III SA/Lu 503/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita, Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (spr.), Protokolant Maria Filipek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi E. M. P. na decyzję Rektora Akademii Medycznej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia na I rok studiów 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Rektora Akademii Medycznej na rzecz skarżącej kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją w sprawie Nr [...] z dnia [...] wydaną na podstawie art. 141 ust. 5 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65 poz. 385 ze zm.), po zapoznaniu się z wnioskiem Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej Akademii Medycznej, Rektor Akademii Medycznej utrzymał w mocy decyzję Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej Wydziału Lekarskiego o nieprzyjęciu E. P. na I rok studiów. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w wyniku postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w związku ze złożonym przez skarżącą odwołaniem, ustalono, iż rekrutacja została przeprowadzona zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym, jak również postanowieniami Uchwały Nr [...] Senatu Akademii Medycznej z dnia [...] maja 2004 r. w sprawie zasad i trybu przyjmowania na studia AM w roku akademickim 2005/2006. Podniesione w odwołaniu zarzuty nie stanowią podstawy do stwierdzenia nieprawidłowości w toku postępowania rekrutacyjnego przeprowadzonego przez Wydziałową Komisję Rekrutacyjną. Organ odwoławczy podniósł, że Uczelniana Komisja Rekrutacyjna poinformowała, iż zawarte w odwołaniu zastrzeżenia do pytań zostały ocenione ponownie przez Okręgową Komisję Egzaminacyjną (OKE) i utrzymano punktację. Uzyskana przez skarżącą liczba punktów (185) nie stanowi podstawy do przyjęcia na I rok studiów dziennych kierunek lekarski, ponieważ minimalna liczba punktów, kwalifikująca do przyjęcia na te studia na rok akademicki 2005/2006 wynosi 186 punktów. Skarżąca w skardze z dnia [...] sierpnia 2005 r. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na przedmiotową decyzję Rektora wniosła o jej uchylenie i zarzuciła naruszenie art. 7, 77, 80 i 107 § 1 i 3 kpa, poprzez brak zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodnego. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że pytanie egzaminacyjne Nr 20 z chemii zostało sformułowane wadliwie, w sposób uniemożliwiający udzielenie prawidłowej odpowiedzi. Pytanie to zostało zweryfikowane doświadczalnie na zlecenie Komisji Rekrutacyjnej Akademii Medycznej, zaś wniosek był identyczny – stwierdzono, że ze względu na merytoryczny błąd nie było możliwości udzielenia prawidłowej odpowiedzi. Skarżąca dołączyła szereg publikacji naukowych (odbitek podręczników akademickich i szkolnych z zakresu chemii) a także dwie opinie – prof. dr hab. B. G. (prodziekana do spraw badań) oraz dr M. J. (rzeczoznawcy MENiS podręczników szkolnych od nauczania chemii). Z pierwszej z nich wynika jednoznaczna ocena niekompetencji egzaminatorów OKE w Krakowie, zaś z drugiej – że prezentowana przez owych egzaminatorów koncepcja rozwiązania problemu zawartego w kwestionowanym pytaniu prezentowana jest w nielicznych podręcznikach, określonych jako "historia dydaktyki chemii", niewykorzystywanych już w procesie uczenia przedmiotu. Opinia wskazuje szereg opracowań zawartych w wykazie MENIS, które inaczej opisują przedmiotowe zagadnienie. W odpowiedzi na skargę Rektor AM wniósł o jej oddalenie i wskazał, że skarżąca była kandydatką z tzw. "starą maturą", wobec czego w postępowaniu rekrutacyjnym na studia obowiązywał ją test centralny z biologii, chemii i fizyki, którego poziom wymaganych wiadomości był porównywalny z "nową maturą" z tych przedmiotów na poziomie rozszerzonym oraz ujednolicony test na określenie predyspozycji intelektualnych. Przygotowaniem