I OSK 923/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska (spr.) Sędziowie Wojciech Chróścielewski NSA Anna Lech Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 26 stycznia 2006r. sygn. akt II SA/Bk 1074/05 w sprawie ze skargi I. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie rejestracji pojazdu 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania, 2. zasądza na rzecz I. T. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] kwotę 280 zł (dwieście osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 26 stycznia 2006 r. oddalił skargę I. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] w przedmiocie rejestracji pojazdu. Wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy. Decyzją z dnia [...] Prezydent [...] odmówił J. T. zarejestrowania samochodu marki Mercedes-Benz E 270 T CDI. W uzasadnieniu stwierdził, że zgodnie z art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 515, ze zm.) oraz § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz. U. Nr 133, poz. 1123, ze zm.), rejestracji dokonuje się na podstawie dowodu własności pojazdu, z którego powinno wynikać prawo własności do konkretnego pojazdu oznaczonego numerem identyfikacyjnym nadwozia i silnika. Natomiast w myśl § 1 ust. 1 pkt 1 Instrukcji w sprawie rejestracji pojazdów, stanowiącej załącznik Nr 1 do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 27 września 2003 r. w sprawie szczegółowych czynności organów w sprawach związanych z dopuszczeniem pojazdu do ruchu oraz wzorów dokumentów w tych sprawach (Dz. U. Nr 192, poz. 1878, ze zm.), organ przyjmuje wniosek o rejestrację pojazdu z załączonymi dokumentami, sprawdzając zgodność zawartych w nich danych dotyczących właściciela pojazdu oraz cech identyfikacyjnych i danych technicznych pojazdu. Przedmiotowy samochód zarejestrowany jest na rzecz I. T. Do wniosku z dnia 12 kwietnia 2005 r. o rejestrację tego pojazdu J. T. dołączył m.in. zawartą z I. T. umowę wyłączenia wspólności ustawowej i umowę o podział majątku dorobkowego z dnia 10 grudnia 2004 r. oraz protokół przekazania z dniem 31 grudnia 2004 r na rzecz J. T.. przedsiębiorstwa C. wraz z załącznikiem zawierającym zestawienie środków trwałych za grudzień 2004 r. Z dokumentów tych wynika, że samochód marki Mercedes-Benz E 270 T CDI stanowi środek trwały powyższego przedsiębiorstwa. Ponieważ przedsiębiorstwo C. nie posiada osobowości prawnej, pojazd stanowi własność osoby fizycznej, która samochód zakupiła. Omawiany samochód został nabyty w trakcie trwania małżeństwa, a zatem jest współwłasnością małżonków. Przedstawione dokumenty nie zawierają wzmianki o nabyciu przez J. T. konkretnych pojazdów stanowiących współwłasność małżeńską, a zatem nie mogą one stanowić dowodu, że wnioskodawca nabył prawo własności omawianego pojazdu. Dlatego brak jest podstaw do zarejestrowania samochodu na rzecz J. T. Od powyższego rozstrzygnięcia J. T. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], które decyzją z dnia [...], na podstawie art.138§ 2 kpa, uchyliło zaskarżoną decyzję Prezydenta [...] i sprawę przekazało temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Kolegium podało przy tym, że dookreślenie formy dokumentu, który może zostać uznany za dowód własności w rozumieniu art. 72 Prawa o ruchu drogowym, znajduje się w § 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów. Przepis ten, z uwagi na użyty w nim zwrot "w szczególności", wymienia jedynie przykładowo najczęściej występujące w obrocie formy dowodów własności, wymagając jedynie, aby stanowiły one dokument materialny. Regulacja ta pozwala zatem na przyjęcie, że dowodem własności jest każdy dokumentu, stwierdzający jednoznacznie przeniesienie prawa własności. Przedstawiony w niniejszej sprawie akt notarialny dotyczący wyłączenia wspólności ustawowej i podziału majątku spełnia powyższe wymagania. Stanowi on prawnie dopuszczalną formę regulacji stosunków cywilnoprawnych, co oznacza że organ z urzędu winien zastosować odpowiednie przepisy prawa cywilnego. Kodeks cywilny wyraźnie określa zarówno składniki przedsiębiorstwa, jak też skutki czynności prawnej dotyczącej przedsiębiorstwa. Stosownie do art. 552 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm. - dalej kc), czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje wszystko, co wchodzi w skład tego przedsiębiorstwa, chyba że co innego wynika z tej czynności. Organ I instancji mylnie zatem przyjął, że treść umowy powinna "odnosić się do konkretnego, indywidualnie oznaczonego pojazdu".W razie zbycia przedsiębiorstwa nie jest bowiem konieczne wymienienie w umowie wszystkich składników podlegających przekazaniu. Takie działanie wymagane jest wyłącznie w odniesieniu do składnika, który ma zostać wyłączony spod skutków danej czynności prawnej. Biorąc pod uwagę treść art.56 kc oraz okoliczność, że pojazd objęty wnioskiem o rejestrację niewątpliwie stanowi składnik zbytego przedsiębiorstwa, zdaniem Kolegium, należało uchyliło decyzję pierwszoinstancyjną i sprawę przekazać organowi do ponowno rozpatrzenia. Decyzję SKO w [...] I. T. