzieleniem lub odmową udzielenia pomocy należy do organu administracyjnego, który rozpoznając wniosek bierze pod uwagę całokształt zebranego materiału dowodowego i kieruje się celami pomocy społecznej, określonymi w art. 2 i 3 ustawy. Dokonana przez organy administracyjne w niniejszej sprawie ocena stanu faktycznego nie nosi cech dowolności. Skarżący wnosił bowiem o przyznanie mu zasiłku wyrównawczego, gorących posiłków oraz usług opiekuńczych (k.6 akt administracyjnych) Obowiązująca w chwili wydania zaskarżonej decyzji ustawa nie przewiduje wśród świadczeń z pomocy społecznej zasiłku wyrównawczego, a zatem z uwagi na to, że skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, należało rozważać przyznanie mu zasiłku stałego, określonego w art.37. Prawo do takiego zasiłku, jako świadczenia pieniężnego uzależnione jest od wysokości osiąganego dochodu, który nie może przekroczyć tzw. kryterium dochodowego, wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej 461zł. (art. 8 ust.1), natomiast przyznanie pozostałych dwóch świadczeń nie zależy od wysokości osiąganych dochodów. Zgodnie z art. 8ust.3 za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną m.in. o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Organy rozpoznające sprawę prawidłowo ustaliły, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w marcu 2004r. dochód skarżącego wyniósł 200,50 zł i był niższy od kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, wynoszącego 461zł. Otrzymał on bowiem rentę inwalidzką w wysokości 561,05zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 89,45zł, co łącznie stanowiło 650,50zł, z której to kwoty skarżący wpłacił na rzecz swojego syna alimenty w wysokości 450zł. Skarżący jednak pomimo dochodów niższych od wartości miesięcznych wydatków oraz złego stanu zdrowia, w okresie przed złożeniem wniosku o przyznanie mu prawa pomocy uiszczał terminowo wszelkie opłaty czynszowe, wynoszące 219,65zł miesięcznie, jak również zobowiązania alimentacyjne, co potwierdzają pisma Spółdzielni Mieszkaniowej [...] oraz oświadczenia matki dziecka otrzymującego alimenty. Z tych względów uzasadnione jest stanowisko organów, iż skarżący w okresie ubiegania się o pomoc był w stanie przezwyciężyć swoją trudną sytuację. Podkreślić przy tym należy, że - jak wynika z pisma Urzędu Miasta Wydział Spraw Administracyjnych Miejski Inspektorat Komunikacji z dnia 24 maja 2004r. – D.O. figuruje w rejestrze jako współwłaściciel samochodu marki Renault Kanoo.(k. 26 akt administracyjnych) Skarżący nie ujawnił tej okoliczności, pomimo iż otrzymuje pomoc z Ośrodka od wielu lat, zaś zgodnie z art.109 ustawy miał on obowiązek niezwłocznie informować organ, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą przyznania świadczeń. Ujawnienie w rejestrze pojazdów osoby jako współwłaściciela samochodu jest dowodem, że ta osoba jest nim w rzeczywistości. Skarżący nie wykazał, że właścicielem nie jest, wyjaśniając choćby, w jakich okolicznościach i w jakim celu dokonano takiego wpisu w rejestrze. Zarzuty skargi w tym zakresie sprowadzają się wyłącznie do polemiki z wydanym rozstrzygnięciem. Z istoty bowiem prawa własności wynika, iż właściciel może rozporządzać swoją własnością i z niej korzystać, a więc może również dobrowolnie ograniczyć swoje prawa na rzecz współwłaściciela bądź innej osoby. Z tego powodu złożone przez skarżącego oświadczenie z 13 lipca 1999r., iż "nie będzie sobie rościć z tego zapisu żadnych praw i przywilejów" nie stanowi dowodu, że nie jest on współwłaścicielem przedmiotowego samochodu i nie wiąże organu rozpoznającego sprawę. Zebrany w sprawie materiał dowodowy uprawnia zatem do stwierdzenia, że pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu skarżącego a jego rzeczywistą sytuacją majątkową zachodzą dysproporcje, gdyż w rozpatrywanym okresie skarżący był w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby i możliwości. Z tych względów odmowa przyznania mu pomocy na podstawie art. 12 jest usprawiedliwiona i nie narusza granic przysługującego organowi uznania administracyjnego. Podkreślić ponadto należy, że zaskarżona decyzja nie zamyka skarżącemu drogi do ponownego ubiegania się o przyznanie mu pomocy społecznej w przyszłości, w razie zmiany okoliczności. Wbrew zarzutom skargi przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie zostały również naruszone przepisy postępowania - organ uwzględnił bowiem wszelkie oświadczenia i wyjaśnienia skarżącego złożone w sprawie, dotyczące jego sytuacji majątkowej. Z tych względów Sąd stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270).