ogólnopolskich egzaminów testowych zajmowało się Centrum Egzaminów Medycznych. Testy sprawdzała i oceniała Okręgowa Komisja Egzaminacyjna . W wyniku postępowania kwalifikacyjnego Skarżąca otrzymała ogółem 185 punktów, w tym: z biologii - 80 punktów, z chemii - 62 punkty, z fizyki - 36 punktów, z testu kompetencyjnego - 7 punktów. Z uwagi na ograniczony limit miejsc (200 miejsc), Wydziałowa Komisja Rekrutacyjna kwalifikowała na I rok studiów dziennych kierunek lekarski na rok akademicki 2005/2006 kandydatów, którzy uzyskali odpowiednio wysoką punktację, do wyczerpania limitu miejsc (minimum 187,5 punktów). Osiągnięta przez skarżącą liczba punktów okazała się zbyt mała, dlatego też nie została ona przyjęta na I rok studiów. Skarżąca zwróciła się do Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej o udostępnienie pracy egzaminacyjnej do wglądu, po czym wniosła o ponowną ocenę jej pracy egzaminacyjnej. Zastrzeżenia te zostały przekazane do Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej, która nie uznała zarzutów Skarżącej. Organ odwoławczy wyjaśnił, że przyjęcia na studia we wszystkich uczelniach medycznych w Polsce są ograniczone. Limit określił Minister Zdrowia w rozporządzeniu w sprawie limitów przyjęć na studia medyczne z dnia 16 czerwca 2005 r. (Dz. U. Nr 119, poz. 1014) - na rok akademicki 2005/2006 limit przyjęć na studia dzienne kierunek lekarski w Akademii Medycznej wynosił 200 miejsc. Zakres egzaminu, jego forma, sposób przeprowadzenia i oceniania był taki sam dla wszystkich kandydatów, którzy przystąpili do egzaminu. Eksperci z OKE, po analizie odwołania skarżącej od oceny zadań z egzaminu wstępnego uznali, że zadania egzaminacyjne zostały ocenione poprawnie, wobec czego uzyskana przez nią punktacja w postępowaniu rekrutacyjnym nie uległa zmianie. Na studia dzienne kierunek lekarski w AM przyjęto 203 osoby, a więc przyznany rozporządzeniem limit miejsc został wyczerpany i przekroczony o 3 miejsca. Przyjęcie na studia ponad limit stanowi naruszenie przepisów, w związku z czym Rektor może ponieść konsekwencje określone w ustawie o szkolnictwie wyższym. Uczelnia, na kształcenie studentów studiów dziennych, otrzymuje dotacje budżetową w przeliczeniu, na jednego studenta według przyznanego limitu miejsc. Każde przekroczenie limitu przyjęć na studia powoduje dla Uczelni dodatkowe koszty, które musi pokryć z przychodów z własnej działalności gospodarczej, a z uwagi na specyfikę działalności Uczelni, jej możliwości zarobkowania są ograniczone. Sąd zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W świetle art. 2 ust. 1, obowiązującej w trakcie procesu rekrutacji na studia ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" - szkoły wyższe, są organizowane i działają na zasadzie wolności badań naukowych, wolności twórczości artystycznej i wolności nauczania. Silna niezależność szkolnictwa wyższego od organów administracji, wywodząca się ze specyficznej roli uczelni wyższych, w tym konieczności zapewnienia im swobody uprawiania nauki, a także z wielowiekowej tradycji i społecznego szacunku dla świata akademickiego, została zagwarantowana w regulacji ustawowej. Zgodnie z nią, organy administracji rządowej lub jednostek samorządu terytorialnego mogą podejmować decyzje dotyczące uczelni tylko w przypadkach przewidzianych w ustawach (art. 7), uczelnia ma osobowość prawną (art. 8), a szczegółowy ustrój uczelni oraz inne sprawy dotyczące jej funkcjonowania, nie uregulowane w ustawie, określa statut (art. 9). Uczelnia ma swobodę w doborze kadry naukowej i dydaktycznej, jak i prawo kształtowania reguł rekrutacji studentów. Stosownie do art. 141 ust. 1 ustawy - senat uczelni, na wniosek rady wydziału, uchwala warunki i tryb rekrutacji na studia oraz zakres egzaminu wstępnego. Nie ulega wątpliwości, że proces rekrutacji jest swoistym postępowaniem administracyjnym, w wyniku którego