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc o jej uchylenie. Skarżąca zarzuciła organowi odwoławczemu błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 551 kc, a w konsekwencji uznanie, że doszło do przeniesienia własności pojazdu marki Mercedes-Benz E 270 T CDI wraz z własnością przedsiębiorstwa C. W uzasadnieniu wskazała, że strony mają pozostawioną swobodę co do tego, jakie elementy tworzące pojęcie przedsiębiorstwa objąć czynnością prawną. Swoboda ta nie może iść tak daleko, aby zakres wyłączeń przekreślił istotę przedsiębiorstwa, dlatego zbycie przedsiębiorstwa powinno obejmować wszystkie składniki niezbędne do pełnienia przez przedsiębiorstwo jego funkcji. Jednak nie wszystkie elementy tworzące pojęcie przedsiębiorstwa są na tyle istotne, by w razie ich wyłączenia nie można było mówić o zbyciu tego przedsiębiorstwa. Ponadto § 4 rozporządzenia w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów enumeratywnie wylicza przypadki, w których dochodzi do przeniesienia prawa własności pojazdu, wyłączając jednocześnie możliwość interpretacji tego przepisu. Wskazuje na to " § 4 pkt.1 ust. 6" tego przepisu, w którym rozstrzygnięcie o prawie własności pojazdu pozostawiono sądowi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wspomnianym wyrokiem z dnia 26 stycznia 2006 r. oddalił skargę I. T. W motywach wyroku podał, że § 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów zawiera otwarty katalog dokumentów służących ustaleniu prawa własności. Twierdzeniu temu nie przeczy powołany w uzasadnieniu decyzji organu I instancji § 1 ust. 1 pkt 1 Instrukcji w sprawie rejestracji pojazdów, zgodnie z którym organ rejestrujący przyjmuje wniosek o rejestrację pojazdu z dołączonymi do niego dokumentami określonymi w rozporządzeniu, sprawdzając zgodność zawartych w nich danych dotyczących właściciela pojazdu i samego pojazdu. Z przepisu tego nie wynika bowiem, że cechy identyfikacyjne i dane techniczne pojazdu powinny wynikać z tego samego dokumentu, który określa właściciela pojazdu. Własność rzeczy może wynikać z umowy o podziale majątku wspólnego małżonków. Jeżeli przedmiotem tej umowy jest przedsiębiorstwo, czynność nabycia własności obejmuje wszystko, co wchodzi w jego skład, chyba że co innego wynika z treści umowy lub z przepisów szczególnych (art. 552 kc). Prawidłowo zatem SKO w [...] zakwestionowało stanowisko organu I instancji, iż treść umowy, której przedmiotem jest przedsiębiorstwo, powinna wskazywać na indywidualnie oznaczony pojazd, wchodzący w skład przedsiębiorstwa. Podkreślić także należy, że skarżąca nie neguje, iż samochód marki Mercedes-Benz E 270 T CDI stanowił składnik przedsiębiorstwa C. Fakt ten potwierdza także faktura zakupu oraz zarejestrowanie pojazdu jako ciężarowego i ujęcie go w ewidencji środków trwałych przedsiębiorstwa. Skarżąca nie wykazała natomiast żadnych okoliczności, mających świadczyć o tym, iż nabywając własność przedsiębiorstwa, J. T. nie nabył także własności pojazdu objętego wnioskiem o rejestrację. Zaskarżona decyzja SKO w [...] prawa zatem nie narusza. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła I. T., reprezentowana przez adwokata, wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 i art. 151 w związku z art. 145 § 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 154, poz. 1270, ze zm. - dalej ustawa P.p.s.a.), polegające na niedostrzeżeniu, iż organ odwoławczy naruszył art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm. - dalej kpa), poprzez nadużycie kompetencji kasacyjnych, oraz art. 97 § 1 pkt 4 i art. 100 § 2 i 3 kpa, poprzez samodzielne rozstrzygnięcie kwestii wstępnej należącej do właściwości sądu powszechnego. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób pozwalający na jej merytoryczne rozpatrzenie. W tej sytuacji, organ odwoławczy, jeśli nie podzielił stanowiska zajętego w decyzji pierwszoinstancyjnej, winien był wydać decyzję reformatoryjną, a nie kasacyjną. Takie działanie powoduje przeciąganie postępowania administracyjnego i przedłużanie stanu niepewności co do sytuacji prawnej stron. Autor skargi kasacyjnej wskazał również, że w niniejszej sprawie między stronami postępowania administracyjnego istnieje spór co do prawa własności pojazdu marki Mercedes-Benz E 270 T CDI. Organy rejestracyjne kwestię ustalenia własności samochodu powinny zatem przekazać sądowi powszechnemu, jako że rozstrzyganie sporów co do własności rzeczy należy do tego sądu, jako sprawa cywilna. W takim przypadku ustalenie własności pojazdu ma charakter zagadnienia wstępnego w postępowaniu administracyjnym. W niniejszej sprawie organy administracji samodzielnie rozstrzygnęły zagadnienie wstępne, mimo braku przesłanek określonych w art. 100 § 2 i 3 kpa, pozwalających na samodzielne rozstrzygnięcie takiej kwestii przez organ administracji. Nie dostrzegając tego uchybienia, również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku pośrednio wypowiedział się w sprawie cywilnej, naruszając tym samym art. 1 ustawy P.p.s.a. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył J. T., reprezentowany przez radcę prawnego. Wnosząc o jej oddalenie, wskazał, że naruszenie przez organ odwoławczy art. 138 § 2 kpa nie stanowiło naruszenia przepisów, mającego wpływ na wynik sprawy. Stwierdził ponadto, że jego prawo własności pojazdu zostało dostatecznie wykazane aktem notarialnym z dnia 10 grudnia 2004 r. Między stronami spór co do prawa własności pojazdu nie istnieje. Z pism procesowych, w tym odpowiedzi na pozew złożonej przez pełnomocnika I. T. w zawisłej przed Sądem Okręgowym w [...] sprawie o wydanie pojazdu, wynika bowiem, że skarżąca swój tytuł do przedmiotowego samochodu wywodzi nie z prawa własności, lecz z udzielonego jej przez J. T. upoważnienia do korzystania z pojazdu. To upoważnienie jest przez nią przy tym błędnie utożsamiane z rzekomym stosunkiem użyczenia. Kwestia prawa własności samochodu nie budzi zatem wątpliwości, tym bardziej, że pełnomocnik skarżącej przyznaje, iż majątkowa umowa małżeńska może stanowić dowód własności, o którym mowa w rozporządzeniu w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, gdyż trafny jest pierwszy z podniesionych w niej zarzutów. Podstawę prawną kontrolowanej przez Sąd I instancji decyzji stanowił art.138§ 2 kpa. W orzecznictwie i doktrynie powszechnie przyjmuje się, że przepis ten stanowi w istocie wyłom w kodeksowej konstrukcji postępowania odwoławczego. Celem tego postępowania jest bowiem ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy, a strona tego postępowania ma prawo do merytorycznego załatwienia sprawy, rozstrzygniętej zaskarżoną odwołaniem decyzją organu I instancji. Art.138§ 2 kpa musi być zatem stosowany ściśle z jego brzmieniem, a jego rozszerzająca wykładnia jest niedopuszczalna. Zgodnie z powołanym przepisem organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części. Omawianą decyzję kasacyjną organ odwoławczy może zatem wydać tylko wówczas, gdy organ pierwszej instancji albo w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego albo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie jest wystarczające do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Kompetencja organu odwoławczego do podejmowania decyzji kasacyjnych jest zatem ściśle ograniczona. Przesłanką zastosowania przez ten organ art.138 § 2 kpa musi być zatem stwierdzona przez niego konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części. Sytuacja taka w rozpoznawanej sprawie nie zachodziła. Stan faktyczny sprawy był bowiem jasny. SKO w [...] mogło zatem dokonać oceny poprawności decyzji organu I instancji na gruncie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Jeżeli Kolegium miałoby jednak w tym zakresie wątpliwości, to powinno zastosować art.136 kpa, a następnie w oparciu o tak uzupełniony materiał dowodowy merytorycznie rozstrzygnąć sprawę, stosownie do treści art. 138 § 1 kpa. Należy więc podzielić stanowisko autora skargi kasacyjnej o braku podstaw do wydania przez SKO w [...] decyzji uchylającej rozstrzygnięcie Prezydenta [...] i przekazującej sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Tego rodzaju rozstrzygnięcie, bez wykazania przesłanek przewidzianych w art.138 § 2 kpa, zostało wydane z mającym istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem tego przepisu.W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zobowiązany był do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit.c P.p.s.a. Wyrok tego Sądu oddalający skargę na decyzję SKO w [...] narusza zatem powołane przepisy oraz art. 151 P.p.s.a. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił natomiast zarzutów skargi kasacyjnej w pozostałym zakresie. W rozpoznawanej sprawie nie zachodziły bowiem przesłanki do zawieszenia postępowania w sprawie rejestracji omawianego pojazdu. Z dołączonych do akt sprawy dokumentów, w szczególności umowy wyłączenia wspólności ustawowej i podziału majątku dorobkowego wynika, że umową tą objęto wszystkie składniki majątku dorobkowego małżonków T. oraz że przedmiotowy samochód stanowił środek trwały przedsiębiorstwa, które własność nabył J. T. Spór między małżonkami w istocie nie dotyczył nie własności lecz sposobu korzystania z pojazdu, co dla sprawy rejestracji pojazdu nie ma znaczenia prawnego. Potwierdzają to także pisma stron składane w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w [...] w sprawie o wydanie spornego pojazdu. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art.185 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach orzeczono na podstawie art.203 pkt.1 powołanej ustawy.