wydawane są decyzje administracyjne. W świetle art. 141 ust. 5 ustawy - od decyzji komisji rekrutacyjnej służy odwołanie (...), do uczelnianej komisji rekrutacyjnej (...). Decyzję podejmuje rektor zgodnie z wnioskiem uczelnianej komisji rekrutacyjnej. Jak wynika z treści art. 161 ust. 1 ustawy - do decyzji podjętych przez organ uczelni w indywidualnych sprawach studenckich, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Uchwałą Nr [...] z dnia [...] maja 2004 r. Senat Akademii Medycznej zatwierdził warunki i tryb rekrutacji na studia w tej uczelni w roku akademickim 2005/2006, które stanowią Załącznik Nr 1 do Uchwały. W załączniku tym znajdują się warunki i tryb rekrutacji, które dotyczą kandydatów na wszystkie wydziały uczelni (k. [...] akt sądowych) oraz teksty regulaminów rekrutacji (regulamin A) i regulaminów egzaminów wstępnych (regulamin B) obowiązujących dla poszczególnych wydziałów. Zgodnie z postanowieniami ogólnymi oraz szczegółowymi dotyczącymi kandydatów na I rok studiów Wydziału Lekarskiego (por. regulamin A i regulamin B – k. [...] akt sądowych) – postępowanie rekrutacyjne na wyższe studia dzienne odbywa się na podstawie kwalifikacji wstępnej (dopuszczenie do egzaminu) oraz egzaminu wstępnego, przy czym przyjmowani są kandydaci z "nową" i "starą" maturą. Egzamin wstępny na kierunek lekarski i stomatologię dla kandydatów z "nową" maturą składa się z konkursu matur oraz centralnego egzaminu testowego określającego predyspozycje do zawodu (test kompetencyjny) zawierającego 20 pytań. Egzamin wstępny na w/w kierunki dla kandydatów ze "starą" maturą składa się z egzaminu wstępnego z biologii, chemii i fizyki z astronomią oraz centralnego egzaminu testowego – identycznego jak dotyczącego kandydatów z "nową" maturą. Za poprawne rozwiązanie każdego zadania z przedmiotów objętych egzaminem wstępnym zdający otrzymuje określoną ilość punktów, a za poprawną odpowiedź na pytania zamieszczone w tekście kompetencyjnym – 0,5 punktu za każde pytanie. Regulamin dopuszczał możliwość wycofania pytania testowego lub zadania egzaminacyjnego w następujących przypadkach: a) wadliwego lub nieczytelnego druku, b) błędu edytorskiego powodującego niejednoznaczność pytania, c) innej wady, która naruszałaby jednolitość lub obiektywność warunków egzaminu. W przypadku wycofania pytania, każdemu zdającemu zostają przyznane punkty za każde wycofane pytanie. Punkty zostaną doliczone do całkowitej punktacji uzyskanej przez kandydata. Ewentualne wycofanie pytania, nie może stanowić podstawy odwołania. Opracowanie testu kompetencyjnego uczelnia zleciła Centrum Egzaminów Medycznych (CEM), zaś zadań egzaminacyjnych z biologii, chemii i fizyki z astronomią – Centralnej Komisji Egzaminacyjnej (CKE). Oceny wyników testu kompetencyjnego dokona CEM, natomiast oceny wyników egzaminów przedmiotowych dokona właściwa Okręgowa Komisja Egzaminacyjna. W wyniku postępowania kwalifikacyjnego skarżąca otrzymała ogółem 185 punktów, w tym: z biologii – 80 punktów, z chemii – 62 punkty, z fizyki – 36 punktów, z testu kompetencyjnego – 7 punktów. Na wniosek Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej AM, Rektor zdecydował, że na pierwszy rok Wydziału Lekarskiego zostaną przyjęte osoby, które osiągnęły minimum 186 punktów (razem 203 osoby), co oznaczało przekroczenie limitu ministerialnego o 3 osoby (por. k. [...] akt sądowych). W odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej E. P. zgłosiła zarzuty dotyczące zadania 20 z chemii. W jej ocenie zadanie zostało sformułowane błędnie i nie pozwalało na uzyskanie poprawnej merytorycznie odpowiedzi. Według schematu punktowania, za powyższe zadanie można było uzyskać ogółem 4 punkty. Skarżąca otrzymała za nie 2 punkty. Zgodnie z wyjaśnieniem udzielonym przez egzaminatorów OKE w Krakowie, ocena zadania – 2 punkty była poprawna i zgodna ze schematem punktowania. Wyjaśnienie to (nie podpisane, a zatem nie mające waloru dokumentu) jest lakoniczne, nie zawiera jasnej konkluzji, czy zadanie było sformułowane poprawnie i czy umożliwiało udzielenie poprawnej odpowiedzi. Tymczasem, jak wynika z materiałów stanowiących załączniki do skargi – dziesięć uczelni medycznych w Polsce (w tym AM) przeprowadziło identyczny egzamin wstępny z przedmiotów kierunkowych, opracowany przez Centralną Komisję Egzaminacyjną. Kilka uczelni medycznych zdecydowało się na wycofanie (unieważnienie) zadania Nr 20 z chemii uznając, że zostało ono sformułowane błędnie i uniemożliwiało udzielenie prawidłowej odpowiedzi zgodnie z ustalonym wzorcem odpowiedzi opracowanym przez autorów tego zadania. Powyższą konkluzję potwierdzają dołączone do skargi opinie prof. dr hab. B. G. (Prodziekana ds. badań) oraz dr M. J. (rzeczoznawcy MENiS d/s podręczników szkolnych do nauczania chemii). Problem poprawności (wadliwości) pytania egzeminacyjnego był podejmowany w orzecznictwie (por. m.in. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 1994 r. sygn. SA/Wr 2073/93 - OSP 1995/1, poz. 223 i Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 1999 r. sygn. III RN 108/99 – OSN APiUS 2000/18, poz. 676). W świetle przytoczonych orzeczeń, ocena ewentualnej wadliwości pytania egzaminacyjnego należy do właściwych organów uczelni, które są obowiązane do przeprowadzenia na tę okoliczność postępowania dowodowego w myśl reguł określonych w k.p.a., łącznie z dopuszczeniem dowodu z opinii biegłego. Skład orzekający w przedmiotowej sprawie podziela w/w stanowisko. Skoro skarżąca w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej podniosła zarzut wadliwego sformułowania zadania Nr 20 z chemii, zaś organ II instancji nie wyjaśnił tej kwestii oznacza to, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem przepisów art. art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpatrując odwołanie należy dopuścić dowód z opinii biegłego (biegłym nie może być osoba, która uczestniczyła w opracowaniu, sporządzaniu lub zatwierdzaniu zadań egzaminacyjnych z chemii), któremu zlecić opracowanie opinii, czy zadanie Nr 20 z chemii było sformułowane błędnie, a jeśli tak, czy wzorce odpowiedzi i schemat punktowania podane przez autorów owego zadania są wadliwe. Decyzję w sprawie przyjęcia na studia wydają właściwe organy uczelni, a zatem na nich spoczywa obowiązek wyjaśnienia okoliczności sprawy oraz odpowiedzialność za podjęcie prawidłowej decyzji. Nie są one przy tym związane stanowiskiem ekspertów OKE w tym sensie, że OKE nie wydaje wiążącego rozstrzygnięcia, a jej ustalenie stanowią rodzaj opinii o kandydacie, wyrażonej w formie przyznanej punktacji. W przypadku uzyskania pozytywnej dla skarżącej opinii biegłego, organy Akademii Medycznej uznając wadliwość zadania egzaminacyjnego, władne są samodzielnie zmodyfikować wyniki punktacji, analogicznie jak w przypadku wycofania pytania testowego lub zadania egzaminacyjnego, a w konsekwencji zdecydować o przyjęciu na pierwszy rok studiów (gwarancją przyjęcia na I rok studiów było uzyskanie minimum 186 punktów). Odbiega od rzeczywistości stwierdzenie zawarte w odpowiedzi na skargę, że na Wydział Lekarski przyjmowano osoby, które osiągnęły minimum 187,5 punktów, skoro – o czym była wcześniej mowa, Rektor zdecydował o przyjęciu osób, które uzyskały 186 punktów. Nie stanowi prawnego problemu kwestia przekroczenia limitu ministerialnego (200 osób), skoro Rektor posiada uprawnienie do zmiany limitów przyjęć na poszczególne kierunki studiów w zakresie in plus – w przypadku, gdy do wypełnienia limitu należałoby przyjąć kandydatów posiadających identyczną liczbę punktów, a ich przyjęcie nie spowodowałoby znacznego przekroczenia limitu (§ 3 ust. 1 pkt a Uchwały Nr [...] Senatu AM z dnia 19 maja 2004 r. Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia art. 200 tej ustawy.